✅تاریخ در آستانۀ دگرگونی؛ از جهان ایرانی تا جهان اسلامی بعضی کتابها را نمیتوان صرفاً «معرفی» کرد؛…
انتشار: 2026/08/10 16:52 UTCدریافت: 2026/08/17 03:30 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/17 03:30 UTC
✅تاریخ در آستانۀ دگرگونی؛ از جهان ایرانی تا جهان اسلامی بعضی کتابها را نمیتوان صرفاً «معرفی» کرد؛ باید در برابرشان اندکی درنگ کرد، از شتابِ خواندن کاست و گذاشت که معماریِ اندیشهشان خود را آشکار کند. The History and Culture of Iran and Central Asia: From…☝️☝️☝️✅تمدن، رسوبِ قرنهاست؛ لایه بر لایه مینشیند، دگرگون میشود، رنگ عوض میکند، اما ردّ خویش را در لایههای بعدی باقی میگذارد..بخش پایانی کتاب از همین منظر اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا موضوع آن دیگر صرفاً گذشتن از گذشته نیست، بلکه بازساختن گذشته در حافظۀ فرهنگی جهان اسلامی است. پژوهشهایی که به میراث ایران پیش از اسلام در آثار ثعالبی، انعکاس این میراث در شعر فارسی نخستین سدههای اسلامی و مناسبات قراخانیان با جهان ترک، اسلامی، چینی و تبتی میپردازند، نشان میدهند که گذشته پس از پایان تاریخی خود نیز به حیات ادامه میدهد؛ اما نه به صورت یک شیء موزهای، بلکه همچون مادۀ خامِ هویت، تخیل و فرهنگ. گذشته گاه در قالب تاریخ ظاهر میشود، گاه در شعر، گاه در افسانه، گاه در نسبنامه و گاه در تصویر یک پادشاه و پهلوان؛ و بدینسان، آنچه زمانی واقعیت تاریخی بوده، به حافظۀ فرهنگی تبدیل میشود و آنچه حافظه شده، دوباره در ساختن هویت تاریخی نقش مییابد.از این منظر، The History and Culture of Iran and Central Asia بیش از آنکه کتابی درباره «پایان ایران باستان» باشد، کتابی است درباره تداوم ایران در هیئتهای تازه؛ درباره آن رشتههای باریک اما استواری که از جهان پیش از اسلام به جهان اسلامی کشیده شد و در زبان فارسی، در روایتهای تاریخی، در جغرافیای شهرها، در مناسبات فرهنگی و در حافظۀ ادبی دوام آورد. کتاب به ما یادآوری میکند که تمدنها چنان که گاه در روایتهای سیاسی تصور میکنیم، با یک ضربۀ شمشیر فرو نمیریزند و با یک فرمان حکومتی از نو ساخته نمیشوند؛ تمدن، رسوبِ قرنهاست؛ لایه بر لایه مینشیند، دگرگون میشود، رنگ عوض میکند، اما ردّ خویش را در لایههای بعدی باقی میگذارد.شاید بتوان تصویر روی جلد کتاب را نیز از همین منظر خواند: دشتی گسترده، دو پیکر خاموش که گویی از دور به گذشته مینگرند، بنایی که از زمین سر برآورده و کوهستانی که در دوردست، در میان مه و ابر، محو میشود. تصویر، بیآنکه چیزی بگوید، پرسش اصلی کتاب را پیش روی ما میگذارد: از آنچه گذشته است، چه باقی میماند؟ پاسخ این کتاب، پاسخ سادهای نیست. باقیمانده تاریخ همیشه در سنگ و کتیبه و ویرانه نیست؛ گاه در یک واژه است، گاه در یک روایت، گاه در یک شعر، گاه در شکل یک شهر و گاه در حافظۀ مردمی که قرنها بعد، هنوز جهانِ از دسترفتهای را به زبان خویش بازمیخوانند.از همین رو، این اثر را میتوان یکی از مطالعات قابلتوجه دربارۀ جهان ایرانیِ آسیای مرکزی و فرایند گذار آن به جهان اسلامی دانست؛ کتابی که تاریخ را نه خطی مستقیم از «آغاز» به «پایان»، بلکه شبکهای از تداومها، گسستها، بازخوانیها و دگرگونیها میبیند. در چنین نگاهی، ایران و آسیای مرکزی دیگر سرزمینی میان دو جهان نیستند؛ خود، یکی از کانونهای ساختن آن دو جهاناند.شاید ارزش نهایی این کتاب نیز در همین باشد: به ما میآموزد که تاریخ را نباید تنها در آنچه فرو ریخته است جستوجو کرد؛ باید آن را در آنچه پس از فرو ریختن، همچنان بر جای مانده است خواند. زیرا گذشته نمیمیرد؛ صورت عوض میکند. جهانها پایان نمییابند؛ در جهانهای بعدی ادامه مییابند. و تمدن، پیش از آنکه از میان برود، خود را در زبان، شهر، کتاب، شعر و حافظۀ آیندگان پنهان میکند.The History and Culture of Iran and Central Asia: From the Pre-Islamic to the Islamic Periodبه ویراستاری D. G. Tor و Minoru Inaba، منتشرشده در سال ۲۰۲۲ توسط University of Notre Dame Press؛ مجموعهای پژوهشی درباره تاریخ و فرهنگ ایران و آسیای مرکزی از اواخر دوران باستان تا شکلگیری جهان اسلامی؛ کتابی برای آنان که میخواهند نه فقط تاریخِ تغییر، که تاریخِ تداوم در دل تغییر را بخوانند.@IranvaIslam@tarbd📚📚📚📚📚"تاریخ تنها مزرعه ای است که در آن هیچ دانه سالمی از بین نمی رود"telegram.me/tarbd


