توسعه ایران

🔴 دکتر حسین عبده تبریزی: در همایشی با موضوع صنعت برق صحبت کردم. در امکانم نبود که کاری همه‌جانبه درباره‌ی اقتصاد برق، ساختار صنعت، سرمایه‌گذاری، قیمت‌گذاری، ناترازی و مسائل فنی آن انجام دهم. بنابراین تصمیم گرفتم به‌جای پراکنده‌شدن در موضوعات متعدد، چند اسلاید تهیه کنم و فقط به پرسشی ساده پاسخ دهم: چرا وضع برق ما به اینجا رسیده است؟تلاش کردم نشان دهم آنچه امروز در صنعت برق می‌بینیم، حاصل اتفاقی ناگهانی یا صرفاً کمبود ظرفیت نیروگاهی نیست. سال‌ها قیمت‌ها را از واقعیت‌های اقتصادی دور نگه داشته‌ایم، سرمایه‌گذاری لازم را به تعویق انداخته‌ایم، بازده سرمایه‌گذاری در این صنعت را کاهش داده‌ایم، بدهی‌ها را انباشته کرده‌ایم و هر بار که اصلاحی ضروری بوده، به دلیل هزینه‌های اجتماعی و سیاسی آن، تصمیم را به آینده موکول کرده‌ایم. حاصل این روند آن است که مسئله‌ای که زمانی می‌شد با هزینه‌ای قابل‌کنترل اصلاح کرد، به‌تدریج به ناترازی بزرگی تبدیل شده که اکنون خود را به شکل کمبود برق، محدودیت تولید و خاموشی نشان می‌دهد.پیام اصلی ارائه برای من، در واقع فراتر از صنعت برق بود. تجربه‌ی برق بسیار شبیه تجربه‌ی ارز و برخی دیگر از حوزه‌های اقتصاد ایران است: اصلاح اقتصادی را می‌توان به تعویق انداخت، اما نمی‌توان برای همیشه حذف کرد. اگر خودمان در زمان مناسب اصلاح نکنیم، سرانجام واقعیت‌های اقتصادی آن اصلاح را به ما تحمیل می‌کنند. تفاوت مهم این است که در حالت اول، هنوز درباره‌ی زمان، سرعت، شیوه و نحوه‌ی توزیع هزینه‌های اصلاح حق انتخاب داریم؛ اما وقتی بحران فرا می‌رسد، بخش بزرگی از این اختیار را از دست داده‌ایم.در بازار ارز، اصلاحی را که سال‌ها از انجام آن پرهیز می‌کنیم، سرانجام جهش نرخ ارز با هزینه‌ای بسیار بیشتر بر جامعه تحمیل می‌کند. در برق نیز اگر قیمت، سرمایه‌گذاری، ساختار بازار و نقش دولت را به‌موقع اصلاح نکنیم، کمبود برق و خاموشی همان اصلاح را، این بار به شکلی خشن‌تر، انجام می‌دهند. در این حالت هزینه فقط در قبض برق ظاهر نمی‌شود؛ کارخانه‌ای که تولیدش متوقف می‌شود، بنگاهی که سرمایه‌گذاری نمی‌کند، اشتغالی که ایجاد نمی‌شود و خانواری که با خاموشی مواجه می‌شود، همگی بخشی از هزینه‌ی اصلاح به‌تعویق‌افتاده را می‌پردازند.بنابراین شاید بتوان پیام این چند اسلاید را در یک جمله خلاصه کرد: اصلاحات را یا خودمان، در زمان مناسب و با برنامه انجام می‌دهیم، یا آن‌قدر به تأخیر می‌اندازیم تا سرانجام بحران، همان اصلاحات را بر سر جامعه آوار کند. متأسفانه در بسیاری از حوزه‌های اقتصاد ایران، از جمله ارز و برق، راه دوم را بارها تجربه کرده‌ایم. ♦️ کانال تخصصی اقتصاد