ایرج شهبازی

✅ اطلاع‌رسانی درمورد برنامه‌ی عصری با مولانا، در مهرادمال کرج✅ نشست دوم؛ مولانا و معمای سرنوشت🔺زمان: یک‌شنبه، ۲۵ مردادماه ۱۴۰۵، ساعت پنج بعدازظهر 🔺مکان: کرج، عظیمیه، بلوار شریعتی، مجتمع تجاری مهرادمال، سرای فرهنگ و هنر مهرادمال✅ حضور برای همه‌ی علاقه‌مندان آزاد و رایگان است.ایرج شهبازیبیست و سوم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi

✅ قاعده‌ی طلایی اخلاق در ادبیات فارسیقاعده‌ی طلایی اخلاق می‌گوید: «برای دیگران بپسند آنچه را که دوست داری آنها در شرایط مشابه برای تو بپسندند». طبق این قاعده ما باید با دیگران چنان رفتار کنیم که خوش داریم آنها در شرایط مشابه با ما رفتار کنند. اگر کسی به این قاعده توجه کافی داشته باشد، در موارد فراوانی می‌تواند وظیفۀ اخلاقی خود را به درستی تشخیص دهد. برای تبیین بهتر مسأله به موارد زیر توجه کنید:شما دوست ندارید کسی بی دلیل اخلاقی به شما دروغ بگوید؛ پس شما نیز نباید بی دلیل اخلاقی به کسی دروغ بگویید. شما دوست ندارید هیچ کارمندی شما را به فردا حواله دهد، پس شما هم مراجعه‌کننده‌تان را به فردا حواله ندهید. شما دوست ندارید همسرتان به شما خیانت کند، پس شما هم نباید به همسرتان خیانت کنید.شما خوش ندارید به شما کالای بی‌کیفیت و گران بفروشند، پس شما نیز نباید چنین کنید. شما دوست ندارید کسی در حق شما ظلم کند، پس به کسی ظلم نکنید.قاعدۀ طلایی جهان‌شمول است و در میان عموم فرهنگ‌ها به شکل‌های مختلف به آن اشاره شده است. در ادبیات فارسی هم تعداد زیادی جملۀ زیبا که بیانگر قاعدۀ طلایی هستند، وجود دارند. از بررسی این نمونه‌های جالب، می‌توانیم بگوییم که قاعدۀ طلایی یکی از اصول مورد توجه بسیاری شاعران فرزانۀ سرزمین ما بوده است. در ادامه به برخی از این موارد اشاره می‌کنیم. حکیم ناصر خسرو:کاری که ز من پسند نایدتبا من مکن آن‌چنان و مپسند(دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی، چاپ دانشگاه تهران، ص ۲۳)- بر کسی مپسند کز تو آن رسدکه‌ت نیاید خویشتن را آن پسند (همان، ص ۴۳۵)ناصر خسرو در جایی دیگر می‌گوید: همان گونه که تو دوست نداری کسی خونت را بریزد، تو هم حق نداری کسی را بکشی: گر نپسندى همى كه خونْت بريزند خون دگر كس چرا كنى تو به گردن؟(همان، ص ۱۷۰)سعدی نیز بارها به اصل طلایی اخلاق اشاره کرده است:آنچه نفس خویش را خواهی، حرامت سعدیا!‏گر نخواهی همچنان بیگانه را و خویش را (قصاید سعدی، چاپ شادروان فروغی، ص ۸۰۶)سعدی در جایی دیگر از زبان پیری دانشمند، به زیبایی، قاعدۀ طلایی را بیان می‌کند:یاد دارم ز پیر دانشمندتو هم از من به یاد دار این پند:هر چه بر نفس خویش نپسندینیز بر نفس دیگری مپسند(کلیات سعدی، بوستان، چاپ دکتر مظاهر مصفا، ص ۱۱۴۱)سعدی در قطعۀ زیبای زیر، قاعدۀ طلایی را به عنوان «سرِ دینداری و دانشمندی» معرفی می‌کند. منظور از این تعبیر آن است که مهم‌ترین نمود و جلوۀ دینداری و دانایی همین قاعدۀ طلایی است و بدون آن دین و دانایی ناقص هستند:بشنو از من سخنی، حقّ پدر فرزندیگر به رای من و اندیشۀ من خرسندیچیست دانی سر دینداری و دانشمندی؟آن روا دار که گر بر تو رود، بپسندی(همان، ص ۱۱۶۴)سعدی در قطعۀ زیر هم به شکل سلبی قاعدۀ طلایی اشاره کرده است:هر بد که به خود نمی‌پسندیبا کس مکن، ای برادرِ من!گر مادر خویش دوست داریدشنام مده به مادر من(همان، ص ۱۱۶۲)از نظر مولانا نیز ما دوست داریم اگر خطایی مرتکب شدیم، دیگران آبروی ما را محفوظ نگاه دارند؛ پس ما نیز باید در روابطمان با دیگران، عیب‌پوشی پیشه کنیم: آن‌چه بر تو خواهِ آن باشد پسند بر دگر كس آن كن از رنج و گزند(مثنوی، د ۶/ ۴۵۲۸)- آنچه نپْسندى به خود، اى شيخِ دين! چون پسندى بر برادر، اى امين!‏(مثنوی، د ۶/ ۱۵۶۷)پروین اعتصامی نیز در بیت زیر، به دو مورد از مصادیق قاعده‌ی طلایی اشاره کرده است:به کس مپسند رنجی کز برای خویش نپسندیبه دوش کس منه باری که خود بردنش نتوانی(دیوان پروین اعتصامی، چاپ صدای معاصر، ص ۸۵)ظهیری سمرقندی، از منظری سیاسی به قاعدۀ طلایی توجه کرده است. او از قول، جاماسب، خطاب به گشتاسب می‌گوید: «[تو باید] كافّۀ رعايا و عوامِ مردمان [را] كه در ظلِّ‏ عنايت و كنفِ رعايت و سايۀ حمايت باشند، در تناوبِ سرّا و ضرّا و تعاقبِ شدّت و رخا و اختلافِ غم و شادى، عديل و نظير خود دارى، و هر چه از براى نفس خويش اختيار كنى، دربارۀ ايشان همان تقديم فرمايى و از آن‌چه جانب خود را صيانت واجب بينى، جانب رعايا را لازم شمرى:هر چيز كه بر جان و تن خود نپسندىبر همچو خودى كو تن و جان دارد مپسند (اغراض السياسه، چاپ دانشگاه تهران، صص ۸۱ - ۸۰)برای نمونه‌های بیشتری از سخنان شاعران پارسی‌گوی درمورد قاعدۀ طلایی، به مدخل «آنچه به خود نپسندى به ديگران مپسند» در امثال و حکمِ شادروان علامه دهخدا، ج ۱، صص ۵۰ – ۴۹ نگاه کنید.ایرج شهبازیبیستم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi

🔺 حکمت‌های زندگی در دفتر ششم مثنوی (دورۀ چهارم)🔻 دکتر ایرج شهبازی🔹 زمان: روزهای سه‌شنبه ساعت ۱۶ تا ۱۷:۳۰🔸 تاریخ شروع: سه‌شنبه، ۲۷ مردادماه ۱۴۰۵♦️ هزینهٔ ثبت‌نام برای عزیزان داخل کشور: 850 هزار تومان 🔹هزینۀ ثبت‌نام برای عزیزان خارج از کشور: 60 دلار آمریکا🔸 تعداد جلسات: ۸ جلسه(شش جلسه به صورت آنلاین ( در فضای گوگل میت) و دو جلسه به صورت حضوری برگزار می‌شود. تاریخ و محل دقیق برگزاری جلسات حضوری به اطلاع شرکت‌کنندگان خواهد رسید.)✅ فایل‌های صوتی در اختیار شرکت‌کنندگان قرار می‌گیرد. (در گروه تلگرامی)✅ تلفن و آیدی تلگرام جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر:09966480756t.me/Sepehr_mehro2%F0%9F%86%94@irajshahba…

✅ اطلاع‌رسانی درمورد کلاس حکمت‌های زندگی در دفتر ششم مثنویبه یاری خدا از روز سه‌شنبه، ۲۷ مردادماه ۱۴۰۵ دور جدید کلاس‌ حکمت‌های زندگی در دفتر ششم مثنوی را آغاز می‌کنیم. در این دوره، کمتر به مباحث نظری که نسبتی با زندگی واقعی ندارند، می‌پردازیم. هدف دوره آن است که سخنان مولانا به گونه‌ای بررسی شوند که در زندگی واقعی و عملی به کار مخاطبان بیایند. در این دوره راجع به مسائل جالب و مهمی مانند هنرِ شنیدن، لذت و خوشی، تقابل عقل و عشق، نقد صوفی، ترس، روابط سمّی، زیرکیِ ناپسند (هوشِ سیاه)، جهل و عقل، عدالت، مشورت و رایزنی، صمیمیت در روابط انسانی، فلسفۀ عبادت و مسائلی مانند آنها سخن می‌گوییم. ✅برای اطلاعات بیشتر درمورد این دوره به اطلاعیۀ زیر نگاه کنید.ایرج شهبازیپانزدهم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi

نکته‌ای دربار‌ه‌ی شکستبرخورد درست با پیروزی نیازمند خردمندی فراوانی است. کم نیستند کسانی که نمی‌دانند با کام‌یابی‌های خود چه کار کنند و براثر یک یا چند پیروزی، در دام غرور و خودبینی و خودکامگی می‌افتند و زندگی خود را تباه می‌کنند. اما بیسار مهم‌تر از برخورد درست با پیروزی‌ها، مواجهه‌ب درست با شکست‌ها و ناکامی‌هاست. در این‌جاست که می‌توانیم میزان خردمندی و فضیلتمندی خودمان را بشناسیم.بنابراین لازم است که ما در کنار معرفی راه‌های موفقیت و در کنار تجلیل از افراد موفق، به مسألۀ شکست هم توجه جدی کنیم. ما باید از راهِ اموزش‌های درست، به افراد بیاموزیم که شکست خوردن بخشی از فرایند زندگی است و شکست را به هیچ وجه نمی‌توان از زندگی حذف کرد. باید به افراد بیاموزیم که چگونه با شکست‌هایشان روبه‌رو شوند. اگر یاد بگیریم که ارزش ما نه فقط با میزان موفقیت‌هایمان، بلکه با شیوۀ برخورد ما با شکست‌هایمان تعیین می‌شود، می‌توانیم زندگی سالم‌تری داشته باشیم.امیل چوران، نویسندۀ بزرگ فرانسویِ رومانیایی‌تبار در این باره نظر جالبی دارد: «امیل چوران ... عمق زندگی درونی فرد را با معیار نحوۀ برخوردش با شکست می‌سنجید. [به نظر او] راهِ شناسایی کسی که به جستجوی درونی گرایش دارد، این است: او شکست را بالاتر از هر موفقیتی قرار می‌دهد. چرا؟ چون شکست که همیشه جوهری و ذاتی است، خودمان را برای خودمان آشکار می‌کند. اجازه می‌دهد خود را چنان ببینیم که خدا ما را می‌بیند، در حالی که موفقیت ما را از درونی‌ترین بخش وجودمان و در واقع از درونی‌ترین بخش همه چیز دور می‌کند. بگو با شکست چگونه برخورد می‌کنی، تا بفهمم چه کسی هستی؛ چون فقط در شکست، در عظمت فاجعه می‌توان کسی را شناخت» (جماعت بازندگان، صص ۷۷ – ۷۶).✅ ـ براداتان، کاستیکا (۱۴۰۴) جماعت بازندگان. ترجمۀ کیوان سررشته. تهران: اطراف. چاپ چاپ سوم.ایرج شهبازی دهم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi

✳️ سفر عرفانی، تاریخی و هنریِ از تهران تا تربت با پیران خراسان 🔺تاریخ سفر: سه‌شنبه سوم شهریور تا یکشنبه هشتم شهریورماه ۱۴۰۵ (شش روز و پنج شب)✅ اساتید همراه از تهران:🪷 دکتر ایرج شهبازی🪷 استاد صابر سوری نوازندۀ عود✅ اساتیدی که در تربت جام از محضرشان استفاده خواهیم کرد:🪷 استاد محمدناصر جامی‌الاحمدی، بیست و سومین نوادۀ شیخ احمد جام 🪷استاد محمدرضا قصاب‌زاده، نویسنده🪷 استاد عبدالله عبدی، نوازندۀ دو تار ✅ راهنمای سفر: آقای وحید محمدی✅️ حرکت از تهران‌ میدان آرژانتین 🚸 بازدیدها:✅ خانقاه و آرامگاه علاءالدوله سمنانی ✅ آرامگاه محمود مزدوقانی ✅ مسجد تاریخانه دامغان✅ برج تاريخی مهمان‌دوست ✅ آرامگاه بایزید بسطامی✅ خانقاه و آرامگاه ابوالحسن خرقانی ✅️ آرامگاه ملا هادی سبزواری✅️ آرامگاه حکیم عمر خیام✅ آرامگاه عطار نیشابوری ✅ آرامگاه شاه قاسم انوار✅️ آرامگاه ابوذر بوزجانی✅️ آرامگاه شیخ احمد جام✅️ مسجد نور، خانقاه احمد جام✅️ آرامگاه و خانقاه ابوبکر تایبادی ✅️ آرامگاه امیر ارسلان جاذب ✅️ مسجد و منار قدیمی سنگ‌بست ✅️ آرامگاه فردوسي ✅️ آرامگاه و خانقاه امام محمد غزالی✅️ گنبد هارونیه✅️ آرامگاه نادر شاه افشار✅️ حرم امام رضا✅️ بازدید از موزه آستان قدس رضوی      🛏🔑شرح خدمات:📍 ۵ شب تجربۀ اقامت در هتل ۴ ستاره و اقامت‌گاه بوم‌گردی🍲 ۶ وعده صبحانه  🍖 ۶ وعده ناهار 🛂 ورودیه‌ها👨‍💼 راهنمای کارت‌دار 🍩 میان‌وعده ♨️ بيمۀ مسافرتی 🌟 مجوز برگزاری تور🚍 وسيلۀ نقلیه اتوبوس vip🎺 اجرای موسيقي محلی خراسان🔊 اجرای رقص محلی خراسانی 🚶‍♂سختی برنامه: B+ متوسط ✅️ هزینه سفر: ۴۹,۰۰۰,۰۰۰ میلیون تومان✅ مهلت ثبت‌نام: شنبه، ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵ ✅ تلفن و آیدی تلگرام جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر:09966480756@Sepehr_mehro2کانال تلگرام:🆔 @sepehr_mehr

✳️ سفر عرفانی، تاریخی و هنریِاز تهران تا تربت با پیران خراسان 🔺تاریخ سفر: سه‌شنبه سوم شهریور تا یکشنبه هشتم شهریورماه ۱۴۰۵ (شش روز و پنج شب)✅ اساتید همراه از تهران:🪷 دکتر ایرج شهبازی🪷 استاد صابر سوری نوازندۀ عود✅ اساتیدی که در تربت جام از محضرشان استفاده خواهیم کرد:🪷 استاد محمدناصر جامی‌الاحمدی، بیست و سومین نوادۀ شیخ احمد جام 🪷 استاد محمدرضا قصاب‌زاده، نویسنده🪷 استاد عبدالله عبدی، نوازندۀ دو تار ✅ راهنمای سفر: آقای وحید محمدی✅️ حرکت از تهران‌ میدان آرژانتین       🛏🔑شرح خدمات:📍 ۵ شب تجربۀ اقامت در هتل ۴ ستاره و اقامت‌گاه بوم‌گردی🍲 ۶ وعده صبحانه  🍖 ۶ وعده ناهار 🛂 ورودیه‌ها👨‍💼 راهنمای کارت‌دار 🍩 میان‌وعده ♨️ بيمۀ مسافرتی🌟 مجوز برگزاری تور🚍 وسيله نقلیه‌ اتوبوس vip🎺 اجرای موسيقي محلی خراسان🔊 اجرای رقص محلی خراسانی ✅ شرح بازدیدها را در پست بعدی ببینید.✅️ هزینه سفر: ۴۹,۰۰۰,۰۰۰ میلیون تومان ✅ مهلت ثبت‌نام: شنبه، ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵✅ تلفن و آیدی تلگرام جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر:09966480756@Sepehr_mehro2کانال تلگرام:🆔 @sepehr_mehr

✳️ سفر عرفانی، تاریخی و هنریِاز تهران تا تربت با پیران خراسان 🔺تاریخ سفر: سه‌شنبه سوم شهریور تا یکشنبه هشتم شهریورماه ۱۴۰۵ (شش روز و پنج شب)✅ اساتید همراه از تهران:🪷 دکتر ایرج شهبازی🪷 استاد صابر سوری نوازندۀ عود✅ اساتیدی که در تربت جام از محضرشان استفاده خواهیم کرد:🪷 استاد محمدناصر جامی‌الاحمدی، بیست و سومین نوادۀ شیخ احمد جام و متولی آرامگاه شیخ احمد جام🪷 استاد محمدرضا قصاب‌زاده، نویسنده🪷 استاد عبدالله عبدی، نوازندۀ دو تار ✅ راهنمای سفر: آقای وحید محمدی✅️ حرکت از تهران‌ میدان آرژانتین       🛏🔑شرح خدمات:📍 ۵ شب تجربۀ اقامت در هتل ۴ ستاره و اقامت‌گاه بوم‌گردی🍲 ۶ وعده صبحانه  🍖 ۶ وعده ناهار 🛂 ورودیه‌ها👨‍💼 راهنمای کارت‌دار 🍩 میان‌وعده ♨️ بيمۀ مسافرتی🌟 مجوز برگزاری تور🚍 وسيله نقلیه‌ اتوبوس vip🎺 اجرای موسيقي محلی خراسان🔊 اجرای رقص محلی خراسانی ✅ شرح بازدیدها را در پست بعدی ببینید.✅️ هزینه سفر: ۴۹,۰۰۰,۰۰۰ میلیون تومان ✅ مهلت ثبت‌نام: شنبه، ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵✅ تلفن و آیدی تلگرام جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر:09966480756@Sepehr_mehro2کانال تلگرام:🆔 @sepehr_mehr

✅ نکته‌ای درمورد خودمراقبتی روز بیست و چهارم ژوئیه (دوم مردادماه) روز جهانی خودمراقبتی است. به همین مناسبت به نکتۀ مهمی دربارۀ خودمراقبتی اشاره می‌کنم. در نگاه نخست به نظر می‌رسد که همۀ انسان‌ها از خودشان مراقبت می‌کنند. اما مشاهداتِ روزمره به خوبی نشان می‌دهند که چنین نیست و بسیاری از انسان‌ها به معنای درست کلمه از خودشان مراقبت نمی‌کنند. بهترین دلیل این ادعا آن است که بسیاری از انسان‌ها از تن خودشان مراقبت نمی‌کنند. آنها با تنبلی، پرخوری، لذت‌طلبی و اموری از این قبیل به تدریج تن‌های زیبای خود را بیمار و زشت می‌کنند. تن‌های چاق، بیمار و از ریخت افتاده نشان می‌دهند که انسان‌ها واقعاً از بدن‌های خود مراقبت نمی‌کنند.در دیگر زمینه‌ها نیز همین گونه است؛ برای نمونه شادی از مطلوب‌های غایی و ذاتی انسان‌هاست، ولی عملاً حال بیشتر آن‌ها خوب نیست. در این که بخش مهمی از این بدحالی به خاطر اوضاع سیاسی و اقتصادی و اجتماعی است، تردیدی وجود ندارد، اما در این نکته هم جای شکی نیست که انسان‌ها به گونه‌ای زندگی نمی‌کنند که به شادکامی آنها منجر شود. وجود افراد غمگین و افسرده و پژمرده در میان خانواده‌ها و جامعه‌هایی که اوضاع بسیار خوبی دارند، نشان می‌دهد که تنها علت بدحالی و اندوه‌زدگی انسان‌ها، وضعیت جامعه نیست.در زمینۀ روابط انسانی نیز ماجرا از همین قرار است. همۀ انسان‌ها دوست دارند روابطی سرشار از عشق و احترام و اعتماد را تجربه کنند، ولی در عمل می‌بینیم که کمتر کسی تواناییِ مراقبت از روابط خود را دارد و بهترین روابط هم به تدریج از بدگمانی و بی‌احترامی و سردی پر می‌شوند.یک دلیل مهم دیگر برای این اثبات این که انسان‌ها مراقب خودشان نیستند، این است که مراقبت از خود نیاز به آموزش دارد، ولی مراقبت نکردن از خود نیاز به هیچ آموزشی ندارد. هیچ کسی راه‌هایی را برای آسیب زدن به خود یاد نمی‌گیرد، ولی همۀ انسان‌ها به شکل‌های مختلف به خود آسیب می‌زنند. با وجود همۀ توصیه‌های آموزگاران، والدین و مربیان، هم‌چنان بیشتر افراد از خودشان مراقبت نمی‌کنند. حافظ بیت جالبی دارد که به طور غیر مستقیم به بحث ما ربط پیدا می‌کند:وفا و عهد نکو باشد، ار بیاموزیوگرنه هر که تو بینی، ستمگری دانداز این بیت می‌توان استنباط کرد که همۀ انسان‌ها به طور ذاتی ستم کردن در حق یک‌دیگر را بلدند؛ چراکه هیچ کسی در کلاسِ ستمگری شرکت نمی‌کند و آن را یاد نمی‌گیرد، ولی عموم انسان‌ها عملاً ظلم کردن را می‌دانند. در مقابل، انسان‌ها باید عدالت و وفاداری را بیاموزند و شگفت این است که پس از سالیان متمادی یادگیری و تمرین و تکرار، باز هم انسان‌ها بیشتر به بیدادگری و بی‌وفایی میل دارند تا به وفادارای و دادگری! به همین منوال می‌توان گفت که انسان‌ها به مراقبت نکردن از خود تمایل بیشتری دارند تا به مراقبت کردن از خود و به تعبیر دقیق‌تر انسان‌ها به آسیب رساندن به خود بیشتر تمایل دارند تا به محافظت کردن از خود. این سخن عبدالله منازل، از عارفان مسلمان، بسیار تلخ و دردناک است، ولی از حقیقتی بزرگ پرده برمی‌دارد: «آدمي عاشق است بر شقاوت  خويش؛ همه آن خواهد كه سببِ بدبختيِ او بُوَد» (تذکره الاولیاء، چاپ دکتر استعلامی، ص ۵۴۱).مولانا نیز از دزدی سخن می‌گوید که مدت‌ها زحمت کشید و تونلی درست کرد تا بتواند به خانۀ یکی از اشراف شهر راه یابد و پول فراوانی به دست آورد، اما سرانجام از خانۀ خود سر درآورد و معلوم شد که او به خانۀ خودش نقب زده است. منظور مولانا این است که ما خود را می‌فریبیم و از خود می‌دزدیم و به خود آسیب می‌زنیم:دزد سوی خانه‌ای شد زیردستچون درآمد، دید کآن خانۀ خود است(مثنوی، د 2/ 3010)درست به همین سبب است که باید خودمراقبتی را به انسان‌ها آموخت و نیز به همین جهت است که انسان‌ها هنگام خداحافظی از عزیزانشان به یک‌دیگر می‌گویند: «مراقب خودت باش». گویا همه می‌دانیم که ما مراقب خودمان نیستیم و باید این موضوع را به هم‌دیگر یادآوری کنیم.اکنون باید این پرسش مهم را دوباره مطرح کنیم: چرا انسان‌ها از تن، روان و روابط خود مراقبت نمی‌کنند و در همۀ این زمینه‌ها به خود آسیب می‌زنند؟ مادام که جواب این پرسش را نیابیم و برای رفع و حل موانعِ خودمراقبتی تمهیدی نیندیشیم، پروژۀ خودمراقبتی عملاً به شکست ختم می‌شود. تا وقتی که موانعِ روان‌شناختی و فکریِ این مسأله برطرف نشوند، نمی‌توانیم در زمینۀ خودمراقبتی پیش‌رفتی بکنیم. با اطمینان می‌توانیم بگوییم که بسیاری از انسان‌ها نقاب خودمراقبتی را بر چهره زده‌اند، ولی در زیر این نقاب، نه تنها مراقب خود نیستند، بلکه به خود آسیب می‌زنند.ایرج شهبازیچهارم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi

حسرت؛ هم‌چون موهبتیکی از دردناک‌ترین تجربه‌ها و سوگناک‌ترین حادثه‌ها در زندگی بشر عبارت است از احساس حسرت. حسرت با اموری مانند «پشیمانی، دریغ خوردن، آه و افسوس، آرزو، اندوه» و نظایر آنها همراه است. برخی از مهم‌ترین حسرت‌ها در زندگی بشر عبارتند از: «حسرت خوردن بر گذشته، حسرت خوردن بر از دست دادن کسی، حسرت خوردن بر فقدان فرصتی، حسرت خوردن از پایان یافتن زندگی» و نظایر آنها.یک نکتۀ مهم در این باره آن است که انسان‌ها را از روی حسرت‌هایشان می‌توان شناخت. هر کسی برای چیزی که آن را مهم می‌داند، حسرت می‌خورد. کسی که پول در کانون زندگی‌اش قرار دارد، طبعاً از این که پول کمی به دست آورده است، یا ناگزیر است پول‌هایش را رها کند و برود، حسرت می‌خورد. درمورد خانواده، قدرت، لذت، دین و دیگر امور هم ماجرا از این قرار است؛ بنابراین از راه بررسی حسرت‌هایمان می‌توانیم اولویت‌های زندگی‌مان را کشف کنیم.از سوی دیگر از طریق بررسی کسانی که به حال آنها حسرت می‌خوریم، می‌توانیم خودمان را بهتر بشناسیم. کسی که به حال یک مدیر یا رییس یا فرمان‌روا حسرت می‌خورد، با کسی که به حال یک عارف یا فیلسوف یا شاعر حسرت می‌خورد، البته تفاوت دارد. به این ترتیب می‌توان گفت که حسرت‌های ما از منابع خودشناسی ما هستند. این مسأله باعث می‌شود که حسرت به پدیده‌ای کاملاً شخصی تبدیل شود؛ به این معنی که چیزی که باعث حسرت کسی دیگر می‌شود و زندگی را به کام او تلخ می‌سازد، ممکن است که کمترین حسرتی را در دل کسی دیگر برنینگیزد.مادام که انسان غرق زندگی روزمره است، مشغله‌ها و گرفتاری‌ها و سرگرمی‌ها فرصتی برای حسرت و دریغ خوردن باقی نمی‌گذارند، امّا در زندگی هر کسی، رویدادها یا زمان‌هایی هست که باعث می‌شوند او برای لحظاتی به خودش باز‌گردد و به زندگی‌اش نگاه دوباره بیفکند. در چنین لحظاتی است که انسان ممکن است دچار احساساتی مانند پشیمانی، اندوه، حسرت و نظایر آنها شود. چنین رویدادهایی را رویدادهای بیدارکننده می‌نامیم؛ برای نمونه بیماری، پیری، فقدان، جدایی و نظایر آنها از جمله رویدادهایی هستند که ممکن است عمیقاً باعث حسرت خوردن شوند. کسی که عزیزی را از دست داده و درمی‌یابد که در حق او کم‌لطفی، ناسپاسی یا ظلمی روا داشته است، ممکن است شدیداً دچار احساس حسرت شود.نکتۀ مهم این است که حسرت از طریق درد شدید و عمیقی که به انسان وارد می‌آورد، می‌تواند موجبات بیداری معنوی او را فراهم بیاورد و باعث شود که او در زندگی خود تجدید نظر کند. از این چشم‌انداز حسرت را می‌توان بسیار ارزشمند دانست؛ زیراکه می‌تواند انسان را به خودشناسی، تجدید نظر در برنامه‌ها، جبران خطاها و گرفتنِ تصمیم‌های بهتر برانگیزد. کسی که از رنجِ عمیقِ حسرت آگاه باشد، می‌داند که بهتر است به گونه‌ای زندگی کند که دچار حسرت نشود. البته متأسفانه چنین نیست و غالب انسان‌های باید درد بکشند و رنج ببرند، تا به حسرت مبتلا شوند و برای رهایی از حسرت، در زندگی خود تجدید نظر کنند. بنابراین حسرت هم از این جهت که می‌تواند یک عامل بازدارنده باشد و هم از این حیث که می‌تواند یک عامل برانگیزاننده باشد، دارای ارزش فراوانی است.باید بسیار شاکر باشیم که در زندگی، موهبتی همچون حسرت وجود دارد. به عبارت دیگر حسرت در زندگی انسان رسالتی دارد. حسرت‌ها خطاها و اشتباهات ما را به ما یادآوری می‌کنند و زمینه را برای اصلاح آنها فراهم می‌آورند. اگر امکان جبران وجود نداشت، حسرت امری بیهوده بود؛ بنابراین وجود حسرت ضمناً به معنای وجودِ جبران و تدارک و اصلاح است. حسرتی که باعث بیداری و آگاهی می‌شود، البته ارزشمند است. به همین سبب است که بزرگان حسرت و آهِ ناشی از آن را از بسیاری از عبادات برتر می‌دانند. به طور دقیق منظور این است که گناهی که حسرتی را در دل انسان برانگیزد و آهی را از ژرفای جان او بیرون بکشد، بسیار ارزشمندتر از عبادتی است که باعث غرور و خودبینی او می‌شود. داستان بلند «معاویه و ابلیس» تماماً برای تبیین همین موضوع مهم است که ابلیس از ترسِ حسرتِ بیداری‌بخشِ انسان، راضی است که او برخیزد و عبادت کند؛ زیراکه حسرت می‌تواند بیش از عبادت رشددهنده باشد. حسرت می‌تواند انسان را به ایمن‌آبادِ نیاز برساند، در حالی که عبادت و فضیلت گاهی ممکن است باعث پرتاب شدنِ انسان به برهوتِ ناز شود (مثنوی، د ۲/ ۲۷۷۹ - ۲۷۷۲).ایرج شهبازیدوم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi