🔻🔻آیا آنچه در ایران، تحت عنوان «تحصیل (آموزش) در خانه» ارائه میشود، واقعاً تحصیل در خانه است؟✍ علی نوری دانشیار برنامهریزی درسی دانشگاه ملایر 🔳 تحصیل در خانه (Homeschooling) ابتکار جدیدی نیست. پیش از شکلگیری و گسترش نظامهای مدرسهای مدرن، در جوامع مختلف آموزش فرزندان اغلب در خانه و توسط والدین انجام میشد. با گسترش آموزش عمومی و اجباری، مدرسه به شکل غالب سازماندهی آموزش کودکان تبدیل شد و آموزش انحصاری در خانه تا میانه قرن بیستم به پدیدهای نسبتاً نادر تبدیل شد. جنبش مدرن تحصیل در خانه از اواخر دهه ۱۹۶۰ و بهویژه در دهه ۱۹۷۰، تحت تأثیر جریانهای مختلف اصلاح آموزش و منتقدان مدرسه مدرن، دوباره رشد کرد و بهتدریج به یک انتخاب آموزشی سازمانیافته و جنبشی اجتماعی تبدیل شد (برای مطالعه تاریخ تحصیل در مدرسه اینجا را بخوانید).⚪️ امروزه تحصیل در خانه به یکی از انتخابهای خانوادهها در نقاط مختلف جهان تبدیل شده است، اگرچه درباره پیامدهای آن هنوز نمیتوان به سادگی داوری کرد.یک مرور سيستماتيک در سال ۲۰۱۷ نشان داد طبق نتایج بیشتر مطالعات، دانشآموزان تحصیل در خانه در مقایسه با دانشآموزان مدارس معمولی عملکرد تحصیلی بهتری دارند. به لحاظ رشد اجتماعی و عاطفی نیز از ۱۵ مطالعه مرور شده، ۱۳ مطالعه از بهتر بودن عملکرد گروه تحصیل در خانه حمایت کردهاند. اما مرور سيستماتيک دیگری که بتازگی منتشر شده، تصویر محتاطانهتری ارائه میدهد: از ۲۴ مطالعه مربوط به پیشرفت تحصیلی، ۱۵ مطالعه (۶۲٪) نتایج مثبت؛ در رشد اجتماعی و عاطفی، ۱۶ مطالعه از ۲۵ مطالعه (۶۴٪) نتایج مثبت؛ و در موفقیت در بزرگسالی، ۱۳ مطالعه از ۲۴ مطالعه (۵۴٪) نتایج مثبت گزارش کردند. بنابراین، شواهد نشان میدهند که تحصیل در خانه میتواند با پیامدهای مثبت همراه باشد، اما این یافتهها به معنای اثبات برتری آن بر مدرسه نیستند؛ بهویژه آنکه بخش مهمی از پژوهشها غیرآزمایشیاند و تفاوتهای مشاهدهشده ممکن است تا حدی به ویژگی خانوادههایی مربوط باشد که این شیوه را انتخاب میکنند (معمولا خانوادههای دارای تحصیلات عالی و موقعیت اجتماعی-اقتصادی بالا این شکل آموزش را انتخاب میکنند).⚫️ در ایران نیز این موضوع اخیراً مورد استقبال در فضای عمومی قرار گرفته و بهتدریج وارد ادبیات پژوهشی شده است. پژوهش نشان داده عواملی مانند فضای رقابتی مدارس، نارضایتی از برنامه درسی و روشهای تدریس، بیتوجهی به استقلال کودک در مدارس و از طرف دیگر امکان توجه به علایق و نیازهای کودک، علاقه و تمایل والدین به پذیرش مسئولیت بیشتر در آموزش فرزند، در گرایش آنان به تحصیل در خانه نقش داشتهاند.🔲 به هر حال، مفهوم «آموزش در خانه» ترجمه رایج برای homeschooling معنای این مفهوم را بدرستی منتقل نمیکند. واژه schooling به آموزش رسمی اشاره دارد که معنایش آموزشی است که به دریافت گواهینامه آکادمیک منجر میشود. در ایران، بیشتر با مفهوم «تحصیل» ادراک میشود از همین رو، «تحصیل در خانه» را مناسبتر از «آموزش در خانه» میدانم.🔶 تحصیل در خانه به معنای واگذاری تمام مسئولیت تحصیل فرزند به خانواده نیست. خانوادهها ممکن است برای بخشی از آموزش با خانوادههای دیگر همکاری کنند یا از خدمات آموزشی بیرونی استفاده کنند. مثلا در یک شکل «گروه یادگیری» (Learning Pod)، چند خانواده برای ایجاد یک محیط یادگیری کوچک با یکدیگر همکاری میکنند؛ یا در «همکاری آموزش خانگی» (Homeschool Co-op)، خانوادههای انتخابکننده تحصیل در خانه بخشی از فعالیتهای آموزشی را بهصورت مشترک سازماندهی میکنند.☑️یکی از شکلهای مهم دیگر، «تحصیل در خانه هیبریدی» (Hybrid Homeschooling) است که در آن تحصیل خانگی با برخی شکلهای آموزش موسسهای ترکیب میشود. بنابراین، تحصیل در خانه هیبریدی را بهتر است نه همسان تحصیل درخانه، بلکه یکی از ترتیبات ترکیبی آن بدانیم. در ایران نیز این مدل در حال رشد است؛ پژوهش نشان میدهد که این رویکرد در ایران تازه مورد توجه قرار گرفته و مجریان این مدل به طور کامل آن را اجرا نمیکنند.🟢حرکت به سوی شکلهای هیبریدی میتواند مسیر قابلتأملتری باشد؛ البته به شرط آنکه موسسه بتواند به خوبی «داربستسازی» کند، یعنی منابع و راهنمایی فراهم کند و به تدریج توان خانواده برای هدایت تحصیل کودک را افزایش دهد.🟣چنانچه مؤسسه کار برنامهریزی درسی، تدریس، ارزشیابی و بخش عمده مسئولیت تحصیل را بر عهده بگیرد، دیگر نباید آن شکل آموزش را تحصیل در خانه نامید. این وضعیت میتواند به «آموزش سایه» (Shadow Education)، یعنی آموزش خصوصی مکمل در کنار نظام رسمی، نزدیک شود؛ یا اگر مؤسسه مستقلی گروه کوچکی از دانشآموزان را با برنامه و سازماندهی مستقل آموزش دهد، ممکن است بیشتر به «ریزمدرسه» (Microschool) یا مدرسه خصوصی کوچکمقیاس شباهت داشته باشد.@eduneuro@thefuturechildren