جامعه ایران را دستکاری نکنید؛ مردم بهتر از حکومت تعارضهایشان را مدیریت میکنند 1/3جامعه ایران چگون…
انتشار: 2026/08/09 16:21 UTCدریافت: 2026/08/10 13:47 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/10 13:47 UTC
جامعه ایران را دستکاری نکنید؛ مردم بهتر از حکومت تعارضهایشان را مدیریت میکنند 1/3جامعه ایران چگونه با وجود جنگ، تحریم، تورم، فقر و فشارهای سیاسی همچنان دوام آورده است؟ مهمترین شکاف اجتماعی امروز ایران چیست و چرا مداخله حکومت در سبک زندگی، بهجای حفظ نظم، جامعه را ملتهبتر میکند؟ محمدرضا جوادی یگانه در گفتوگو با محمد فاضلی، از جامعهای سخن میگوید که برخلاف تصویر رسانهای، نه فروپاشیده و نه ناتوان است؛ جامعهای که اگر مدام دستکاری نشود، ظرفیت بالایی برای مدیریت اختلافات خود دارد.🔹 از نگاه جوادی یگانه، مهمترین شکاف اجتماعی ایران در دو قرن اخیر، تعارض میان «مرجعیت شرع» و «انسان خودبنیاد» است؛ انسانی که میخواهد با تکیه بر عقل و انتخاب شخصی خود درباره زندگیاش تصمیم بگیرد.🔹 این خودبنیادی الزاماً به معنای مخالفت با دین نیست. فرد ممکن است مؤمن و محجبه باشد، اما تأکید کند که خودش دین، پوشش و سبک زندگیاش را انتخاب میکند و حاضر نیست حکومت بهجای او تصمیم بگیرد.🔹 از این منظر، زنان در خط مقدم این تحول قرار گرفتهاند، زیرا بدن، پوشش و حضور اجتماعی آنان از نخستین عرصههایی بوده که قدرت سیاسی تلاش کرده دربارهاش تصمیم بگیرد. بااینحال، مسئله فقط حجاب یا حقوق زنان نیست؛ مسئله اصلی حق تصمیمگیری فرد درباره زندگی خویش است.🔹 جوادی یگانه اعتراضات ۱۴۰۱ را نیز در ادامه همین روند تاریخی میبیند: اگر انقلاب اسلامی «انقلابی به نام خدا» بود، جنبش ۱۴۰۱ را میتوان حرکتی «به نام انسان» دانست؛ انسانی که میگوید حتی اگر حکم دینی را بداند، تصمیم نهایی درباره زندگیاش با خود اوست.🔹 در برابر نیروهای تغییر، عناصر قدرتمندی نیز جامعه ایران را به هم پیوند میدهند: خانواده، روابط دوستی، آیینهایی مانند نوروز و عاشورا، سنتهای محلی، تاریخ مشترک و خود مفهوم ایران. این عناصر در دورههای بحرانی بارها توانستهاند انسجام جامعه را حفظ کنند.🔹 به باور او، جامعه معمولاً تغییرات را آهسته و با کمترین خشونت جذب میکند؛ اما هنگامی که حکومت وارد زندگی روزمره میشود و میخواهد تغییر را متوقف یا تسریع کند، تعارضها خونین و هویتها رادیکال میشوند.🔹 کشف حجاب اجباری در دوره رضاشاه و حجاب اجباری پس از انقلاب، از این جهت دو صورت متفاوت از یک منطقاند: در هر دو، حکومت بهجای جامعه درباره پوشش زنان تصمیم گرفته است.🔹 تجربه سالهای پس از جنبش ۱۴۰۱ نشان داد که حضور زنان بدون حجاب در خیابان، برخلاف هشدارهای رسمی، به فروپاشی اخلاقی و آشوب اجتماعی منجر نشد. مردم بهتدریج با واقعیت تازه کنار آمدند و آنچه روزی بحرانی تصور میشد، در زندگی روزمره عادی شد.🔹 بنابراین، مشکل اصلی خود تغییرات اجتماعی نیست؛ واکنش حکومت به آنهاست. جامعه میتواند میان افراد مذهبی و غیرمذهبی، محجبه و بیحجاب و سنتی و مدرن نوعی همزیستی روزمره ایجاد کند، بهشرط آنکه قدرت سیاسی دائماً یکی را علیه دیگری بسیج نکند.🔹 جوادی یگانه «هویت دستکاریشده» را هویتی میداند که در واکنش به دخالت قدرت شکل میگیرد. مردم گاهی در فضای مجازی سخن یا رفتاری تندتر از زندگی واقعی خود نشان میدهند، نه لزوماً از روی اعتقاد عمیق، بلکه برای مقاومت در برابر کسی که احساس میکنند وارد حریمشان شده است.🔹 بهاینترتیب، بخشی از رفتارهای رادیکال جامعه نه محصول ارزشهای تثبیتشده، بلکه واکنشی انتقامجویانه به مداخلههای مکرر است: «تو چرا به زندگی من کار داری؟»🔹 دخالت در حجاب، بستن کافهها، محدودکردن فعالیت یک تولیدکننده محتوای پرمخاطب، تغییر نام شهرها، دستکاری تقسیمات کشوری یا ورود فرمانداری به موضوع ازدواج جوانان، نمونههایی از همین میل حکومت به مداخله در اموریاند که جامعه میتواند خودش سامان دهد.🔹 او تأکید میکند که جامعه ایران توانایی مدیریت تعارضهای چهرهبهچهره را دارد. وقتی گروههای مختلف مستقیماً با یکدیگر زندگی و گفتوگو میکنند، بهتدریج حدود رفتار یکدیگر را میآموزند؛ اما ورود مأمور، قانون کیفری و دستگاه امنیتی، اختلافی عادی را به نبرد هویتی تبدیل میکند.🔹 وظیفه حکومت این نیست که درباره همه جنبههای زندگی مردم اظهار نظر کند. اگر توانایی دارد، باید امنیت را حفظ کند، ویرانیهای جنگ را بازسازی کند و به بحرانهایی مانند تورم، اشتغال، آب و محیطزیست رسیدگی کند؛ نه اینکه عرصههایی را که جامعه در آنها همچنان کار میکند، دائماً به مسئله امنیتی تبدیل کند.🔹 حتی سیاستهای افزایش جمعیت نیز نشان میدهد که فرمان و مشوق حکومتی الزاماً رفتار جامعه را تغییر نمیدهد. جوانان از ضرورت ازدواج یا پیامدهای کاهش جمعیت بیخبر نیستند؛ مشکلات اقتصادی، مسکن و نااطمینانی درباره آینده، تصمیم آنان را شکل میدهد.👇🏻✅@mellimazzhabi


