یکی از ادعاهای مشهور و رایج درباره خاستگاه میلاد پیامبر اکرمﷺ، انتساب ابداع و تأسیس این مراسم به فا…
انتشار: 2026/08/18 11:41 UTCدریافت: 2026/08/18 15:55 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/18 15:55 UTC
یکی از ادعاهای مشهور و رایج درباره خاستگاه میلاد پیامبر اکرمﷺ، انتساب ابداع و تأسیس این مراسم به فاطمیان مصر است. استنادکنندگان این دیدگاه اغلب به گزارشهای امام مقریزی (رحمهالله) استناد میکنند؛ اما این ادعا از نظر تاریخی فاقد صحت است. مقریزی (رحمهالله) در آثار خود تصریح نکرده که فاطمیان نخستین کسانی بودهاند که مولودی را پدید آوردهاند، بلکه صرفاً گزارش داده است که آنها در دوران حکومت خود، مراسم عید میلاد نبویﷺ را برگزار میکردند. بنابراین، میان «برگزاری یک مراسم» و «ابداع آن» تفاوت ماهوی وجود دارد. این برداشت که فاطمیان بنیانگذار این عمل هستند، غالباً برآمده از تحلیلهای نویسندگان معاصر است، چرا که در متون مورخان متقدم، هیچ اشاره صریحی به اینکه فاطمیان مؤسس جشن میلاد نبوی بودهاند، دیده نمیشود.در دوران حکومت فاطمیان، بهویژه در عصر المعز لدینالله، اعیاد رسمی حکومتی به دو دسته تقسیم میشد: «اعیاد عام» و «اعیاد خاص». اعیاد عام شامل مراسمی همچون میلاد نبویﷺ و عید هجرت بود، در حالی که اعیاد خاص شامل مراسمی مانند عید غدیر و نظایر آن میگشت. نکته قابل توجه این است که اعیاد عام در میان جمعیت اهلسنت که تحت حاکمیت فاطمیان میزیستند، بسیار مورد توجه بود. به گونهای که حتی زمانی که یکی از وزرای سنی خلافت فاطمی به دلایل سیاسی تلاش کرد اعیاد رسمی حکومتی را ملغی کند، مردم همچنان بدون ممانعت جدی از سوی حکومت، به برگزاری آنها ادامه میدادند. در واقع سیاست فاطمیان در رسمیت بخشیدن به این اعیاد عام، تا حد زیادی در راستای جلب رضایت اکثریت اهلسنت و کاهش تنشهای مذهبی بهویژه در تقابل با دستگاه خلافت عباسی در بغداد بوده است.از سوی دیگر، برگزاری منسجم و سازمانیافته میلاد نبویﷺ، معمولاً به سلطان مظفرالدین کوکبری (رحمهالله)، حاکم اربیل، منسوب است. او که حاکمی عادل و سنیمذهب بود، این عمل مبارک را به صورت سالیانه و با شکوه خاصی در اربیل برپا میکرد. طبق گزارشهای تاریخی، وی این مراسم را از طریق شیخ معینالدین عُمر ملاء (رحمهالله) اخذ و توسعه داد. شیخ عمر ملاء، فردی صالح و عابد و از صوفیان مورد وثوق سلطان نورالدین زنگی (رحمهالله) بود که نقش پررنگی در مدیریت امور موصل و نظارت بر ساخت مسجد جامع نوری داشت. نقل است که سلطان نورالدین زنگی (رحمهالله) در سفرهای خود به مناطق موصل و اربیل، پیش از هر کاری به دیدار شیخ عمر ملاء میرفت و با وی مشورت میکرد.✍️ کیوان عثمانی