اراک فردا و تصمیم امروز/ به بهانه پیاده راه و حواشی ایجاد شده برای آن اراکِ فردا، پیش از آنکه در خی…

اراک فردا و تصمیم امروز/ به بهانه پیاده راه و حواشی ایجاد شده برای آن اراکِ فردا، پیش از آنکه در خیابان‌ها، کارخانه‌ها، پارک‌ها و پروژه‌های شهری ساخته شود، در تصمیم‌های امروز ساخته می‌شود.هر تصمیم مدیریتی، هر مصوبه شورا، هر بودجه‌ای که تخصیص می‌یابد، هر پروژه‌ای که آغاز می‌شود و حتی هر پروژه‌ای که متوقف یا اولویت‌بندی می‌شود، بخشی از آینده این شهر را شکل می‌دهد.به همین دلیل، مسئله اصلی اراک فقط این نیست که «امروز چه کاری انجام دهیم؟»؛ مسئله مهم‌تر این است که تصمیم امروز، اراکِ ده یا بیست سال بعد را به کدام سمت می‌برد؟ اراک شهری معمولی نیست. یک شهر صنعتی با ظرفیت‌های اقتصادی بزرگ، دانشگاه‌ها و مراکز علمی،نیروی انسانی توانمند، پیشینه تاریخی و فرهنگی و در عین حال با مسائل جدی زیست‌محیطی، ترافیکی،فرسودگی شهری، نابرابری در کیفیت خدمات و چالش‌های توسعه‌ای است .بنابراین نمی‌توان با نگاه روزمره و تصمیم‌های جزیره‌ای برای آن آینده ساخت. به طور قطع مسئله اراک،کمبود تصمیم نیست؛کمبود «تصمیم درست» است، در سال‌های گذشته پروژه‌ها و تصمیم‌های مختلفی در شهر و استان مطرح شده و برخی نیز به اجرا درآمده‌اند. اما پرسش مهم این است: آیا هر پروژه‌ای که امکان اجرا دارد، الزاماً ارزش اجرا هم دارد؟، پاسخ روشن است: نه.گاهی یک پروژه ممکن است در کوتاه‌مدت ظاهر شهر را تغییر دهد، اما در بلندمدت مسئله‌ای بر مسائل قبلی اضافه کند.گاهی هزینه‌ای که برای یک طرح صرف می‌شود، اگر در جای دیگری سرمایه‌گذاری شود، چند برابر اثرگذاری خواهد داشت. مدیریت شهری و استانی باید از منطق «بودجه داریم، پس هزینه کنیم» عبور کند و به منطق «این هزینه، چه آینده‌ای برای مردم می‌سازد؟» برسد. این تفاوت کوچکی نیست؛ تفاوت میان هزینه‌کردن و سرمایه‌گذاری کردن است. شاید بتوان گفت که  اراک به «پروژه» بیشتر از «چشم‌انداز» نیاز ندارد، شهر با تعداد پروژه‌هایش توسعه‌یافته محسوب نمی‌شود؛ با میزان حل مسئله‌هایش توسعه پیدا می‌کند. مردم اراک بیش از آنکه به فهرست بلندبالای پروژه‌ها نیاز داشته باشند، به شهری نیاز دارند که: هوای سالم‌تری داشته باشد؛حمل‌ونقل عمومی کارآمدتری داشته باشد؛ ترافیک آن مدیریت‌شده باشد؛ فضاهای عمومی باکیفیت‌تری داشته باشد؛ از ظرفیت دانشگاه و صنعت در حل مسائل شهر استفاده کند؛ سرمایه‌گذاری و کسب‌وکار در آن آسان‌تر و شفاف‌تر باشد؛ هویت تاریخی و فرهنگی آن دیده شود؛ و تصمیم‌های بزرگ آن بر اساس مطالعه، داده و منافع عمومی گرفته شود، نه فشارهای مقطعی. این‌ها شاید در ظاهر پروژه‌های پرزرق‌وبرقی نباشند، اما زیرساخت واقعی کیفیت زندگی هستند. واقعیت این است که هر تصمیم باید یک سؤال ساده را تحمل کند؛ پیشنهاد می‌کنم از این پس درباره هر طرح بزرگ شهری و استانی،پیش از تصویب و اجرا، چند سؤال ساده اما جدی پرسیده شود: این تصمیم دقیقاً کدام مسئله مردم را حل می‌کند؟؛ هزینه واقعی و هزینه فرصت آن چقدر است؟؛ اثر آن بر محیط‌زیست، ترافیک، اقتصاد و کیفیت زندگی چیست؟؛ پنج یا ده سال بعد چه چیزی از این تصمیم باقی خواهد ماند؟؛ آیا راهکار کم‌هزینه‌تر و مؤثرتری وجود دارد؟؛ و مهم‌تر از همه: اگر امروز پول و اختیار این تصمیم را در اختیار داشتیم، باز هم همین انتخاب را می‌کردیم؟؛ اگر یک پروژه نتواند از این آزمون ساده عبور کند، باید درباره آن بیشتر فکر کرد. بنابراین مردم فقط تماشاگر آینده شهر نیستند، یکی از اشتباهات مدیریت شهری این است که شهروند را صرفاً دریافت‌کننده خدمات بداند. شهروندان، صاحبان اصلی شهرند؛ بنابراین حق دارند بدانند چرا یک پروژه اجرا می‌شود، چقدر هزینه دارد، چه مشکلی را حل می‌کند و نتیجه آن چگونه سنجیده خواهد شد. شفافیت، فقط انتشار عدد بودجه نیست؛ شفافیت یعنی مردم بتوانند منطق تصمیم را بفهمند. از سوی دیگر،مطالبه‌گری شهروندان نیز باید از اعتراض صرف عبور کند و به مشارکت در حل مسئله برسد. پس اراک برای ساختن آینده بهتر، به مدیران پاسخ‌گو و شهروندان مسئول هر دو نیاز دارد. می دانیم که فردای اراک از امروز شروع می‌شود شاید مهم‌ترین سرمایه اراک، نه کارخانه‌ها و نه بودجه‌های دولتی، بلکه اعتماد و امید مردم به آینده شهرشان باشد. این سرمایه را نمی‌توان با پروژه‌های نمایشی ساخت؛ با تصمیم‌های درست، شفاف، کارشناسی و قابل دفاع ساخته می‌شود. اراک امروز بیش از هر چیز به مدیرانی نیاز دارد که فقط از خود نپرسند: در دوره مسئولیت من چه اتفاقی افتاد؟؛ بلکه بپرسند: به خاطر تصمیم‌های من، ده سال بعد چه اتفاقی برای این شهر خواهد افتاد؟؛ این همان مرزی است که مدیریت روزمره را از آینده‌نگری جدا می‌کند. اراکِ فردا، محصول تصمیم‌های امروز ماست؛ و شاید مهم‌ترین مسئولیت امروزمان این باشد که کاری نکنیم نسل فردا هزینه تصمیم‌هایی را بپردازد که ما بدون نگاه به فردا گرفته‌ایم. رستگار باشیم – علی آقا  ایرجی