☪️اسلامی که لیبرال شد: مورد فقه و بدعتگزاران (دگراندیشان) یکی از مدعیات اخیر د. عبدالکریم سروش آن ا…
انتشار: 2026/08/06 20:28 UTCدریافت: 2026/08/08 06:00 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/08 06:00 UTC
☪️اسلامی که لیبرال شد: مورد فقه و بدعتگزاران (دگراندیشان) یکی از مدعیات اخیر د. عبدالکریم سروش آن است که «اسلام لیبرال نداریم». اگر مقصود از این سخن آن باشد که لیبرالیسم به عنوان یک مکتب فلسفی، از درون منابع نخستین اسلام استخراج نمیشود، این ادعا قابل بحث است. اما اگر مقصود آن باشد که لیبرالیسم هیچ تأثیری بر فهم و صورتبندی گفتمان معاصر اسلامی نگذاشته است، شواهد قطعی تاریخی خلاف آن را نشان میدهد. باب «أهل الأهواء والبدع» یکی از موضوعات مهم فقه، حدیث و عقاید تراث قدیم است. فقها صرفاً به نقد نظری بدعتگزاران (دگراندیشان) اکتفا نمیکردند، بلکه درباره نحوه تعامل اجتماعی و سیاسی با آنها نیز احکام مفصل ارائه میدادند: از تحریم همنشینی و سلام کردن گرفته تا منع تصدی مناصب عمومی، رد شهادت تا انواع و اقسام مجازاتها که گاه اعدام را نیز در بر میگرفت. در این سنت، حتی با مجتهدین بدعتگزار (دگراندیش) هم مماشات نمیشد. گرفتاریها و مصائبی که برای دو فقیه مشهور حنبلی ابن عقیل و ابن تیمیه پیش آمد تنها مشت نمونهی خرواری است از این قبیل برخوردهای مستند به فقه ارتدکس. در اینجا میتوان انبوهی متون فقهی و فتاوای مؤید این قضیه را از فقهای مختلف اهل سنت نقل کرد که ما فقط به این سخن فقیه مشهور مالکی شاطبی (790ق) ـ که امروزه به مثابه یکی از چهرههای برجستهی فقه موسوم به مقاصدی هم شناخته میشود ـ بسنده میکنیم[1]:... اهل سنت مأمور به دشمنی با بدعتگزاران و طرد آنها و مجازات افراد متمایل به آنان ـ با توسل به اعدام یا پایینتر از آن ـ هستند. چنانکه آوردیم علما از همصحبتی و همنشینی با بدعتگزاران به شدت نهی کردهاند"[2]. در تراث قدما، نحوه مواجهه با بدعتگزاران (دگراندیشان) در دو سطح متبلور شده است: 1) برخوردهای شخصی با آنها (مانند پرهیز از همصحبتی و...) 2) برخوردهای دولتی. در واقع به گفتهی ماوَردی ـ فقیه بزرگ شافعی قرن پنجم ـ یکی از وظایف اصلی خلیفه یا حاکم سیاسی برخورد با بدعت و بدعتگزاران (دگراندیشان) بود[3]. این مناسبات ذیل مسألهی کلان نهی از منکر قرار داشت و حتی برخی فقها طرد بدعتگزاران (دگراندیشان) را از زمرهی واجبات کفایی دانستهاند[4]. نکتهی مهمتر اینکه این فتاوا عملا جامعهی عصر عباسی و ممالیک را شکل میداد. گزارشهای متعدد از برخوردهای میان پیروان مذاهب کلامی و فقهی (اشعریها و حنبلیها و شیعیان) ـ که گاه با تحریک مستقیم علما هم شکل میگرفت ـ تأییدی بر اهمیت این مناسبات است[5]. اما در فقه معاصر، چه بر سر این میراث سنگین آمده است؟ امروزه به ندرت فقیهی را مییابیم که ـ دستکم در عرصهی گفتمانِ عمومی ـ از مجازاتِ بدعتگزار (دگراندیش) ـ با شدتِ ابنتیمیه یا شاطبی ـ سخن بگوید. بلکه مفاهیمی چون «دگرپذیری»، «حقوق شهروندی»، «حق آزادی بیان و عقیده» و «مدارا» به کانون گفتار فقهیِ معاصر راه یافتهاند. این تحول، حتی بر نهادهای رسمیِ دینی و فقهایی که خود را در مقابلِ لیبرالیسم تعریف میکنند نیز تأثیر گذاشته است. حقوقِ شهروندی، که ریشه در گفتمانِ لیبرال دارد امروزه به یکی از محورهای اصلی فقه معاصر تبدیل شده است. فقهایی که تا دیروز از بدعتگزار و مجازات او سخن میگفتند، امروز از «حقوقِ اقلیتهای دینی»، «آزادیِ عقیده» و «مدارا» با مخالفان میگویند. این تغییر، نه یک انتخاب لزوما آگاهانه، بلکه پیامد نوعی تربیت سیاسی لیبرال است که بر ابواب فقه قدیم تحمیل شده است. لیبرالیسم بهمثابهی یک «واقعیتِ زیستِ اسلامی در جهان مدرن»، چنان فضای گفتمانی را دگرگون کرده است که حتی مخالفان سرسخت آن نیز ناچارند با واژگان و مفاهیم آن سخن بگویند. اگر امروز به بیانیهها و آثار بسیاری از مؤسسات دینی و مفتیان معاصر بنگریم، کمتر بیانی را مییابیم که افراد را به صرف داشتن عقاید اشعری، شیعی، سلفی یا... مستوجب محروم کردنشان از حقوق مدنی یا اجتماعی بداند. برعکس، تأکید بر حقوق برابر شهروندان، احترام به آزادی اعتقاد، پرهیز از خشونت مذهبی و ضرورت همزیستی، به زبان غالب تبدیل شده است. این تحول را نمیتوان صرفاً نتیجه اجتهاد دروندینی دانست؛ بلکه بدون تردید، نظم سیاسی و حقوقی مدرن و غلبه ارزشهای لیبرال در عرصه عمومی در شکلگیری آن نقش تعیینکننده داشتهاند. از این منظر، اگر گفته شود «اسلام لیبرال نداریم»، نمیتوان انکار کرد که بخش بزرگی از فقه معاصر در فضایی لیبرال بازخوانی شده است. بنابراین، اگرچه شاید نتوان از «اسلام لیبرال» به عنوان یک مکتب سخن گفت، اما میتوان با اطمینان از «لیبرالی شدن افق سیاسی و حقوقی فقه معاصر» سخن گفت؛ افقی که موجب شده مثلا بسیاری از مناسبات کلاسیک درباره دگراندیشان و مواجهه با آنان، عملاً کنار گذاشته شوند یا دستکم در پرتو مفاهیمی چون آزادی، حقوق شهروندی، مدارا و... بازتفسیر گردند.ــــــ ارجاعات در فرستهی بعد👇@AdnanFallahi
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 1 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — زەوی سهخت و ئاسمان دوور
حمله دو پهپاد ایرانی به دفتر نخستوزیر اقلیم کردستان عراقتلویزیون روداو به نقل از یگان ضد تروریسم کوردستان (CTG - هێزی دژە تیرۆری کوردستان) مدعی شد دو پهپاد که از مرزهای ایران وارد خاک اقلیم کردستان شده و به دفتر نخستوزیر اقلیم کردستان و نیز یکی از دفاتر این یگان حمله کردهاند اما هیچ کسی در این حملات کشته نشده است!لازم به ذکر است هنوز در تهران هیچ مقام و رسانه رسمی درباره این حمله و ادعا واکنشی نشان نداده است.اردشیر پشنگ | دوشنبه ۱۴۰۵.۵.۲۶
📿شریعتی و الهیات سیاسی شیعی بله! د. خدیو درست میگوید: شریعتی بهانه است، اسلام سیاسی نشانه است!نتیجهی پیمایشهای ملی نشان میدهد که ایرانیان طی چند دهه گذشته از حیث دینداری و نسبت عاطفی و فکری با دین روندی نزولی را پیمودهاند[1]. اسباب و دلایل چنین روندی البته محل بحث نیست اما اینکه «اسلام سیاسی چه میگوید؟» برای بخشهای بزرگی از جامعه توده و روشنفکر بیاهمیت شده است. از این جهت، این منازعه را نمیتوان کاوش یا پژوهشی بر سر کارآمدی دانست. اگر معیار، کارآمدی حکومتها و احزاب دارای رتوریک اسلامی باشد، نمونههای نقض کم نیستند: ترکیه تحت رهبری اردوغان نمونه بسیار مهمی است. البته نباید مشکلات اقتصادی سالهای اخیر، اقتدارگرایی و خطاهای سیاست خارجی دولت وی را نادیده گرفت؛ اما نمیتوان دستاوردهای دوره او را نیز حذف کرد. بانک جهانی میگوید رشد واقعی GDP ترکیه در فاصله ۲۰۰۲ تا ۲۰۲۲ بهطور متوسط ۵.۴ درصد در سال بوده و درآمد سرانه واقعی در این دوره تقریباً دو برابر شده است؛ GDP ترکیه نیز در سال ۲۰۲۴ به حدود ۱.۳۲ تریلیون دلار رسید و کشور در شمار اقتصادهای بزرگ جهان قرار دارد[2]. در حوزه قدرت نیز ترکیه اردوغان صرفاً یک تجربه اقتصادی نیست. آنکارا در این دوره سرمایهگذاری عظیمی در صنایع دفاعی و توان نظامی داخلی انجام داد و در کنار قدرت سخت، دامنه قدرت نرم خود را از طریق تجارت، کمکهای توسعهای، بسط چشمگیر توریسم، مراکز فرهنگی و حضور دیپلماتیک در بالکان، خاورمیانه، آفریقا و آسیای مرکزی گسترش داد. اندیشکده کارنگی از افزایش قابلتوجه قدرت نرم ترکیه و توسعه همزمان صنایع تسلیحاتی و ظرفیت نظامی آن سخن میگوید[3]، ضمن اینکه ترکیهی اردوغان گامهای بی نظیری هم در راستای حل مسألهی کُردی برداشته که اسلاف عموما کمالیست وی از انجام آن عاجز بودند. نمونه دیگر مالزیِ مهاتیر محمد است. سیاست او آشکارا با هویت اسلامی و پروژه مدرنیزاسیون یک جامعه مسلمان پیوند داشت. در دو دهه زمامداری او، بنا بر دادههای بانک جهانی، GDP مالزی از حدود ۳۰ میلیارد دلار به ۱۰۳ میلیارد دلار افزایش یافت؛ یعنی بیش از سه برابر شد[4] و مالزی از یک اقتصاد متکی بر کالاهای اولیه به سمت صنعتیشدن و جذب سرمایه خارجی حرکت کرد.بنابراین نمیتوان بهسادگی گفت: «هر جا رتوریک دینی وارد سیاست شد، توسعه و حکمرانی شکست خورد.» واقعیت بسیار پیچیدهتر از این است. نکته اینجاست که جامعه ایرانی اساساً تا حد زیادی از مرحله بحث و پژوهش درباره این موضوع عبور کرده و وارد مرحله جبههگیری سیاسی شده است. برای بخشی از فضای عمومی، دیگر مهم نیست که یک نظام سیاسی با رتوریک اسلامی دقیقاً چه سیاست اقتصادی یا مدل حکمرانیای دارد؛ صِرف استفاده از الهیات اسلامی در سیاست به نشانهای منفی تبدیل شده است. نتیجتا این واقعیت که در آمریکا، اسرائیل، هند، روسیه، ترکیه، عربستان سعودی، قطر و بسیاری از کشورهای دیگر، اَشکال مختلفی از الهیات سیاسی، هویت مذهبی، محافظهکاری دینی، و پیوند دین با مشروعیت سیاسی همچنان فعالاند نیز اهمیتی ندارد. پس شاید نزاع واقعی بر سر این نباشد که «آیا الهیات میتواند وارد سیاست شود؟» بلکه بر سر این باشد که: «آیا الهیات اسلامی (شیعی) حق دارد وارد سیاست شود؟» و این تفاوت بسیار مهمی است. اگر الهیات سیاسی مسیحی، یهودی یا حتی الهیات سیاسی باستانی ایران موضوعی قابل مطالعه و تحلیل تاریخی تلقی شود[5]، اما صرفاً با شنیدن «اسلام سیاسی» واکنشی سلبی و سیاسی شکل بگیرد، دیگر با یک مناقشه صرفاً علمی مواجه نیستیم؛ با یک جبههگیری سیاسی و هویتی مواجهیم. از این منظر، شریعتی فقط میدان نبرد است. مسئله اصلی، امکان یا عدم امکان حضور الهیات سیاسی شیعی در عرصه عمومی و قدرت سیاسی است. اقتصاد شریعتی، نسبت او با مارکسیسم و حتی نقش او در انقلاب اسلامی همه میتوانند موضوعات جدی بحث باشند؛ اما شور و حرارتی که امروز پیرامون آنها شکل گرفته، تا حد زیادی از یک مسئله بزرگتر تغذیه میکند: نفی یا پذیرش امکان الهیات سیاسی اسلامی در ایران امروز. و شاید به همین دلیل است که شریعتی، پنجاه سال پس از مرگش، هنوز میتواند چنین حساسیتی ایجاد کند. مسئله واقعاً فقط خود شریعتی نیست؛ مسئله چیزی است که شریعتی نمایندگی میکند.ـــــــــارجاعات:[1]. نک. تحلیل ثانویه پیمایش های ملی ایرانیان در حوزه دین داری از سال 1352 تا 1402: ume.la/vz21Lp[2]. ume.la/TAEo6Qutm_source=chatgpt.com[3]. ume.la/lu1t1M[4]. Reducing Poverty on a Global Scale, p.40, Ed. Blanca Moreno-Dodson, Washington: The World Bank, 2005.[5]. پیوند دین و دولت یکی از مضامین مهم ایران عهد ساسانی بوده است. برای مثال نک: نامه تنسر به گشتسب، ص53،136،137، تصحیح مجتبی مینوی، انتشارات خوارزمی، چـ2، 1354. ✍️عدنان فلاحیt.me/AdnanFallahi
📚 چهره انسانی پیامبر ✍️ نویسنده: خالد محمد خالد 🖋 مترجم: کیومرث یوسفی 🏛 ناشر: نشر نگاه آیا تا به حال به این فکر کردهاید که پیامبر اسلام (ص) را نه از پشت ویترین تاریخ، بلکه از دریچه «اخلاق و رفتار روزمره»اش بشناسید؟ کتاب «چهره انسانی پیامبر» یک سیرهنویسی صرفاً تاریخی یا مدحنامهای ماورایی نیست، بلکه یک «پرتره عمیق و انسانی از محمد (ص)» است. خالد محمد خالد، نویسنده و متفکر برجسته مصری، در این اثر با رویکردی علمی و تاریخی، بهجای تأکید صرف بر ابعاد معنوی و خارقالعاده، بر «انسانیت» پیامبر تمرکز کرده و نشان میدهد که چگونه ایشان در عین اتصال به وحی، یک «انسان کامل» بود. این کتاب با چیدمان دقیق احادیث و مواقف نبوی، تصویری زنده و ملموس از مهربانی، عدالت، مدارا با مخالفان و حمایت از محرومان ارائه میدهد. نویسنده تلاش کرده با تکیه بر منابع اصیل، از تحلیلهای ذوقی پرهیز کرده و با زبانی ساده و نافذ، خواننده را به کشف «محمد انسان» دعوت کند. اگر به دنبال الگویی عملی از انسانیت، عدالت و مهربانی در تاریخ اسلام هستید، این کتاب را از دست ندهید. 🔗 لینک خرید: igbookshop.com/Book/2304
اینجاجرم اصلی نه نوشتن استو نه حتی خواندن!ما مجرمیم چون میاندیشیم...@kiwmars
عاشق نشدهایم،اگر میخواهیم هر معرفت اخلاقی به عمل اخلاقی متناسب با آن بینجامد، باید عاشق شده باشیم. عشق است که این شکاف را پر میکند.استاد مصطفی ملکیان⚡📚 آنچه واقعاً اسپینوزا میگفتبا محوریت کتاب:«روح اسپینوزا؛ شفای جان»با تدریس:استادمصطفی ملکیان گرانقدربه جهان فکری اسپینوزا نزدیک میشویم و با نگاهی دقیقتر، اندیشههای او را بررسی میکنیم.🌻میزبان دوره:اسرین حسامی📅 شروع دوره: ۳ شهریور🗓 روز برگزاری: سهشنبهها⏰ ساعت: ۱۹ تا ۲۱💻 محل برگزاری: فضای آنلاین اسکایروم✍برای ثبت نام به این ایدی در تلگرام پیام بدید؛@nezhyarvan95🙏کسب اطلاعات بیشتردایرکت اینستاگرام@nezhyarvan_و شماره تماسهای087_3324776609358715505
پاڵەوانی تۆ کێیە..؟دایکممثل یە زن بودن کار دشواریە@kiwmars