🔹 دی (دیباذر و دیبهر): کلمهی «دِی» در پهلوی (Dadv) و اوستایی (Dathush) به معنای «دادار»، «آفریدگار…
انتشار: 2026/07/21 21:22 UTC
🔹 دی (دیباذر و دیبهر): کلمهی «دِی» در پهلوی (Dadv) و اوستایی (Dathush) به معنای «دادار»، «آفریدگار» و «خالق» است. در تقویم کهن، روزهای هشتم (۸)، پانزدهم (١۵) و بیستوسوم (۲۳) هر ماه به نام «دی» (آفریدگار) خوانده میشد (۸: دی به آذر، ١۵: دی به مهر، ۲۳: دی به دین) تا در طول ماه، توجه به خالق تجدید شود. (تقسیم ماه به چهار بخش که با نام خدا آغاز میشوند). سلمان فارسی با بینش توحیدی خود، این کلمات را صراحتاً «اسم من اسماء الله» معرفی میکند که در لغت عرب معادل اسم «الخالق» و «الفاطر» است. 🔻 پالایش توحیدی عقاید باستانی (تبدیل ایزدان به ملائکه الله): سلمان فارسی در این بیان، خط بطلانی بر ثنویت یا شرک باستانی کشیده و تمام نیروهای مدبر عالم (آب، باد، کوهها، ارواح و...) را به عنوان «فرشتگان موکل تحت العرش» (مانند روز دوم: مَلَكٍ مِنَ اَلْمَلاَئِكَةِ مُوَكَّلٍ تَحْتَ اَلْعَرْشِ ) معرفی میکند. این امر تطبیق دقیق تقویم کهن با مفهوم قرآنی «فَالْمُدَبِّرَاتِ أَمْرًا» و توحید افعالی است.🔻 معناشناسی تطبیقی نام برخی ایام بر اساس ریشهشناسی و فرهنگنامهها:⚡ «بَهْمَنُ» (روز دوم): در اوستا «وهومنه» (Vohu Manah) به معنای «اندیشه نیک» است. در حدیث به عنوان فرشتهای مقرب در زیر عرش معرفی شده است که با جایگاه عقل و اندیشه در خلقت اول (اول ما خلق الله العقل) مطابقت دارد.⚡ «أُرْدِي بِهِشْتَ» (روز سوم): در اوستا «اشه وهیشته» (Asha Vahishta) به معنای «بهترین راستی» است.⚡ «شَهْرِيوَرُ» (روز چهارم): در اوستا «خشثره وئیریه» (Khshathra Vairya) به معنای «شهریاری و سلطنت مطلوب» است که موکل بر فلزات و جواهرات است.⚡ «إِسْفَنْدَارُ» (روز پنجم): در اوستا «سپنته آرمیتی» (Spenta Armaiti) به معنای «فروتنی مقدس» است که همواره موکل بر زمین شناخته میشود.⚡ «خُرْدَادُ» (روز ششم) و «مُرْدَادُ» (روز هفتم): به ترتیب در اوستا «هئوروتات» (Haurvatat) به معنای کمال و رسایی، و «امرتات» (Ameretat) به معنای بیمرگی و جاودانگی هستند.⚡ «جُوشُ» (روز چهاردهم): معرب «گوش» (Geush) به معنای روانِ آفرینش یا چارپایان است که در حدیث به نَفَسها و بادها اشاره دارد.⚡ «رَسُّ رَسُّ» (روز هجدهم): این نام در منابع اصلی «رَشْن» (Rashn) است که ایزد دادگری در ایران باستان بوده است و در فرآیند استنساخ به «رس رس» تصحیف شده است.⚡ «بَيْدَنُ» (روز بیست و سوم): تصحیف «دی به دین» است (همانطور که در تقویم کهن روزهای ۸، ۱۵ و ۲۳ پیشوند «دی» داشتند).⚡ «فَارَاسْفَنْدُ» (روز بیست و نهم): معرب «ماراسپند» یا «مهراسپند» (Manthra Spenta) است که به معنای «کلام مقدس» یا ذکر الهی است. پیوند آن در حدیث با قلبها و خردها بسیار ظریف و دقیق است.⚡ «إِيْرَانُ» (روز سیام): معرب «انیران» (Aneran) در پهلوی به معنای «روشنایی بیپایان» است. ارتباط آن با دهر و زمانهای بیانتها در کلام سلمان کاملاً با ریشه لغوی آن همخوانی دارد.🔸 🔻 تقسیمبندی ایام به روزهای سعد و نحس با ذکر جزئیات کاربردی برای زندگی روزمره، از جمله مناسب بودن برای ازدواج، تجارت، دیدار با حاکمان یا برعکس، لزوم خلوتگزینی و پرهیز از اقدامات مهم در برخی روزهای سنگین («يَوْمٌ ثَقِيلٌ نَحْسٌ»). 🔻 توجه ویژه به زمان تعبیر و به حقیقت پیوستن رؤیاها («وَ اَلْأَحْلاَمُ فِيهِ تَصِحُّ»)، که از همان روز تا فواصل چند روزه (مثلاً بیست روز یا بیست و شش روز) برای روزهای مختلف تعیین شده است.🔻 بیان تأثیر روز تولد بر سرنوشت و روحیات افراد، به عنوان مثال در روز بیست و هفتم میفرماید: «وَ مَنْ وُلِدَ فِيهِ يَكُونُ غَشُوماً مَرْزُوقاً مُحَبَّباً إِلَى اَلنَّاسِ طَوِيلاً عُمُرُهُ» (و هر کس در آن متولد شود، ستمپیشه اما روزیدادهشده و محبوب... خواهد بود).🔻 پیوند حوادث بزرگ تاریخی و قرآنی با روزهای خاص، مانند ولادت قابیل در روز پنجم («وُلِدَ فِيهِ قَابِيلُ») یا تولد فرعون در روز بیست و چهارم که آن را روز نحس مستمر نامیده است («يَوْمُ نَحْسٌ مُسْتَمِرٍّ وُلِدَ فِيهِ فِرْعَوْنُ»).🔻 در جمعبندی نهایی، این روایت از سلمان فارسی، نمونهای شگفت از تطبیق و تفسیر اسامی باستانی روزها با نگاه توحیدی و نظام فرشتگان در عالم خلقت است که نظام تکوین و تشریع، و تأثیر زمانها بر اعمال و سرنوشت انسان را از منظر حکمت دینی به تصویر میکشد.🔸@Salehi786

