🔸🔸🔸مطلب وارده🔸🔸🔸♦️مواضع غنینژاد از منظر نظریهی نهادی داگلاس نورث /۲✍️مهدی دربندی۶ مرداد ۱۴۰۵از من…
انتشار: 2026/07/28 12:30 UTCدریافت: 2026/08/02 10:32 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/02 10:32 UTC
🔸🔸🔸مطلب وارده🔸🔸🔸♦️مواضع غنینژاد از منظر نظریهی نهادی داگلاس نورث /۲✍️مهدی دربندی۶ مرداد ۱۴۰۵از منظرِ نورث، این نگاه دچارِ سادهانگاریِ تاریخی است. مفهومِ «وابستگی به مسیر» دقیقاً به ما میآموزد که نمیتوان یک مسیرِ نهادیِ صدساله را نادیده گرفت و از نقطهی صفر شروع کرد. انقلابِ اسلامی، چه آن را «پسرفت» بدانیم و چه «تحول»، یک شکستِ نهادیِ عظیم (Institutional Rupture) بود که مسیرِ جدیدی را قفل کرد. نادیدهگرفتنِ این واقعه و تلاش برای «بازگشت» به نقطهای پیش از آن، از منظرِ نورث، نه ممکن است و نه مطلوب، زیرا سازوکارهایِ بازدهی فزاینده، مسیر را در جهتِ خاصی تثبیت کردهاند. دوم، نقشِ ایدئولوژی و باورهایِ جمعی. غنینژاد با نادیدهگرفتنِ نقشِ ایدئولوژی و باورهایِ دینیِ مردم، بر «قانونِ خوب»به عنوانِ راهِ حلِ اصلی تأکید میکند. از نگاهِ او، اگر قانونِ درست نوشته شود، اقتصاد شکوفا میشود و آزادی میآید. اما نورث، ایدئولوژی را یکی از سه رکنِ اصلیِ نظریهی خود میداند و معتقد است که «باورها منبعیِ کلیدی برای وابستگی به مسیر هستند؛ آنها دامنهی انتخابهایِ بازیگران را با تعریفِ محدودهی تغییراتِ مشروع، محدود میکنند». به عبارتِ دیگر، نمیتوان قوانینِ لیبرال را بر جامعهای تحمیل کرد که باورهایِ جمعیِ آن با آن قوانین همخوانی ندارد. غنینژاد با نادیدهگرفتنِ نقشِ ایدئولوژیِ دینی و باورهایِ جمعیِ ایرانیان، دچار همان خطایی میشود که نورث آن را نادیدهگرفتنِ «بسترِ شناختی-فرهنگی» مینامد. از منظرِ نورث، تغییراتِ نهادیِ موفق، همواره تدریجی و مبتنی بر بسترِ فرهنگیِ موجود هستند، نه شکلی و تحمیلی.سوم، «پارادوکس نورث» و نقشِ دوگانهی دولت. غنینژاد با نگاهِ لیبرالِ کلاسیک، دولت را عمدتاً «دشمنِ آزادی» میداند و بر کاهشِ تصدیگریِ دولت تأکید دارد. اما نورث تصویری بسیار پیچیدهتر و دوگانه از دولت ارائه میدهد. او در «پارادوکس نورث» نشان میدهد که دولت همزمان هم «ضامن» و هم «تهدیدکنندهی» مالکیتِ خصوصی است. از یک سو، «دولت در خشونت مزیتِ تطبیقی دارد و بنابراین، قدرتِ دولت شرطِ لازم برای ایجادِ مالکیتِ کارآمد است» و از سوی دیگر، «دخالتِ دولت در مالکیت، میتواند به ترتیباتِ ناکارآمد و رکودِ اقتصادی منجر شود». به عبارتِ سادهتر، نمیتوان به سادگی دولت را حذف کرد، زیرا بدونِ دولتِ کارآمد، نه امنیتِ مالکیت وجود دارد و نه قراردادهایی که زیربنایِ اقتصادِ مدرناند؛ اما در عین حال، دولتِ خودسر، ماشینِ سرکوب است. نکتهی ظریفِ نورث این است که مسئله، «دولتِ کمبیشتر» نیست، بلکه «دولتِ درست» است؛ دولتی که بتواند هم از مالکیت محافظت کند و هم از غارتِ آن دست بکشد. این دوگانگی، در نگاهِ سادهانگارانهی غنینژاد (دولت = شر) دیده نمیشود.چهارم، گذار از مبادلهی شخصی به غیرشخصی. غنینژاد بر «آزادیِ فردی» و «کاهشِ دخالتِ دولت» تأکید دارد، اما از زیرساختهای نهادیِ لازم برای تحققِ این آزادی غافل است. نورث نشان میدهد که توسعهی اقتصادیِ مدرن، در گروِ گذار از «مبادلهی شخصی» (که مبتنی بر روابطِ خویشاوندی و قومی است) به «مبادلهی غیرشخصی» (که مبتنی بر قراردادهایِ رسمی و نهادهایِ بیطرف است) است. این گذار، نیازمندِ نهادهایی است که بتوانند هزینههایِ مبادله را کاهش دهند و اعتمادِ نهادی را جایگزینِ اعتمادِ شخصی کنند. غنینژاد با تأکیدِ صرف بر «آزادیِ اقتصادی» و «قانون»، از ساختارِ نهادیِ پیچیدهای غافل میشود که بدونِ آن، آزادیِ اقتصادی به «آزادیِ اقویا برای غارتِ ضعفا» تبدیل میشود.۴. جمعبندینهادها در برابرِ نسخههای ساده از منظرِ نورث، نقدِ اصلی بر غنینژاد را میتوان در چهار سطحِ بههمپیوسته خلاصه کرد که هر یک، پیچیدگیهایِ نادیدهگرفتهشدهای را آشکار میسازد.در سطحِ نخست، غنینژاد با تأکید بر «بازگشت به نقطهی صفرِ مشروطه»، از مفهومِ «وابستگی به مسیر» غافل میشود. نورث به ما میآموزد که تاریخ را نمیتوان پاک کرد و از صفر شروع نمود. انقلابِ اسلامی، یک شکستِ نهادیِ عظیم بود که مسیرِ جدیدی را قفل کرد و هرگونه تلاش برایِ بازگشت به گذشته، محکوم به شکست است.در سطحِ دوم، غنینژاد با تأکیدِ صرف بر «قانونِ خوب»، از نقشِ ایدئولوژی و باورهایِ جمعی غافل میشود. نورث نشان میدهد که قوانین، بدونِ بسترِ فرهنگیِ متناسب، ناکارآمد خواهند بود. باورهایِ مردم، محدودهی تغییراتِ مشروع را تعریف میکنند و هیچ تحولِ نهادیِ موفقی نمیتواند از این بستر بگذرد.ادامه👇👇👇#توسعه#مهدی_دربندی#داگلاس_نورث#موسی_غنینژاد@NewHasanMohaddesi
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 3 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — زیر سقف آسمان
♦️بابک نه رهبر ملی است و نه رهبر قومی: جنبش هزارهایی بابک خرمدین (برگرفته از رسالهی دکتری / دفاع در ۳۱ اردیبهشت ۱۳۸۳)✍️حسن محدثیبازنشر: ۲۵ مرداد از ۱۴۰۵در قرن سوم از چند جنبش هزارهاي خبردار گشتهايم. يكي از مهمترين اين قيامها، قيام بابك است. بابك خرمدين در سال 201 هجري حركت خود را در آذربايجان آغاز كرده است. دربارهی شرايط اجتماعي در پيش از قيام بابك نيز اطلاعات چنداني در اختيار نداريم. ابوحنيفه احمدبن داود دينوري در كتاب خود به پريشاني اوضاع در زمان ظهور بابك اشاره كرده اما در باب علت و نوع پريشاني چيزي نگفته است: «به هنگامي كه اوضاع پريشان بود و رشتة نظم از هم گسيخته كار خود را با كشتن كساني كه پيرامون او در «بذ» ميزيستند شروع كرد» (دينوري 1346: 419).|اما بررسي تاريخي نشان ميدهد كه يكي از علل اصلي اين پريشاني وقوع جنگ ميان امين و مأمون دو پسر هارونالرشيد بوده است. جنگ داخلي ميان امين و مأمون اوضاع را به شدت آشفته كرد: «جنگي شديد ميان امين و برادرش مأمون در گرفت كه به جنگ داخلي خانمان برانداز مبدل شد و به بدترين وضع آشفتگي انجاميد... نخستين نتايج اين جنگ و كشمكش همانا انقسام آن دولت بود، به شكلي كه خراسان و شرق اسلامي، تحت حكومت مأمون و وزيرش فضلبن سهل قرار گرفت و عراِق و مغرب تحت حكومت امين و وزيرش فضلبن ربيع در آمد. بين مردم نيز به تبع آن، در بسياري از نواحي، دو دستگي به وجود آمد. هر يك از اين دو دولت همة تلاش خود را وقف جنگ و نزاع با ديگري كرد و از تدبير و ادارة امور داخلي كه به رفاه مردم منجر شود، غافل ماند. در نتيجه، خراج كاهش يافت و آشوبها و فتنهها لاينقطع به وجود آمدند» (الريس 1373: 453). در سال 198 هجري كه بالاخره مأمون موفق شد بغداد محاصره شده را تصرف كند شهر ويران گرديد (همان: 457) اما «اوضاع با كشته شدن امين در سال 198 هجري نيز آرام نشد. بلكه حالت پريشاني و آشفتگي دولت عباسي شش سال ديگر كه مأمون در مرو و دور از بغداد بود، استمرار داشت» (همان: 458) و اين «پريشاني، آشفتگي و آشوب استمرار يافت و قلمرو عباسيان يكپارچگي و نظم خود را از دست داد» (همان:460).فراي نيز از وقوع يك شورش قبل از شورش بابك سخن ميگويد: «زمينة بلافصل شورش بابك همانا شورش حاتم بن هرثمه عامل مأمون در آذربايجان بود كه پدرش با طاهر دو سردار خليفه به شمار ميآمدند. هرثمه احتمالاً به تحريك فضلبن سهل به فرمان خليفه زنداني و كشته شد و پسرش بنابراين سر به شورش برداشت» (فراي 1375: 131).دكتر صديقي جزئيات بيشتري دربارهی پريشاني امور در اين دوران آورده است (صديقي 1375: 85-283). بابك خرمدين دستكم در «201/816 يا بيشتر» (فراي 1375: 146) قيام كرد و در همين سال «قحطي سختي در ايران شد» (صديقي 1375: 285). نميتوانيم صددرصد بگوييم كه اين قحطي قبل از قيام بابك روي داد اما اين قدر هست كه سال وقوع قحطي 201 هجري ذكر شده است اما زمان شروع قيام بابك بهطور تقريبي بيان شده است. مثلاً اشپولر تاريخ قيام را بين سالهاي 201 تا 223 هجري ذكر كرده است (اشپولر 1379: 365). تاريخ سيستان نيز از وقوع قحطي در سيستان در سال 200 هجري خبر داده است: «اندر سنة عشرين و مايتي آب هيرمند خشك گشت و از بست و قحطي صعب پديد آمد اندر ولايت سيستان و بُست و مرگي بسيار بود، چنان كه تجار و بزرگان و خداوندان نعمت بسيار بمردند، و يك سال بماند همچنان، تا اول سنه احدي و عشرين و مايتي، و مردمان اندرين سال بسيار مال، ضعفا را بداند» (تاريخ سيستان 1381: 97ـ196). جالب اين كه تاريخ سيستان بلافاصله، از وقوع يك قيام در بست به رهبري عبدالله الجبلي خبر ميدهد (همان: 197). معلوم نيست كه آيا اين قيام نيز محتوايي هزارهاي داشته است يا نه.🔻نتیجهخرمدینان جریان دینیی مشخصی در تاریخ ایران هستند. منابع بهدرستی بیان میکنند که جنبش بهرهبریی بابک خرمدین، جنبشی دینی بوده و جنبشی قومی نبوده است. امّا امروزه ترکان ایرانی بهخاطر مسايل هویتی بابک را رهبری قومی معرفی میکنند و حکومت نیز برای بزرگداشت بابک موانعی ایجاد میکند و چهرهی بابک بیش از پیش بهعنوان رهبری قومی برجسته میشود. جنبش بابک خرمدین بهلحاظ تاریخی هیج نسبتی با حرکت هویتیی ترکان ایرانی در قرن بیستم و بیست و یکم ندارد، امّا بازگشت به میراث اسطورهای و تاریخی پدیدهای عام در تاریخ معاصر است.#بابک_خرمدین#جنبش_هزارهای#جنبش_اجتماعی@NewHasanMohaddesi
✔️ از انقلاب فرهنگی تا گزینشهای ایدئولوژیک؛ دانشگاههای ایران چرا از جهان علم عقب افتادند؟/ کسی که اوایل انقلاب استاد اخراج میکرد خودش بعدتر اخراج شدسعید معدنی، جامعهشناس در #خبرآنلاین:▫️توان خلاقیت دانشگاه تهی شده است، اصلاً نمیتواند با کشورهای بهاصطلاح نوظهور حوزه خلیج فارس رقابت کند؛ به هیچ وجه. چون آنها با دانشگاههای جهان ارتباط دارند.▫️دانشگاه همیشه در معرض تهاجم بوده و نتوانسته روی پای خودش بایستد. اخراجهای اول انقلاب باعث شد دانشگاه سالها نتواند کمر راست کند. در ادامه، گزینشها ایدئولوژیک بوده و علمی نبوده و مشکلات زیادی ایجاد کرده.▫️دانشگاه در ایران رها شده و بهویژه در حوزه علوم انسانی، وضعیت نگرانکنندهتر است.▫️طنز روزگار این است که زمانی دکتر سروش عضو شورای عالی انقلاب فرهنگی بود، شورایی برخی استادان را اخراج کرد، ولی خود دکتر سروش هم بعد از ۲۰ سال اخراج شد. ▫️این قصه نشان میدهد که این حصار و دایره، دائم تنگتر میشود. یک زمانی این افراد برای سیستم کار میکردند، اما سیستم آنقدر تنگ شده که نمیتواند آنها را هم تحمل کند. ▫️ تفکر در یک فضای آزاد رشد میکند، وقتی شما گزینش، حراست و کنترل دارید طبیعتاً نمیتوان انتظار داشت دانشگاه به جایی برسد. 📌 متن کامل گفتوگوی مظاهر گودرزی اینجاست:khabaronline.ir/xqd5r@KhabarOnline_ir | Khabaronline.ir
جلسه ۷۴ توسعهچرا دین در ایران در تعارض با مدرنیته و مدرنیزاسیون است؟معرفی کتاب «دین و نوسازی»به روایت نویسنده کتابنسیم نعمتیزادهبا حضور حسن محدثیفایل کامل این گفتگو: youtu.be/oK1qcDxc7v8?is=bxI50VKALbDrhS-8@…
سلام آقای دکتر محدثی گرامیخانم دکتر سیمین فصیحی در کتاب جریانهای تاریخنگاری دوره پهلوی بدجوری به آقای باستانی پاریزی حمله میکند.آقای باستانی پاریزی مقدمهای بر کتاب نگاهی به تاریخ خوزستان تألیف خانم نیره زمان رشیدیان نوشته است. این کتاب آن چنان ضعیف و بی ارزش است که حیف است آدمی وقتاش را صرف آن کند. در دهه هفتاد من نقدی بر این کتاب نوشتم که در روزنامۀ اهواز چاپ شد و در آن به آقای باستانی پاریزی انتقاد کردم. بعدها همین مطلب را در فصل اول کتاب پانصد سال تاریخ خوزستان و نقد کتاب احمد کسروی آوردم.آقای عبدالحسین زرینکوب در کتاب روزگاران، کوروش را الهام یافته الهی میداند و حمله او به بابل را متمدن کردن ملل وحشی میداند.در کتاب دوقرن سکوت، افسانه یا واقعیت به این نگاه زرین کوب پرداخته ام و آن را نقد کرده ام.✍دکتر عبدالنبی قیم۲۴ مرداد ۱۴۰۵#کورش#عبدالنبی_قیم#سیمین_فصیحی#روایتهای_کورش#ابتذال_تاریخنگاری#عبدالحسین_زرینکوب#محمد_ابراهیم_باستانی_پاریزی@NewHasanMohaddesi
♦️نمونهای از ابتذال تاریخنگاریی ایرانی در بارهی کورش: مقدمهی محمدابراهیم باستانیی پاریزی بر ترجمهی کتاب ذوالقرنین✍حسن محدثیی گیلوایی۲۴ مرداد ۱۴۰۵محمدابراهیم باستانیی پاریزی رشتهی تخصصی اش تاریخ بوده و دکترای تاریخ از دانشگاه تهران داشته و استاد دانشگاه بوده است. در ایران ایشان را مورخ میشناسند و میشناسانند.اینکه چرا استاد تاریخ که حضرات مدعی هستند رشتهای علمی است، بخشی از تفسیر قرآن ابوالکلام آزاد را در بارهی ذوالقرنین ترجمه کرده بماند! پرسش اصلی این است که چهطور میتوانی تاریخنگار باشی و موضوع تاریخی را در تفسیر قرآن جستوجو کنی؟ و علاوه بر این، چهطور میتوانی تاریخنگار باشی و تطبیق ذوالقرنین با کورش را بهدست مفسر قرآن هندی ابوالکلام آزاد جدی بگیری؟باستانیی پاریزی نه تنها چنین کرده، بلکه مقدمهای افسانهپردازانه بر این کتاب نوشته و چنان چیزهای غریبی بههم بافته است که خواندن آن برای کسی که نگاه دقیق عالمانه دارد، مضحک و در عین حال، خجالتآور است.باستانیی پاریزی در این مقدمه کم مانده است که بگوید بابلیها از کورش خواهش و تمنا کرده اند که بابل را اشغال کند!"بعض برگزیدگان قوم که متوجه روی کارآمدن کوروش شده بودند و از طرفی متوجه شدند که از شرق و سلاطین شرقی بوی عنایت و توجه میآید خصوصا با کوروش به مکاتبه پرداختند و به او متوسل آمدند و بالاخره کوروش را وادار به فتح بابل کردند و آنطور که میدانیم در هنگام حملة کوروش خدمات گرانبهایی هم به او کردند و بابل فتح شد" (باستانی پاریزی، ۱۳۷۵: ۵۱).از نظر او اگر کورش نبود بر سر "نژاد آریایی" چه میآمد؟ واویلا:"با این حساب تکلیف نژاد آریایی معلوم بود، اگر وضعی بوجود نمیآمد که سرزمینهای ماد و پارس و خراسان و مکران و باختر (=بلخ) را متحد کند، اضمحلال این نواحی مسلم و قطعی بود: یا از طرف بابل و یا از طرف لیدی" (همان: ۴۹).لیدی "پایتخت قارون" بود (همان: ۴۸) و از بابل که دیگر نگوییم: مرکز فساد و فسق و فجور:"حتی فضیحتهائی که دختران و پسران پاریسی در کنار ایفل و بر ساحل "سن" مرتکب میشوند، به گرد فضیحت دختران و پسران بابل در ساحل دجله نمیرسید. این شهر، غرق تجمل و ساحری و بتپرستی و جادوگری بود. اخلاق مردمش فحشا و نابکاری را مقدس میدانست، و سبعیت و زورگوئی و میل مفرط به عیش و عشرت در تمام طبقات حکمفرما بود" (همان: ۴۷).خلاصه، در این میانه ذوالفرنین (یعنی کورش!) برخاست و بساط قارون لیدی را جمع کرد و فسق و فجور بابل را از بین برد! آری، در زیر جلد مورخ خیلی دانشمند ما یک آخوند متعصب -و نه معمولی- نهفته بود؛ از آن جنسی که نگران فسق و فجور در پاریس اند.بگذریم از اینکه ذوالقرنین در قصهی اسطورهای قرآن (سورهی کهف، آیات ۸۳ تا ۱۰۰)، اول به فروگاه خورشید رفت و سپس از فروگاه خورشید در غرب، به سمت خاستگاه خورشید در شرق حرکت کرد و از فنون ریختهگری و سدسازی خبر داشت و سدی از آهن و مس در برابر قوم یاجوج و ماجوج ساخت و چون کلا در رفت و آمد و کار و تلاش بود، اصلا وقت نکرد سری هم به لیدی و بابل بزند!ای هستیی بخشنده خود ات یاری کن تا من بتوانم با آرامش مقدمهی باستانیی پاریزی را تا ته بخوانم و از شرم -شرم نیابتی- در بارگاه تاریخنگاری، خیلی رنجور نگردم!🔻منبع:آزاد، ابوالکلام (۱۳۷۵) کورش کبیر (ذوالقرنین). ترجمهی محمد ابراهیم باستاتی پاریزی. تهران: نشر کورش، چاپ هشتم.#کورش#شرم_نیابتی#روایتهای_کورش#ابتذال_تاریخنگاری#محمد_ابراهیم_باستانی_پاریزی@NewHasanMohaddesi
♦️نمونهای از ابتذال تاریخنگاریی ایرانی در بارهی کورش: مقدمهی محمدابراهیم باستانیی پاریزی بر ترجمهی کتاب ذوالقرنین✍حسن محدثیی گیلوایی۲۴ مرداد ۱۴۰۵👇👇👇#کورش#روایتهای_کورش#خطاهای_روایتگری#محمد_ابراهیم_باستانی_پاریزی@NewHasanMohaddesi
