🔰 محاکمه‌ی روایت؛ ▫️سرمایه‌ی نمادین و ساماندهی سکوت📝 روایت هیچ‌گاه سطحی خنثی برای بازگویی تجربه نیس…

محاکمه روایت؛سرمایه نمادین و ساماندهی سکوتنویسنده: آرزو رضائی مجاز🟠 روایت هیچ‌گاه سطحی خنثی برای بازگویی تجربه نیست. آنچه گفته می‌شود، از پیش درونِ شبکه‌ای از قدرت و اعتبار شکل گرفته است؛ هندسه‌ای که مهندسی می‌کند چه چیزی شنیدنی‌ است و چه چیزی باید از ابتدا در وضعیت تردید باقی بماند. از این‌رو تجربه آزار را نمی‌توان به لحظه‌ وقوع‌اش فروکاست؛ زیرا بخش مهمی از آن موقعِ روایت‌شدن و در نحوه‌ تنظیم امکان گفتن، دوباره تولید می‌شود. خشونت، حتی زمانی که از رخداد اولیه فاصله می‌گیرد، در شیوه‌ روایت‌شدن‌اش بازآرایی می‌شود؛ آن‌جا که زبان، به‌جای گشودن رنج، آن را در نظم از پیش موجودِ قدرت جای می‌دهد. در سطح ظاهر، همه‌چیز به نزاع روایت‌ها فروکاسته می‌شود؛ اینکه چه کسی چه گفته و کدام روایت معتبرتر است‌. اما این سطح، خود بخشی از صورت‌بندی ایدئولوژیک مسئله است. در عمق، کانون مناقشه نه بر سر گفته‌ها، بلکه درباره‌ امکان گفتن است؛ اینکه چه کسی از ابتدا در موقعیت تولید «صدای معتبر» قرار می‌گیرد و چه کسی باید پیشاپیش روایت، حق سخن‌گفتن خود را نیز احراز کند.نسخه کامل متن:harasswatch.com/news/2617/@harasswatch

🔰 گور به گور▫️ روایت گذشته‌ای که نمی‌گذرد.📝 در رمان «گور به گور» اثر «ویلیام فاکنر» مسئله تنها مرگ مادر نیست؛ ناتوانی پایان در پایان‌یافتن است. مرگ رخ داده، اما زمان از حرکت ایستاده است. آنچه باید در یک آیین کوتاه به سکوت خاک سپرده شود، روزها بر دوش زندگان می‌ماند؛ گویی زمان، خود از بستن این پرونده سر باز می‌زند. «ادی باندرن» بیش از آن‌که یک شخصیت باشد، به بازمانده‌ی جهانی بدل شده که هنوز از صحنه کنار نرفته است. «ادی» مرده؛ اما جسدش در این‌جا تنها یک بدن نیست، فشردگی گذشته است؛ گذشته‌ای که نه می‌میرد و نه اجازه می‌دهد اکنون و امر نو آغاز شود. هر چه سفر برای دفن «ادی» در زادگاه آبا و اجدادی‌اش طولانی‌تر می‌شود، «جفرسن» بیش از آن‌که مقصدی جغرافیایی باشد، به افقی دست‌نیافتنی بدل می‌شود. مسیر، دیگر فاصله‌ی میان دو نقطه نیست؛ فرسایشی‌ست که در آن، هر گام چیزی را از میان می‌برد. پل‌ها ویران می‌شوند، رودخانه مقاومت می‌کند، آتش از دل خانه برمی‌خیزد، تن‌ها زخمی می‌شوند و نسبت‌ها ترک برمی‌دارند. گویی جهان، خود در برابر این حمل بی‌پایان مقاومت می‌کند؛ زیرا آنچه باید به خاک سپرده می‌شد، زیر بار گذشته مدفون است و گذشته، جنازه را پس نمی‌دهد.شاید این لحظه همان «مکث تاریخ» است؛ دقیقه‌ای که گذشته از جای خود تکان نمی‌خورد و اکنون را به اقامتگاهی برای خویش تبدیل می‌کند. تاریخ در این‌جا، پشت سر شخصیت‌ها نیست؛ بر شانه‌هایشان قرار دارد. آنان چیزی را حمل نمی‌کنند که مرده باشد؛ وزن تاریخی را بر دوش می‌کشند که هنوز از تمام‌شدن امتناع می‌کند. در این معنا، زمان در «گور به گور» خطی نیست، پیش نمی‌رود بلکه ته‌نشین می‌شود. هر روز، رسوب روز پیشین است. هر حادثه‌، لایه‌ای دیگر بر انباشت رنج می‌افزاید. گذشته به جای آن‌که دور شود، غلیظ‌تر می‌شود؛ چنان‌که بوی جسد به‌تدریج همه‌چیز را در بر می‌گیرد. این بو، بوی مرگ نیست؛ بوی زمانی‌ست که نتوانسته است بگذرد؛ چنانچه «دیو‌یی‌دل» هم می‌گوید: «وقتی می‌گن دل زمان منظورشون اینه: یعنی رنج و نومیدی استخوان‌های پراکنده، اون پوسته‌ی سختی که دل و روده‌ی پاره‌پوره‌ی حوادث توش خوابیده.» پس رنج، حادثه‌ای استثنایی نیست؛ کیفیت خودِ زمان است. آنچه تکرار می‌شود، نه رویداد، بلکه چرخه‌ی بی‌پایان فرسودگی است.خانواده‌ی «باندرن» بی‌آنکه متوجه باشد، دیگر برای مادر سوگواری نمی‌کند؛ خود به بخشی از آیین کشدار عزاداری بدل می‌شود. هر یک در طول مسیر، چیزی از امکان زیستن را از دست می‌دهد. انگار مراسم خاکسپاری پیش از آن‌که مرده را به زمین بسپارد، زندگان را از درون تهی می‌کند. از این منظر، مادر صرفاً نماد امر کهنه نیست؛ او خود گذشته‌ای است که هنوز امکان تبدیل‌شدن به خاطره را نیافته است. خاطره، تنها زمانی شکل می‌گیرد که گذشته بتواند فاصله بگیرد؛ اما «ادی باندرن» دور نمی‌شود، بر دوش فرزندان‌اش مانده است.شاید راز تراژدی «فاکنر» نیز همین باشد؛ آنچه خانواده را نابود می‌کند، خود مرگ نیست، بلکه تأخیر پایان است. گاهی تاریخ نه با خشونت حضور، بلکه با ناتوانی غیاب ویران‌گر است. و هیچ‌چیز به اندازه‌ی گذشته‌ای که نمی‌تواند بگذرد، آینده را ناممکن نمی‌کند. شاید از همین‌جا بتوان «گور به گور» را نه صرفاً رمانی درباره‌ی سوگواری، بلکه روایتی از وضعیت‌های تاریخیِ معلق خواند؛ وضعیتی که در آن، جامعه نه توان بازگشت به گذشته را دارد و نه امکان استقرار در آینده را و در شکافی در خود زمان تاریخی مانده است؛ شکافی که در آن، نظم پیشین اقتدار خود را از دست داده، اما نیرویی نیز برای صورت‌بندی نظمی دیگر پدید نیامده است.«باندرن»ها نیز دقیقاً در چنین برزخی سکونت دارند و رمان «فاکنر» بیش از آن‌که درباره‌ی رسیدن باشد، درباره‌ی ناتوانی در گسستن است. شاید به همین دلیل «گور به گور» هنوز برای ما خواندنی‌ست؛ درست در دقیقه‌ای که گذشته دیگر توان سامان‌دادن به جهان‌مان را ندارد و امر نو نیز زبان، نهاد و افق خود را نیافته؛ آن‌جا که تجربه‌ی انسانی ما میان ویرانه‌ی آرزوهای از دست‌رفته و وعده‌های تحقق‌نیافته‌ی آینده معلق مانده است؛ بین بقایای معناها و لحظه‌ی جادویی تأسیس. آنچه بر دوش ما نیز سنگینی می‌کند، همان گذشته‌ا‌ی‌ست که فاکنر سال‌ها بعد در یک جمله خلاصه کرد: «گذشته هرگز نمی‌میرد؛ حتی هنوز نگذشته است.»@SooreMa✍️ آرزو رضائی مجاز

🔰 گور به گور▫️ روایت گذشته‌ای که نمی‌گذرد.📝 در رمان «گور به گور» اثر «ویلیام فاکنر» مسئله تنها مرگ مادر نیست؛ ناتوانی پایان در پایان‌یافتن است. مرگ رخ داده، اما زمان از حرکت ایستاده است. آنچه باید در یک آیین کوتاه به سکوت خاک سپرده شود، روزها بر دوش زندگان می‌ماند؛ گویی زمان، خود از بستن این پرونده سر باز می‌زند. «ادی باندرن» بیش از آن‌که یک شخصیت باشد، به بازمانده‌ی جهانی بدل شده که هنوز از صحنه کنار نرفته است. «ادی» مرده؛ اما جسدش در این‌جا تنها یک بدن نیست، فشردگی گذشته است؛ گذشته‌ای که نه می‌میرد و نه اجازه می‌دهد اکنون و امر نو آغاز شود. هر چه سفر برای دفن «ادی» در زادگاه آبا و اجدادی‌اش طولانی‌تر می‌شود، «جفرسن» بیش از آن‌که مقصدی جغرافیایی باشد، به افقی دست‌نیافتنی بدل می‌شود. مسیر، دیگر فاصله‌ی میان دو نقطه نیست؛ فرسایشی‌ست که در آن، هر گام چیزی را از میان می‌برد. پل‌ها ویران می‌شوند، رودخانه مقاومت می‌کند، آتش از دل خانه برمی‌خیزد، تن‌ها زخمی می‌شوند و نسبت‌ها ترک برمی‌دارند. گویی جهان، خود در برابر این حمل بی‌پایان مقاومت می‌کند؛ زیرا آنچه باید به خاک سپرده می‌شد، زیر بار گذشته مدفون است و گذشته، جنازه را پس نمی‌دهد.شاید این لحظه همان «مکث تاریخ» است؛ دقیقه‌ای که گذشته از جای خود تکان نمی‌خورد و اکنون را به اقامتگاهی برای خویش تبدیل می‌کند. تاریخ در این‌جا، پشت سر شخصیت‌ها نیست؛ بر شانه‌هایشان قرار دارد. آنان چیزی را حمل نمی‌کنند که مرده باشد؛ وزن تاریخی را بر دوش می‌کشند که هنوز از تمام‌شدن امتناع می‌کند. در این معنا، زمان در «گور به گور» خطی نیست، پیش نمی‌رود بلکه ته‌نشین می‌شود. هر روز، رسوب روز پیشین است. هر حادثه‌، لایه‌ای دیگر بر انباشت رنج می‌افزاید. گذشته به جای آن‌که دور شود، غلیظ‌تر می‌شود؛ چنان‌که بوی جسد به‌تدریج همه‌چیز را در بر می‌گیرد. این بو، بوی مرگ نیست؛ بوی زمانی‌ست که نتوانسته است بگذرد؛ چنانچه «دیو‌یی‌دل» هم می‌گوید: «وقتی می‌گن دل زمان منظورشون اینه: یعنی رنج و نومیدی استخوان‌های پراکنده، اون پوسته‌ی سختی که دل و روده‌ی پاره‌پوره‌ی حوادث توش خوابیده.» پس رنج، حادثه‌ای استثنایی نیست؛ کیفیت خودِ زمان است. آنچه تکرار می‌شود، نه رویداد، بلکه چرخه‌ی بی‌پایان فرسودگی است.خانواده‌ی «باندرن» بی‌آنکه متوجه باشد، دیگر برای مادر سوگواری نمی‌کند؛ خود به بخشی از آیین کشدار عزاداری بدل می‌شود. هر یک در طول مسیر، چیزی از امکان زیستن را از دست می‌دهد. انگار مراسم خاکسپاری پیش از آن‌که مرده را به زمین بسپارد، زندگان را از درون تهی می‌کند. از این منظر، مادر صرفاً نماد امر کهنه نیست؛ او خود گذشته‌ای است که هنوز امکان تبدیل‌شدن به خاطره را نیافته است. خاطره، تنها زمانی شکل می‌گیرد که گذشته بتواند فاصله بگیرد؛ اما «ادی باندرن» دور نمی‌شود، بر دوش فرزندان‌اش مانده است.شاید راز تراژدی «فاکنر» نیز همین باشد؛ آنچه خانواده را نابود می‌کند، خود مرگ نیست، بلکه تأخیر پایان است. گاهی تاریخ نه با خشونت حضور، بلکه با ناتوانی غیاب ویران‌گر است. و هیچ‌چیز به اندازه‌ی گذشته‌ای که نمی‌تواند بگذرد، آینده را ناممکن نمی‌کند. شاید از همین‌جا بتوان «گور به گور» را نه صرفاً رمانی درباره‌ی سوگواری، بلکه روایتی از وضعیت‌های تاریخیِ معلق خواند؛ وضعیتی که در آن، جامعه نه توان بازگشت به گذشته را دارد و نه امکان استقرار در آینده را و در شکافی در خود زمان تاریخی مانده است؛ شکافی که در آن، نظم پیشین اقتدار خود را از دست داده، اما نیرویی نیز برای صورت‌بندی نظمی دیگر پدید نیامده است.«باندرن»ها نیز دقیقاً در چنین برزخی سکونت دارند و رمان «فاکنر» بیش از آن‌که درباره‌ی رسیدن باشد، درباره‌ی ناتوانی در گسستن است. شاید به همین دلیل «گور به گور» هنوز برای ما خواندنی‌ست؛ درست در دقیقه‌ای که گذشته دیگر توان سامان‌دادن به جهان‌مان را ندارد و امر نو نیز زبان، نهاد و افق خود را نیافته؛ آن‌جا که تجربه‌ی انسانی ما میان ویرانه‌ی آرزوهای از دست‌رفته و وعده‌های تحقق‌نیافته‌ی آینده معلق مانده است؛ بین بقایای معناها و لحظه‌ی جادویی تأسیس.@SooreMa✍️ آرزو رضائی مجاز

🔰‌ اسطوره‌ی اقلیم و نامرئی‌سازی رنج📝 وقتی رسانه‌ی رسمی به‌مثابه بخشی از دستگاه روایت‌ساز قدرت، گرمای جنوب را به‌عنوان عاملی تعیین‌کننده در ناتوانی دشمن برای تصرف جزایر معرفی می‌کند، طبیعت دیگر صرفاً یک واقعیت اقلیمی نیست؛ بلکه در خدمت تولید سرمایه‌ی نمادین قرار می‌گیرد و به منبعی برای القای اطمینان عمومی بدل می‌شود. این همان منطقی‌ست که در بسیاری از روایت‌های جنگی، جغرافیا را به جای راهبرد می‌نشاند؛ گویی پیروزی نه محصول تصمیم، سازمان و توان نظامی، بلکه هدیه‌ی جغرافیاست. تاریخ، نمونه‌ای آشنا از این اسطوره‌سازی را به یاد دارد؛ شکست «ناپلئون» در روسیه که بعدها با قهرمان‌سازی از «زمستان» بازگو شد.اما این روایت در میانه‌ی جنگ، کارکرد دیگری هم پیدا می‌کند؛ مردمی که زیر بمباران زندگی می‌کنند، از مرکز تصویر حذف می‌شود. جنوب به‌جای آن‌که خانه‌ی انسان‌هایی با ترس‌، سوگ و زندگی فرورفته در دوزخ باشد، به اقلیمی «مقاوم» تقلیل می‌یابد. از گرما سخن گفته می‌شود، نه از آدم‌هایی که هر روز بهای جنگ را با جان، خانه، امنیت و آینده‌ی خود می‌پردازند. گویی آنچه باید مقاومت کند و زندگی‌اش را با چنگ و دندان از زیر بمباران بیرون بکشد، نه مردم جنوب، که آب‌وهواست. این همان سازوکار آشنای قدرت است؛ پیش از آن‌که انسان‌ها از روایت حذف شوند، رنج‌شان نامرئی می‌شود.شاید به همین دلیل است که «باشو، غریبه‌ی کوچک» هنوز یکی از انسانی‌ترین روایت‌های جنگ است. «بیضایی» برخلاف صدای مسلط، نه از جغرافیا، که از انسان آغاز می‌کند. جنوب برای او یک اقلیم مقاوم نیست؛ خانه‌ای است که زیر آتش فرومی‌ریزد و کودکی را ناگزیر به آوارگی می‌کشاند. آنچه فیلم مرئی می‌کند، دقیقاً همان چیزی است که روایت‌های امنیتی می‌کوشند به حاشیه برانند؛ رنج مردمی که جنگ را نه در نقشه‌های نظامی، بلکه در خانه، تن و حافظه‌ی خود زندگی می‌کنند. «باشو» چهره‌ی انسان را به یاد می‌آورد؛ در آن لحظه که حقیقت جنگ، بر پوست و حافظه‌ی او میخ‌کوب شده.@SooreMa✍️ آرزو رضائی مجاز

🔰 اقلیمِ بی‌جایی: از سرزمین تا زبان▫️ جغرافیای غیاب در روایت «شهرنوش پارسی‌پور»📝 تبعید، شیوه‌ی زیستن نویسندگان فارسی‌زبان شده و گذر از مرز، تنها صورت ثانوی آن است. تبعید، از همان لحظه آغاز می‌شود که زبان دیگر نتواند بی‌هراس بر جهان بنشیند. از آن پس، مسئله دیگر این نیست که نویسنده در سرزمین مادری‌اش مانده یا جلای وطن کرده؛ مسئله این است که این رانده‌شدگی تا کجا در منطق روایت رسوب می‌کند و چگونه به شرط امکان نوشتن بدل می‌شود. مرگ «شهرنوش پارسی‌پور» این شکاف را مرئی می‌کند؛ شکافی که آثار او نه از بیرون، بلکه از درون زبان آشکارش کردند؛ زیرا جهانی که برساخت، از همان آغاز برای غیاب نیز جا باز کرده بود.شاید به همین دلیل است که اگر بخواهیم از او یاد کنیم، باید کم‌تر از زندگی‌اش بگوییم و بیش‌‌تر از اقلیمی که در زبان بنا کرد؛ جایی که نه کاملاً ایران بود و نه تبعید، نه اسطوره بود و نه تاریخ؛ در میانه‌ی حافظه و رؤیا که وطن دیگر یک جغرافیا نیست، بلکه نسبتی‌ بود که زبان با تن و جهان برقرار می‌کرد.در آثار او، وطن پیش از آن‌که از دست برود، در زبان ترک برمی‌دارد. شخصیت‌هایش مدام از جایی رانده می‌شوند؛ از خانه، از سنت، از بدن خود و از روایت‌های مسلط؛ اما این رانده‌شدن هرگز به معنای حذف‌شان نیست. آنان درست در لحظه‌ی بی‌جایی، امکان دیگری از بودن را تجربه می‌کنند؛ بودنی که نه بر مالکیت استوار است و نه بر وعده‌ی بازگشت.در جهان «پارسی‌پور» غربت حادثه‌ای جغرافیایی نیست، بلکه افقی روایی‌ست؛ وضعیتی که در آن دیگر نمی‌توان به زبان مسلط اعتماد کرد. زبان ناگزیر است راه دیگری برای گفتن بیابد؛ راهی که از اسطوره بگذرد، از رؤیا عبور کند و بدن را جدی بگیرد تا از خلال آن، تاریخ ستم را مرئی سازد.در «طوبا و معنای شب» بدن در برابر تاریخ قرار نمی‌گیرد؛ تاریخ، خود، کیفیتی از بدن می‌شود. آنچه بر تن نقش می‌بندد، صرفاً رنجی فردی نیست، بلکه رسوب زمان‌هایی است که هرگز به پایان نرسیده‌اند. در «زنان بدون مردان» بدن‌ها جهانی را حمل می‌کنند که هیچ نقشه‌ای قادر به ثبت آن نیست. در هر دو اثر، روایت بیش از آن‌که جهان را بازنمایی کند، امکان دیگری برای زیستن در آن می‌آفریند.گویی نوشتن، برای او، ساختن وطنی بود که سیاست می‌توانست انسان را از آن براند، اما زبان نه.اکنون که او غایب است، آن اقلیم همچون ویرانه‌ای در برابر ما ایستاده است؛ ویرانه‌ای که نه یادگار گذشته، بلکه مطالبه‌ای‌ست که گذشته هنوز از اکنون طلب می‌کند.✍️ آرزو رضائی مجاز @SooreMa