شیخِ صوفی، امام ابن عطاءالله اسکندری-رحمهالله- (م709هـ) در "حکم عطائیه" خود میگوید:إذا التبس علي…
انتشار: 2026/08/11 01:51 UTCدریافت: 2026/08/18 15:55 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/18 15:55 UTC
شیخِ صوفی، امام ابن عطاءالله اسکندری-رحمهالله- (م709هـ) در "حکم عطائیه" خود میگوید:إذا التبس عليك أمران فانظر أثقلهما على النفس فاتّبعه، فإنّه لا يثقل عليها إلا ما كان حقّا.هرگاه دو امر بر تو مشتبه شد [و میان دو راه مردد ماندی]، پس به آن موردی بنگر که بر نفس سنگینتر است و از آن پیروی کن؛ چرا که بر نفس، چیزی جز آنچه حق است، سنگین نمیگردد.امام احمدبنعجیبه-رحمه الله- (م1224هـ) در شرح این حِکم مینویسد:این معیاری درست برای کسانی است که در مسیر سیر و سلوک، و مشغول به جهاد اکبر هستند. خداوند متعال میفرماید:▪️{وَ جاهِدُوا فِي اللَّهِ حَقَّ جِهادِهِ} (حج: 78)▫️ترجمه: «و در راه خدا، چنان جهاد کنید که حقِ جهاد اوست.» و نیز میفرماید: ▪️{وَ الَّذِينَ جاهَدُوا فِينا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنا} (عنکبوت: 69)▫️ترجمه: «و کسانی که در راه ما جهاد کنند، قطعاً آنان را به راههای خود هدایت میکنیم.»پس هر آنچه بر نفسِ سالک (مريد) سنگینی کند و نفس از آن گریزان باشد، همان حق است؛ بنابراین بر سالک لازم است که از آن پیروی کند. و هر آنچه بر نفس آسان باشد، باطل است و در آن بهرهای از [میل و هوای] نفسانی نهفته است؛ پس باید که از آن دوری گزیند.البته این سنگینی و سبکی تفاوتهای زیادی دارد؛ زیرا چه بسا امری بر یک نفس سنگین باشد اما بر نفس دیگر سبک؛ برای مثال، بر برخی سنگینی سکوت رواست، اما بر برخی دیگر سخن گفتن سنگین است. همانند کسی که در سکوت پرورده شده است. بر برخی سنگینی تنهایی (خلوتگزینی) است و بر برخی دیگر معاشرت با مردم. بر برخی روزه گرفتن سنگین است و بر برخی دیگر افطار کردن. برخی از انسانها از پرسشگری چنان سنگینی احساس میکنند که گویی در یک لحظه جان میدهند، در حالی که بر برخی دیگر این امر سبک است چون پیشتر به آن عادت کردهاند. و بر این اساس، موارد دیگر را نیز میتوان قیاس کرد.📚ايقاظ الهمم فى شرح الحكم، ابن عجیبة، ص400.✍️ کیوان عثمانی