✅ قاعدهی طلایی اخلاق در ادبیات فارسیقاعدهی طلایی اخلاق میگوید: «برای دیگران بپسند آنچه را که دوس…
انتشار: 2026/08/11 03:32 UTCدریافت: 2026/08/15 02:11 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 02:11 UTC
✅ قاعدهی طلایی اخلاق در ادبیات فارسیقاعدهی طلایی اخلاق میگوید: «برای دیگران بپسند آنچه را که دوست داری آنها در شرایط مشابه برای تو بپسندند». طبق این قاعده ما باید با دیگران چنان رفتار کنیم که خوش داریم آنها در شرایط مشابه با ما رفتار کنند. اگر کسی به این قاعده توجه کافی داشته باشد، در موارد فراوانی میتواند وظیفۀ اخلاقی خود را به درستی تشخیص دهد. برای تبیین بهتر مسأله به موارد زیر توجه کنید:شما دوست ندارید کسی بی دلیل اخلاقی به شما دروغ بگوید؛ پس شما نیز نباید بی دلیل اخلاقی به کسی دروغ بگویید. شما دوست ندارید هیچ کارمندی شما را به فردا حواله دهد، پس شما هم مراجعهکنندهتان را به فردا حواله ندهید. شما دوست ندارید همسرتان به شما خیانت کند، پس شما هم نباید به همسرتان خیانت کنید.شما خوش ندارید به شما کالای بیکیفیت و گران بفروشند، پس شما نیز نباید چنین کنید. شما دوست ندارید کسی در حق شما ظلم کند، پس به کسی ظلم نکنید.قاعدۀ طلایی جهانشمول است و در میان عموم فرهنگها به شکلهای مختلف به آن اشاره شده است. در ادبیات فارسی هم تعداد زیادی جملۀ زیبا که بیانگر قاعدۀ طلایی هستند، وجود دارند. از بررسی این نمونههای جالب، میتوانیم بگوییم که قاعدۀ طلایی یکی از اصول مورد توجه بسیاری شاعران فرزانۀ سرزمین ما بوده است. در ادامه به برخی از این موارد اشاره میکنیم. حکیم ناصر خسرو:کاری که ز من پسند نایدتبا من مکن آنچنان و مپسند(دیوان اشعار حکیم ناصر خسرو قبادیانی، چاپ دانشگاه تهران، ص ۲۳)- بر کسی مپسند کز تو آن رسدکهت نیاید خویشتن را آن پسند (همان، ص ۴۳۵)ناصر خسرو در جایی دیگر میگوید: همان گونه که تو دوست نداری کسی خونت را بریزد، تو هم حق نداری کسی را بکشی: گر نپسندى همى كه خونْت بريزند خون دگر كس چرا كنى تو به گردن؟(همان، ص ۱۷۰)سعدی نیز بارها به اصل طلایی اخلاق اشاره کرده است:آنچه نفس خویش را خواهی، حرامت سعدیا!گر نخواهی همچنان بیگانه را و خویش را (قصاید سعدی، چاپ شادروان فروغی، ص ۸۰۶)سعدی در جایی دیگر از زبان پیری دانشمند، به زیبایی، قاعدۀ طلایی را بیان میکند:یاد دارم ز پیر دانشمندتو هم از من به یاد دار این پند:هر چه بر نفس خویش نپسندینیز بر نفس دیگری مپسند(کلیات سعدی، بوستان، چاپ دکتر مظاهر مصفا، ص ۱۱۴۱)سعدی در قطعۀ زیبای زیر، قاعدۀ طلایی را به عنوان «سرِ دینداری و دانشمندی» معرفی میکند. منظور از این تعبیر آن است که مهمترین نمود و جلوۀ دینداری و دانایی همین قاعدۀ طلایی است و بدون آن دین و دانایی ناقص هستند:بشنو از من سخنی، حقّ پدر فرزندیگر به رای من و اندیشۀ من خرسندیچیست دانی سر دینداری و دانشمندی؟آن روا دار که گر بر تو رود، بپسندی(همان، ص ۱۱۶۴)سعدی در قطعۀ زیر هم به شکل سلبی قاعدۀ طلایی اشاره کرده است:هر بد که به خود نمیپسندیبا کس مکن، ای برادرِ من!گر مادر خویش دوست داریدشنام مده به مادر من(همان، ص ۱۱۶۲)از نظر مولانا نیز ما دوست داریم اگر خطایی مرتکب شدیم، دیگران آبروی ما را محفوظ نگاه دارند؛ پس ما نیز باید در روابطمان با دیگران، عیبپوشی پیشه کنیم: آنچه بر تو خواهِ آن باشد پسند بر دگر كس آن كن از رنج و گزند(مثنوی، د ۶/ ۴۵۲۸)- آنچه نپْسندى به خود، اى شيخِ دين! چون پسندى بر برادر، اى امين!(مثنوی، د ۶/ ۱۵۶۷)پروین اعتصامی نیز در بیت زیر، به دو مورد از مصادیق قاعدهی طلایی اشاره کرده است:به کس مپسند رنجی کز برای خویش نپسندیبه دوش کس منه باری که خود بردنش نتوانی(دیوان پروین اعتصامی، چاپ صدای معاصر، ص ۸۵)ظهیری سمرقندی، از منظری سیاسی به قاعدۀ طلایی توجه کرده است. او از قول، جاماسب، خطاب به گشتاسب میگوید: «[تو باید] كافّۀ رعايا و عوامِ مردمان [را] كه در ظلِّ عنايت و كنفِ رعايت و سايۀ حمايت باشند، در تناوبِ سرّا و ضرّا و تعاقبِ شدّت و رخا و اختلافِ غم و شادى، عديل و نظير خود دارى، و هر چه از براى نفس خويش اختيار كنى، دربارۀ ايشان همان تقديم فرمايى و از آنچه جانب خود را صيانت واجب بينى، جانب رعايا را لازم شمرى:هر چيز كه بر جان و تن خود نپسندىبر همچو خودى كو تن و جان دارد مپسند (اغراض السياسه، چاپ دانشگاه تهران، صص ۸۱ - ۸۰)برای نمونههای بیشتری از سخنان شاعران پارسیگوی درمورد قاعدۀ طلایی، به مدخل «آنچه به خود نپسندى به ديگران مپسند» در امثال و حکمِ شادروان علامه دهخدا، ج ۱، صص ۵۰ – ۴۹ نگاه کنید.ایرج شهبازیبیستم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi
نخستین مشاهده و پستهای مشابه
این برچسبها فقط زمان نخستین مشاهده متن عمومیِ همسان در این فهرست را نشان میدهند و اثباتکننده نویسنده اصلی نیستند.
- ایرج شهبازی · تطابق دقیق — ۲۴ مرداد ۱۴۰۵، ۲:۱۱
- جریانـ · تطابق نزدیکِ متصل به نمونه مبنا — ۲۷ مرداد ۱۴۰۵، ۱۱:۳۵
اثر انگشت فشرده دقیق و تطابق نزدیکِ متصل به یک نمونه مبنا · زمان ناشناخته، ناموجود باقی میماند
پستهای تلگرام — ایرج شهبازی
✅ اطلاعرسانی درمورد برنامهی عصری با مولانا، در مهرادمال کرج✅ نشست دوم؛ مولانا و معمای سرنوشت🔺زمان: یکشنبه، ۲۵ مردادماه ۱۴۰۵، ساعت پنج بعدازظهر 🔺مکان: کرج، عظیمیه، بلوار شریعتی، مجتمع تجاری مهرادمال، سرای فرهنگ و هنر مهرادمال✅ حضور برای همهی علاقهمندان آزاد و رایگان است.ایرج شهبازیبیست و سوم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi
🔺 حکمتهای زندگی در دفتر ششم مثنوی (دورۀ چهارم)🔻 دکتر ایرج شهبازی🔹 زمان: روزهای سهشنبه ساعت ۱۶ تا ۱۷:۳۰🔸 تاریخ شروع: سهشنبه، ۲۷ مردادماه ۱۴۰۵♦️ هزینهٔ ثبتنام برای عزیزان داخل کشور: 850 هزار تومان 🔹هزینۀ ثبتنام برای عزیزان خارج از کشور: 60 دلار آمریکا🔸 تعداد جلسات: ۸ جلسه(شش جلسه به صورت آنلاین ( در فضای گوگل میت) و دو جلسه به صورت حضوری برگزار میشود. تاریخ و محل دقیق برگزاری جلسات حضوری به اطلاع شرکتکنندگان خواهد رسید.)✅ فایلهای صوتی در اختیار شرکتکنندگان قرار میگیرد. (در گروه تلگرامی)✅ تلفن و آیدی تلگرام جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر:09966480756t.me/Sepehr_mehro2%F0%9F%86%94@irajshahba…
✅ اطلاعرسانی درمورد کلاس حکمتهای زندگی در دفتر ششم مثنویبه یاری خدا از روز سهشنبه، ۲۷ مردادماه ۱۴۰۵ دور جدید کلاس حکمتهای زندگی در دفتر ششم مثنوی را آغاز میکنیم. در این دوره، کمتر به مباحث نظری که نسبتی با زندگی واقعی ندارند، میپردازیم. هدف دوره آن است که سخنان مولانا به گونهای بررسی شوند که در زندگی واقعی و عملی به کار مخاطبان بیایند. در این دوره راجع به مسائل جالب و مهمی مانند هنرِ شنیدن، لذت و خوشی، تقابل عقل و عشق، نقد صوفی، ترس، روابط سمّی، زیرکیِ ناپسند (هوشِ سیاه)، جهل و عقل، عدالت، مشورت و رایزنی، صمیمیت در روابط انسانی، فلسفۀ عبادت و مسائلی مانند آنها سخن میگوییم. ✅برای اطلاعات بیشتر درمورد این دوره به اطلاعیۀ زیر نگاه کنید.ایرج شهبازیپانزدهم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi
نکتهای دربارهی شکستبرخورد درست با پیروزی نیازمند خردمندی فراوانی است. کم نیستند کسانی که نمیدانند با کامیابیهای خود چه کار کنند و براثر یک یا چند پیروزی، در دام غرور و خودبینی و خودکامگی میافتند و زندگی خود را تباه میکنند. اما بیسار مهمتر از برخورد درست با پیروزیها، مواجههب درست با شکستها و ناکامیهاست. در اینجاست که میتوانیم میزان خردمندی و فضیلتمندی خودمان را بشناسیم.بنابراین لازم است که ما در کنار معرفی راههای موفقیت و در کنار تجلیل از افراد موفق، به مسألۀ شکست هم توجه جدی کنیم. ما باید از راهِ اموزشهای درست، به افراد بیاموزیم که شکست خوردن بخشی از فرایند زندگی است و شکست را به هیچ وجه نمیتوان از زندگی حذف کرد. باید به افراد بیاموزیم که چگونه با شکستهایشان روبهرو شوند. اگر یاد بگیریم که ارزش ما نه فقط با میزان موفقیتهایمان، بلکه با شیوۀ برخورد ما با شکستهایمان تعیین میشود، میتوانیم زندگی سالمتری داشته باشیم.امیل چوران، نویسندۀ بزرگ فرانسویِ رومانیاییتبار در این باره نظر جالبی دارد: «امیل چوران ... عمق زندگی درونی فرد را با معیار نحوۀ برخوردش با شکست میسنجید. [به نظر او] راهِ شناسایی کسی که به جستجوی درونی گرایش دارد، این است: او شکست را بالاتر از هر موفقیتی قرار میدهد. چرا؟ چون شکست که همیشه جوهری و ذاتی است، خودمان را برای خودمان آشکار میکند. اجازه میدهد خود را چنان ببینیم که خدا ما را میبیند، در حالی که موفقیت ما را از درونیترین بخش وجودمان و در واقع از درونیترین بخش همه چیز دور میکند. بگو با شکست چگونه برخورد میکنی، تا بفهمم چه کسی هستی؛ چون فقط در شکست، در عظمت فاجعه میتوان کسی را شناخت» (جماعت بازندگان، صص ۷۷ – ۷۶).✅ ـ براداتان، کاستیکا (۱۴۰۴) جماعت بازندگان. ترجمۀ کیوان سررشته. تهران: اطراف. چاپ چاپ سوم.ایرج شهبازی دهم مردادماه ۱۴۰۵@irajshahbazi
✳️ سفر عرفانی، تاریخی و هنریِ از تهران تا تربت با پیران خراسان 🔺تاریخ سفر: سهشنبه سوم شهریور تا یکشنبه هشتم شهریورماه ۱۴۰۵ (شش روز و پنج شب)✅ اساتید همراه از تهران:🪷 دکتر ایرج شهبازی🪷 استاد صابر سوری نوازندۀ عود✅ اساتیدی که در تربت جام از محضرشان استفاده خواهیم کرد:🪷 استاد محمدناصر جامیالاحمدی، بیست و سومین نوادۀ شیخ احمد جام 🪷استاد محمدرضا قصابزاده، نویسنده🪷 استاد عبدالله عبدی، نوازندۀ دو تار ✅ راهنمای سفر: آقای وحید محمدی✅️ حرکت از تهران میدان آرژانتین 🚸 بازدیدها:✅ خانقاه و آرامگاه علاءالدوله سمنانی ✅ آرامگاه محمود مزدوقانی ✅ مسجد تاریخانه دامغان✅ برج تاريخی مهماندوست ✅ آرامگاه بایزید بسطامی✅ خانقاه و آرامگاه ابوالحسن خرقانی ✅️ آرامگاه ملا هادی سبزواری✅️ آرامگاه حکیم عمر خیام✅ آرامگاه عطار نیشابوری ✅ آرامگاه شاه قاسم انوار✅️ آرامگاه ابوذر بوزجانی✅️ آرامگاه شیخ احمد جام✅️ مسجد نور، خانقاه احمد جام✅️ آرامگاه و خانقاه ابوبکر تایبادی ✅️ آرامگاه امیر ارسلان جاذب ✅️ مسجد و منار قدیمی سنگبست ✅️ آرامگاه فردوسي ✅️ آرامگاه و خانقاه امام محمد غزالی✅️ گنبد هارونیه✅️ آرامگاه نادر شاه افشار✅️ حرم امام رضا✅️ بازدید از موزه آستان قدس رضوی 🛏🔑شرح خدمات:📍 ۵ شب تجربۀ اقامت در هتل ۴ ستاره و اقامتگاه بومگردی🍲 ۶ وعده صبحانه 🍖 ۶ وعده ناهار 🛂 ورودیهها👨💼 راهنمای کارتدار 🍩 میانوعده ♨️ بيمۀ مسافرتی 🌟 مجوز برگزاری تور🚍 وسيلۀ نقلیه اتوبوس vip🎺 اجرای موسيقي محلی خراسان🔊 اجرای رقص محلی خراسانی 🚶♂سختی برنامه: B+ متوسط ✅️ هزینه سفر: ۴۹,۰۰۰,۰۰۰ میلیون تومان✅ مهلت ثبتنام: شنبه، ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵ ✅ تلفن و آیدی تلگرام جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر:09966480756@Sepehr_mehro2کانال تلگرام:🆔 @sepehr_mehr
✳️ سفر عرفانی، تاریخی و هنریِاز تهران تا تربت با پیران خراسان 🔺تاریخ سفر: سهشنبه سوم شهریور تا یکشنبه هشتم شهریورماه ۱۴۰۵ (شش روز و پنج شب)✅ اساتید همراه از تهران:🪷 دکتر ایرج شهبازی🪷 استاد صابر سوری نوازندۀ عود✅ اساتیدی که در تربت جام از محضرشان استفاده خواهیم کرد:🪷 استاد محمدناصر جامیالاحمدی، بیست و سومین نوادۀ شیخ احمد جام 🪷 استاد محمدرضا قصابزاده، نویسنده🪷 استاد عبدالله عبدی، نوازندۀ دو تار ✅ راهنمای سفر: آقای وحید محمدی✅️ حرکت از تهران میدان آرژانتین 🛏🔑شرح خدمات:📍 ۵ شب تجربۀ اقامت در هتل ۴ ستاره و اقامتگاه بومگردی🍲 ۶ وعده صبحانه 🍖 ۶ وعده ناهار 🛂 ورودیهها👨💼 راهنمای کارتدار 🍩 میانوعده ♨️ بيمۀ مسافرتی🌟 مجوز برگزاری تور🚍 وسيله نقلیه اتوبوس vip🎺 اجرای موسيقي محلی خراسان🔊 اجرای رقص محلی خراسانی ✅ شرح بازدیدها را در پست بعدی ببینید.✅️ هزینه سفر: ۴۹,۰۰۰,۰۰۰ میلیون تومان ✅ مهلت ثبتنام: شنبه، ۳۱ مردادماه ۱۴۰۵✅ تلفن و آیدی تلگرام جهت ثبت نام و کسب اطلاعات بیشتر:09966480756@Sepehr_mehro2کانال تلگرام:🆔 @sepehr_mehr
