گمگشتگی معنای توسعه؛ استقلال سیاسی بدون توانایی علمی کافی نیست 2/2🔹 او ریشه این وضعیت را در گمشدن…
انتشار: 2026/08/10 04:21 UTCدریافت: 2026/08/10 13:47 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/10 13:47 UTC
گمگشتگی معنای توسعه؛ استقلال سیاسی بدون توانایی علمی کافی نیست 2/2🔹 او ریشه این وضعیت را در گمشدن معنای اصلی تجدد میبیند. از نگاه او، تجدد غرب پیش از هر چیز حاصل شکلگیری روش علمی و توسعه فیزیک، شیمی، ریاضیات، مشاهده و آزمایش بود؛ اما در ایران، مدرنیته اغلب از مسیر ظواهر فرهنگی، نهادهای صوری یا بحثهای انتزاعی فلسفی فهمیده شد.🔹 مرشد با روایت رایجی که علم جدید را ادامه طبیعی فلسفه یونان میداند نیز مخالفت میکند. به باور او، دانشمندان دوران جدید در بسیاری از موارد با روش ارسطویی و سنت فلسفی پیشین در تعارض بودند و علم را بر مشاهده، آزمایش، اندازهگیری و کاربرد عملی بنا کردند.🔹 او تأکید میکند که این برداشت، خود محل مناقشه است؛ اما هدفش از طرح آن روشن است: جامعهای که برای آغاز علمآموزی منتظر حل همه مسائل فلسفی و تاریخی بماند، از یادگیری مهارتهای ساده مشاهده، محاسبه و حل مسئله بازمیماند.🔹 از نظر مرشد، علم فقط فعالیتی در مرزهای پیچیده فیزیک و فناوری نیست. ثبتکردن، مقایسهکردن، اندازهگیری، آزمودن و اصلاحکردن نیز رفتار علمیاند و میتوانند از یک مزرعه و تعمیرگاه تا کارخانه و دستگاه اداری گسترش پیدا کنند.🔹 او کشاورزی ایران را نمونهای از ظرفیت ازدسترفته میداند. اگر کشاورز بداند یک درخت در طول سال چه میزان آب مصرف کرده، چرا محصولش کم شده و چگونه میتوان عملکردش را مقایسه و اصلاح کرد، علم وارد زندگی روزمره شده است.🔹 در این نگاه، آموزش روستایی نباید فقط وسیلهای برای ترک روستا و گرفتن مدرک باشد؛ باید کودکان را به شناخت خاک، آب، گیاه، محصول و محیط پیرامون خود مجهز کند. افزایش بهرهوری کشاورزی میتواند ارزش اقتصادی بسیار بیشتری از درآمدهای نفتی ایجاد کند، بدون آنکه کشور الزاماً در مرزهای پیچیده علم حرکت کند.🔹 مرشد وابستگی را نیز با واردات یکسان نمیداند. هیچ کشوری، حتی آمریکا، همه نیازهای خود را تولید نمیکند. مسئله این نیست که همهچیز را در داخل بسازیم؛ مسئله این است که خودمان و بر پایه شناخت علمی تصمیم بگیریم چه چیزی را تولید و چه چیزی را وارد کنیم.🔹 ممکن است کشوری بخش بزرگی از کالاهایش را وارد کند، اما بهدلیل توانایی تولید و صدور علم وابسته نباشد. در مقابل، کشوری ممکن است کارخانهها و تجهیزات فراوانی داشته باشد، اما چون دانش طراحی، مدیریت و توسعه آنها را در اختیار ندارد، همچنان وابسته باقی بماند.🔹 بنابراین، استقلال علمی به معنای خودکفایی مطلق نیست؛ به معنای برخورداری از قدرت انتخاب است. جامعه مستقل میتواند فناوری خارجی را ارزیابی، جذب، تعمیر و تکمیل کند و در صورت تغییر شرایط، راه دیگری بیابد.🔹 مرشد از روشنفکران میخواهد بهجای تحقیر نیروهایی که با زبان یا جهانبینی آنان سازگار نیستند، هرجا توانایی واقعی، سازماندهی و کاربرد علم شکل گرفته است آن را ببینند و برای گسترش آن به دیگر حوزهها تلاش کنند.🔹 از نگاه او، یکی از دلایل شکست تجربههای تاریخی ایران، پراکندگی نیروهای اجتماعی و درگیریهای فرساینده روشنفکری بوده است. جامعه ممکن است در لحظهای مانند سی تیر ۱۳۳۱ قدرت بسیج بالایی نشان دهد، اما با فرسودهشدن ائتلافها و تشدید اختلافات، تنها سیزده ماه بعد در برابر کودتای ۲۸ مرداد ناتوان بماند.🔹 جانمایه گفتوگو این است که توسعه با انباشت کالاهای مدرن، ساخت بناهای باشکوه، تأسیس دانشگاه یا خرید فناوری تحقق پیدا نمیکند. اینها تنها محصولات احتمالی توسعهاند. توسعه واقعی زمانی آغاز میشود که علم به توانایی عمومی جامعه برای مشاهده، انتخاب، تولید و حل مسئله تبدیل شود.🔹 استقلال سیاسی فرصت بزرگی برای آغاز این مسیر است، اما تضمینکننده آن نیست. اگر جامعه نتواند استقلال را به توانایی علمی و قدرت تصمیمگیری مستقل تبدیل کند، ممکن است پرچم و حکومت خود را داشته باشد، اما سرنوشت توسعهاش همچنان در جایی دیگر تعیین شود.🎙 گمگشتگی معنای توسعهگفتوگوی احمد غلامی با کوروش مرشد📺 برنامه «برخورد» | بخش دوم گفتوگو درباره آسیبشناسی وابستگی✅@mellimazzhabi


