🗒یادداشت🔺دادههای آماری و تحلیل ادبی (بخش دوم)✍محسن احمدوندیمن تمام کاربردهای اسمی، صفتی و قیدی کلم…
انتشار: 2026/07/21 10:01 UTCویرایش: 2026/07/31 23:46 UTCدریافت: 2026/08/07 07:55 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/07 07:55 UTC
🗒یادداشت🔺دادههای آماری و تحلیل ادبی (بخش دوم)✍محسن احمدوندیمن تمام کاربردهای اسمی، صفتی و قیدی کلمۀ یادشده را از رمان مرعشی استخراج کردهام. جدول زیر نشاندهندۀ بسامد کاربردهای مختلف این کلمه در رمان است (اینجا) چنانکه میبینید بسامد تنهایی با کارکرد اسمی ـ که موردنظر این دو پژوهشگر بودهاست ـ فقط ۲۲ بار است و با ۴۰ و ۴۵ بار بسیار فاصله دارد. حال ممکن است کسی بگوید منظور این پژوهشگران بسامد این کلمه در کارکرد اسمی و صفتی روی هم بودهاست. البتّه خود این پژوهشگران چنین چیزی نگفتهاند، ولی در این صورت باز هم بسامد این کلمه ۶۶ بار است و با تخمینی که این عزیزان زدهاند، بسیار فاصله دارد. بدیهی است که «تنها» با کارکرد قیدی و در معنای «فقط» ارتباطی با بحث ما ندارد.حالا ممکن است کسی بگوید که این پژوهشگران بسامد دقیق را مشخّص نکردهاند و فقط گفتهاند «بیش از ۴۰ یا ۴۵ بار». پاسخ این است که اگر قرار بر تحلیل کیفی است چه لزومی دارد از دادههای کمّی استفاده کنیم؟ آیا اگر من در متنی که دویست یا سیصد بار کلمهای تکرار شدهاست، بگویم که فلان کلمه در این متن بیش از بیست بار تکرار شدهاست، کار عبث و بیهودهای نکردهام؟ از این سخن میخواهم نتیجه بگیرم که اگر قرار است از دادههای کمّی در پژوهشهای کیفی بهره ببریم، باید این دادهها دقیق باشد. در غیر این صورت، لزومی ندارد با حدس و گمان داده تولید کنیم. من با تحلیل این پژوهشگران موافقم. سخن آنها مبنی بر اینکه یکی از مضامین محوری رمان مرعشی تنهایی است و این امر در بسامد بالای این کلمه بازتاب یافتهاست سخن درستی است؛ امّا با این کار که دادۀ غلط تولید کنیم و به خورد مخاطب بدهیم مخالفم. این عزیزان میتوانستند دو کار بکنند: یا ملاک را بر همان تحلیل کیفی میگذاشتند و مینوشتند بسامد «تنهایی» در متن بالاست و هیچ آماری ذکر نمیکردند، یا اگر میخواستند آماری ارائه دهند باید دقیق و متقن میبود.◾️منابعـ شهریاری، منصوره. (۱۴۰۳). «تحلیل داستان ”پاییز فصل آخر سال است“ بر اساس سنّت نوشتاری زنان». پژوهشنامۀ نقد ادبی و بلاغت. سال ۱۳. شمارهٔ ۴ (پیاپی: ۳۶). صفحات ۴۷-۷۱.ـ فاضلی، مهبود. (۱۴۰۰). «نقد جامعهشناختی رمان ”پاییز فصل آخر سال است“ با رویکرد ساختارگرایی تکوینی». پژوهشهای ادبی. سال ۱۸. شمارهٔ ۷۳. صفحات ۹۷- ۱۲۱.ـ مرعشی، نسیم. (۱۳۹۳). پاییز فصل آخر سال است. چاپ اول. تهران: چشمه.[یادداشت بالا پیش از این در شمارهٔ سیوچهارم فصلنامهٔ قلم در صفحات ۲۷-۲۹ منتشر شده است.]📗شعر، فرهنگ و ادبیات@mohsenahmadvandi


