2/3🔹 رسانه رسمی نیز بخشی از مسئله است. به باور جوادی یگانه، صداوسیما مرتب با سخنان تحقیرآمیز یا مدا…
انتشار: 2026/08/09 16:21 UTCدریافت: 2026/08/10 13:47 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/10 13:47 UTC
2/3🔹 رسانه رسمی نیز بخشی از مسئله است. به باور جوادی یگانه، صداوسیما مرتب با سخنان تحقیرآمیز یا مداخلهجویانه مردم را عصبانی میکند. ممکن است گویندهای جملهای را فراموش کند، اما مردمی که مخاطب آن بودهاند، احساس تحقیر را فراموش نمیکنند.🔹 در جامعهای که ظرفیت روانی آن در نتیجه جنگ، تحریم و فشار اقتصادی پر شده، این مداخلههای ظاهراً کوچک مانند کنارزدن مداوم پوست یک زخماند: شاید هرکدام بهتنهایی بحران بزرگی ایجاد نکنند، اما اجازه نمیدهند زخم اجتماعی ترمیم شود.🔹 بااینهمه، جوادی یگانه با تصویر «فروپاشی جامعه ایران» مخالف است. به نظر او، جامعه همچنان کار میکند: مردم خریدوفروش میکنند، پول خود را به بانک میسپارند، خانوادهها از اعضای خود حمایت میکنند، کودکان به مدرسه میروند و سطحی از اعتماد لازم برای ادامه زندگی روزمره برقرار است.🔹 اگر واقعاً اکثریت مردم دروغگو، دزد و غیرقابلاعتماد بودند، زندگی اجتماعی ممکن نبود. تصویر جامعهای که همه اعضای آن فاسد و دشمن یکدیگرند، بیش از آنکه واقعیت زندگی روزمره باشد، محصول روایتهای رسانهای و ژانر قدیمی «خلقیات ایرانیان» است.🔹 رسانهها معمولاً واقعیتهای بحرانی را برجسته میکنند و از مجموع آتشسوزیها، جرائم، اعتراضها و ناکارآمدیها تصویری دائماً آخرالزمانی میسازند. اما جامعه را نمیتوان فقط از طریق اخبار، شبکههای اجتماعی یا نظرسنجیها شناخت؛ باید زندگی واقعی مردم را از نزدیک دید.🔹 همین جامعه در برابر دههها تحریم، تورم، جنگ، فشارهای سیاسی و بمباران رسانهای دوام آورده است. راز این تابآوری را باید در خانواده، روابط اعتماد، آیینهای مشترک، شبکههای غیررسمی حمایت و نهادهای اجتماعی ریشهدار جستوجو کرد.🔹 جنگ اخیر نیز جامعه ایران را تغییر داده است. پس از حدود دو قرن، ساکنان پایتخت و مناطق مرکزی کشور تجربه مستقیم جنگ را لمس کردند و دو بخش از جامعه که پیشتر در فضاهای جداگانه حضور داشتند، بار دیگر خود را در خیابان نشان دادند.🔹 یک سوی این شکاف، جامعه سنتیتر و نزدیکتر به روایت رسمی است که در جریان جنگ و تجمعهای خیابانی اعتمادبهنفس بیشتری پیدا کرد. سوی دیگر، معترضان و مخالفانیاند که پس از وقایع دیماه و تجربه وعدههای تحققنیافته، دچار تردید و سرخوردگی شدهاند، اما الزاماً به وضع موجود رضایت ندادهاند.🔹 از نظر او، این موازنه تازه نیازمند یک «قرارداد اجتماعی جدید» است. دیگر نمیتوان جامعه پس از جنگ را صرفاً با الگوهای ۱۴۰۱ یا اعتراضات دیماه توضیح داد؛ نیروهای اجتماعی، تجربهها و اعتمادبهنفس گروههای مختلف تغییر کردهاند.🔹 یکی از موانع شناخت این وضعیت، استفاده سیاسی از نظرسنجیهاست. نظرسنجی تنها برشی محدود از جامعه است و نتیجه آن به زمان، مکان، نمونه آماری، نحوه طرح سؤال و حتی وضعیت روانی پاسخدهنده بستگی دارد.🔹 اگر پرسشنامه، جامعه آماری و روش اجرا منتشر نشود، نظرسنجی میتواند از ابزار شناخت به ابزار «نظرسازی» تبدیل شود؛ ابزاری که سیاستگذار پس از گرفتن تصمیم، برای توجیه آن به کار میگیرد.🔹 نظرسنجیهای محرمانه و بولتنی خطرناکاند، زیرا امکان نقد روششناختی آنها وجود ندارد. پرسیدن ترجیح غذایی از مشتریان یک کلهپزی و سپس تعمیم پاسخ آنها به همه مردم تهران، مثال سادهای از نتایج گمراهکننده چنین روشهایی است.🔹 مشکل امروز دیگر فقط «صدایی که شنیده نشد» نیست؛ با «همهمه صداها» مواجهیم. هر جریان سیاسی میتواند نظرسنجی مطلوب خود را پیدا کند و آن را بهعنوان صدای مردم معرفی کند. در این وضعیت، نظرسنجی بهجای روشنکردن واقعیت، به سلاحی برای غلبه بر رقیب تبدیل میشود.🔹 برای ساختن جامعهای قدرتمند، تنها کپیکردن نهادهای مدنی غربی کافی نیست. ایران از پیش شبکههایی ریشهدار مانند خانواده گسترده، هیئتهای مذهبی، خیریهها، صندوقهای قرضالحسنه، محافل دوستی و سنت فتوت دارد که بر اعتماد چهرهبهچهره بنا شدهاند.🔹 انجمنهای مدنی مدرن، خیریههای مستقل، اتحادیهها و تشکلهای داوطلبانه اغلب با بدگمانی یا محدودیت روبهرو شدهاند. در نتیجه، ایران از نظر مشارکت داوطلبانه جایگاه مناسبی ندارد، نه لزوماً به این دلیل که مردم تمایلی به همکاری ندارند، بلکه چون بسترهای پایدار آن تضعیف شدهاند.🔹 به باور جوادی یگانه، جامعه ایران در برخی حوزهها حتی از دولت قدرتمندتر است. مشکل ایران یک دولت توانمند و توسعهگرا نیست، بلکه دولتی مداخلهگر و کمتوان است: در زندگی خصوصی مردم دخالت میکند، اما در اجرای قانون، حل بحرانها و تحقق برنامههای توسعه قدرت کافی ندارد.🔹 قدرتمندشدن دولت و جامعه لزوماً در تعارض با یکدیگر نیستند. ایران هم به دولتی نیاز دارد که بتواند امنیت، قانون و توسعه را تأمین کند و هم به جامعهای سازمانیافته که بتواند در برابر دخالتهای بیجا از خود دفاع کند.👇🏻✅@mellimazzhabi


