آیا علم در ایران واقعاً افول کرده بود؟ از تاریخ نثر علمی تا زبان هوش مصنوعی1/2آیا میتوان علم را از…
انتشار: 2026/08/09 11:34 UTCدریافت: 2026/08/10 13:47 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/10 13:47 UTC
آیا علم در ایران واقعاً افول کرده بود؟ از تاریخ نثر علمی تا زبان هوش مصنوعی1/2آیا میتوان علم را از شیوه بیان آن جدا کرد؟ آیا وظیفه نثر علمی فقط انتقال ساده و دقیق اطلاعات است، یا زیبایی، سبک و بلاغت نیز بخشی از حقیقت علمیاند؟ در این قسمت از مجموعه «فقط علم»، عرفان خسروی و حجت زمانی با مرور تاریخ نثر فارسی، از نخستین دانشنامهها و رسالههای علمی تا نوشتههای معاصر و زبان هوش مصنوعی، به نسبت میان علم، زبان و ادبیات میپردازند.🔹 فارسی دری از آغاز زبان مادری همه ساکنان ایران نبود، بلکه بهتدریج به زبان میانجی، اداری و ادبی بخش بزرگی از جهان ایرانی تبدیل شد. حتی شاعرانی چون حافظ و سعدی در مناطقی زندگی میکردند که زبانها و گویشهای محلی دیگری نیز در آنها رواج داشت.🔹 گسترش فارسی تنها نتیجه توانایی ادبی آن نبود. قدرت سیاسی حکومتهای شرقی ایران، حمایت دربارهای سامانی و غزنوی از شاعران و نویسندگان و نیاز به یک زبان مشترک، در تثبیت فارسی دری نقش مهمی داشت.🔹 تألیف «لغت فُرس» اسدی طوسی در آذربایجان نشان میدهد که در قرن پنجم هجری، فارسی دری تا چه اندازه از خاستگاه خراسانی خود فراتر رفته بود. کسانی که زبان یا گویش مادری دیگری داشتند، برای فهم شعر فارسی به فرهنگ لغت نیاز پیدا کرده بودند.🔹 در سدههای نخست اسلامی، عربی زبان اصلی دین و دانش بود؛ جایگاهی کموبیش مشابه لاتین در اروپای قرون وسطی. بااینحال، از قرنهای سوم و چهارم هجری، دانشمندانی کوشیدند آثاری در زمینه نجوم، جغرافیا، پزشکی، داروشناسی، کانیشناسی و جانورشناسی به فارسی بنویسند.🔹 آثاری چون «حدودالعالم»، «الابنیه عن حقایقالادویه»، «التفهیم» و «دانشنامه علائی» از نخستین تلاشها برای ساختن زبان علمی فارسی بودند. نویسندگان این آثار فقط اطلاعات علمی را ترجمه نمیکردند؛ آنان همزمان ناچار بودند واژگان، ساختارها و شیوهای تازه برای بیان مفاهیم علمی بسازند.🔹 نگارش علمی به فارسی تا حدی با استقلال فرهنگی نیز ارتباط داشت. حکومتها و نویسندگان ایرانی میخواستند در کنار عربی، زبانی در اختیار داشته باشند که بتواند حامل دانش و هویت فرهنگی خودشان باشد.🔹 اما اعتماد به ظرفیت زبانهای محلی و مادری همیشه وجود نداشت. ابوریحان بیرونی در مقدمه یکی از آثارش، نوشتن علم به زبان خوارزمی را به دیدن «شتری بر ناودان و زرافهای در بیابان» تشبیه میکند؛ عبارتی که نشان میدهد حتی دانشمندی چون او نیز زبان عربی را برای علم طبیعیتر و معتبرتر میدانست.🔹 بااینهمه، همین دانشمندان به فارسی نوشتند و در عمل ثابت کردند که یک زبان پیشاپیش «علمی» نیست؛ زبان در فرایند نوشتن، ترجمهکردن، مفهومسازی و کاربرد مستمر، توانایی علمی پیدا میکند.🔹 در گذشته، واژههایی مانند «علم»، «هنر» و «ادبیات» معنای امروزی نداشتند. علم میتوانست دانشهای دینی و تصوف را نیز دربر بگیرد؛ هنر بیشتر به معنای فضیلت و توانایی بود و ادیب کسی بود که با مجموعهای گسترده از تاریخ، اخلاق، اجتماع، زبان و دانش انسانی آشنایی داشت.🔹 نثر نیز مدتها در مرتبهای پایینتر از شعر قرار میگرفت. شعر عرصه اصلی نمایش توانایی زبانی محسوب میشد و بسیاری از متون منثور بهدلیل اطلاعات تاریخی، دینی یا علمیشان خوانده میشدند، نه بهعنوان آثار ادبی مستقل.🔹 نگاه ما به آثاری چون «تاریخ بیهقی»، «مرصادالعباد» و «تذکرةالاولیا» با گذشت زمان تغییر کرده است. هنگامی که کارکرد تاریخی یا عرفانی آنها کمرنگ شد، زیبایی زبان و ارزش ادبیشان بیشتر به چشم آمد. ممکن است متون علمی قدیم نیز ظرفیت مشابهی داشته باشند، اما هنوز کمتر از این زاویه مطالعه شدهاند.🔹 یکی از پرسشهای اصلی گفتوگو این است که آیا علم در ایران پس از دوران دانشمندانی چون ابنسینا و ابوریحان واقعاً افول کرد؟ روایتی رایج میگوید علم پس از یک عصر طلایی به قهقرا رفت و جامعه ایران برای چند قرن از تولید دانش بازماند.🔹 با اشاره به پژوهشهای امیرمحمد گمینی، این روایت سادهانگارانه به چالش کشیده میشود. دستکم در حوزه نجوم، دانشمندان ایرانی تا اواخر دوره صفوی همچنان مشغول تألیف، محاسبه و جستوجوی الگوهای غیربطلمیوسی برای توضیح ساختار جهان بودند.🔹 برخی از این کوششها حتی در شکلگیری نجوم جدید اروپا و کار دانشمندانی چون کوپرنیک اثر گذاشتند. بنابراین نمیتوان تاریخ علم را به دو دوره ساده «شکوفایی» و «انحطاط» تقسیم کرد.🔹 روایت تضاد همیشگی دین و علم در ایران نیز در این گفتوگو زیر سؤال میرود. بهگفته سخنرانان، گاهی ماجرای تقابل کلیسا با گالیله به تاریخ ایران تعمیم داده شده است؛ درحالیکه برخی عالمان دینی دوره صفوی، از جمله علامه مجلسی، با یافتههایی مانند کرویبودن زمین یا ورود نجوم جدید مخالفت اصولی نداشتند.👇🏻✅@mellimazzhabi
پستهای تلگرام — ملی مذهبی
تحلیل «ایراناینترنشنال» و جریانهای همسو با آن نشان میدهد که با پدیدهای فراتر از یک رسانهی جهتدار یا «فیک نیوز» ساده روبرو هستیم. در حقیقت این پروژهی سیاسی «صنعت تولید رضایت برای ویرانی» بوده است. در این یادداشت تحلیلی تلاش میشود نشان داده شود که چگونه این صنعت توانسته رؤیایی را برای آیندهی موهوم بفروشد و برای مقطعی موفق هم باشد.________👈متن کامل✅ @mellimazzhabi
سید محمد خاتمی: با گذر از این مرحله سخت کار سختتر حاکمیت آغاز میشودخط خونی که بین مردم و حکومت فاصله انداخته است، بسیار پررنگ استسید محمد خاتمی در دیدار جمعی از اصحاب رسانه گفت: با گذر از این مرحله سخت کار سخت تر حاکمیت آغاز میشود که رسیدن به تعریفی مناسب از رابطه خود با جهان و بخصوص همسایگان که دلخوریها و نگرانیهای فیمابین هم بیشتر شده است و نیز تدبیر درست در داخل برای بهبود امور و اصلاح ساختاری و رویکردی و راهبردی به نفع جامعه و مردمی که سخت در تنگنا هستند.🔸از یاد نبریم که در این سالها خط خونی که بین مردم و حکومت فاصله انداخته است، بسیار پررنگ است و نیز وضع تولید و گرانی و اقتصاد و معیشت بیکاری و... که روز به روز هم افزوده شده است، مشکلات مهمی است که با حل آنها با حضور و مشارکت خود مردم نیاز به تدبیر و راهبردهای مناسب خود را دارد که در جای خود باید در باب آن گفت و گو کرد و راه درست را پیدا کرد و پیمود./ جمارانjamaran.news/fa/tiny/news-1723178%E2%9C%85 @mellimazzhabi
افشای ابعاد جدید پرونده آقایاری؛ تبانی در تنظیم قراردادهای نفتی: پرونده ویژه ۹۰ میلیون بشکه نفتخبرگزاری ایلنا- یک مقام مطلع از پرونده تراستیهای آلوده دانهدرشت، درباره روند تحقیقات انجامشده در پرونده تراستیهای نفتی، با اشاره مستقیم به پرونده حسین آقایاری گفت:🔹مهمترین موضوعی که اکنون وجود دارد، مربوط به یک قرارداد حمل و ذخیرهسازی نفت است که در قالب دو قرارداد، بیش از ۹۰ میلیون بشکه نفت در حوزه حمل، ذخیرهسازی و فروش به طرف قرارداد داده شده که بخش عمده این قرارداد تاکنون پرداخت نشده و اگر بحثها، اختلافات و حواشی درباره عدم بازگشت منابع را بررسی کنیم، بخش مهمی از آن ناظر بر همین قرارداد است که ذینفع نهایی این قراردادها هم حسین آقایاری بوده است.🔹البته باید بگویم که عناوین این قراردادها گمراهکننده و فریبنده بوده است؛ «حمل و ذخیرهسازی» و «فروش از مخزن» عناوینی هستند که در ظاهر این تصور را ایجاد میکنند که قرار است نفت از مخزن مستقیماً به پالایشگاه چینی فروخته شود و در نتیجه واسطهای در میان نباشد.🔹اما در عمل، ساختار قرارداد به گونهای بوده که در نهایت ذینفع نهایی مجدداً یک تریدر بوده که بعدها مشخص شده که آن فرد هم آقایاری بوده و پس از آن نیز موارد متعددی از نکول در این قراردادها ایجاد شده است.🔹موضوع بسیار مهم همین است که به دلیل اینکه در این قرارداد انتخاب قیمت در اختیار خریدار بوده، عملاً اختلاف نظر درباره میزان بدهی وجود دارد و وزارت نفت ساعتها در حال برگزاری جلسه برای اصلاح قرارداد و رسیدن به یک جمعبندی درباره قیمت است.🔹متأسفانه در مدل قراردادهایی که با آقایاری بسته شده، به نحوی فرمول قیمتگذاری تعیین شده که مثلاً سه نرخ متناوب در یک ماه در نظر گرفته شده است.🔹پس از آن، خریدار نامه درخواست تخلیه را تنظیم میکند و در واقع زمان تعیین قیمت نیز با همان نامه مشخص میشود و سپس بر اساس آن سه نرخ، قیمت یک ماه تعیین میشود.🔹مشخص است که در زمان انعقاد این قرارداد، وزیر نفت چه کسی بوده و مدیرعامل شرکت نیکو در آن دوره نیز مشخص است. هرچند آقای صادقی از سمت خود برکنار شده، اما همچنان در قید حیات است و باید درباره عملکرد خود و ابهامات موجود در دوره مدیریتش پاسخگو باشد.✅ @mellimazzhabi
شلیک مجلس به پای خودش؟✍️محمد رهبریطرح مقابله با نفوذ سرویسهای اطلاعاتی و دولتها یا نهادهای بیگانه در کشور، امروز در مجلس تصویب شد و خیلی زود مورد توجه رسانهها قرار گرفت. فارغ از تمام نقدها و اشکالاتی که به این طرح وارد است، یکی از عجیبترین ابعاد آن این است که مجلس با تصویب چنین متنی، عملاً میتواند پای خودش را هم هدف گرفته باشد؛ چرا که یکی از نهادهایی که ممکن است در معرض شمول این مصوبه قرار بگیرد، مرکز پژوهشهای مجلس است.بر اساس ماده ۱ این طرح، مرکز پژوهشهای مجلس به دلیل استفاده از بودجه عمومی و ارائه پیشنهادهای سیاستی و تقنینی به مجلس، میتواند مشمول مجازات قرار گیرد اگر بطور ناخواسته تحت راهبری مؤسسات غیر ایرانی، پیشنهادات و توصیههای سیاستیاش بهگونهای تفسیر شود که «اعتماد مردم به نظام را مخدوش» کرده، «مشارکت در انتخابات را کاهش» داده یا «آرای مردم را به نفع گروه یا جریان خاصی جهتدهی» کرده باشد. اینها مفاهیمی بسیار کلی، مبهم و تفسیرپذیرند و در متن، معیار دقیق و قابل سنجشی برای تشخیص آنها ارائه نشده است. بطور مثال، «راهبری» در اینجا مفهومی بسیار کشدار است؛ آنقدر کشدار که اگر قرار باشد تفسیر موسع از آن صورت بگیرد، حتی ممکن است فردی بدون آنکه خودش بداند، مصداق آن تلقی شود.مرکز پژوهشهای مجلس، مثل هر نهاد علمی و اندیشکدهای دیگر، اساساً برای این ایجاد شده که پژوهش کند، سیاستها را ارزیابی کند و درباره طرحها و لوایح به نمایندگان پیشنهاد و نظر کارشناسی بدهد. اما اگر ارائه یک پیشنهاد سیاستی به مجلس، بالقوه بتواند مشمول چنین مجازاتهایی شود، خود مرکز پژوهشها هم باید پیش از هر گزارش کارشناسی، نگران این باشد که مبادا یکی از پژوهشگرانش روزی از منظر این قانون «تحت راهبری» یک مؤسسه غیرایرانی تشخیص داده شود و پیشنهادش نیز مصداق یکی از عناوین گسترده این ماده تلقی شود.بنابراین میتوان گفت که به دلیل بکارگیری عبارات مبهم و تفسیرپذیر در متن مصوب مجلس، چنین متنی میتواند علیه مراکز علمی و پژوهشی از جمله مرکز پژوهشهای مجلس نیط بکار رود و بدین ترتیب نمایندگان، خودشان علیه نهاد مجلس مصوبهای را گذرانده باشند.@MohammadRahbari✅ @mellimazzhabi
صحبتهای موسی غنینژاد دربارهی علی شریعتی در هفتههای اخیر به موضوع داغی در شبکههای اجتماعی تبدیل شد. وی با استناد به استفادهی شریعتی از نام «پروفسور شاندل» در آثارش، وی را به شیادی علمی متهم میکند. فارغ از پاسخهایی که از زاویهی رعایت اخلاق در سخن، به وی داده شد، در اینجا ابتدا نکتهای دربارهی این موضوع طرح و سپس ادعای مهمتر غنینژاد دربارهی تأثیر شریعتی بر قانون اساسی جمهوری اسلامی و کژراههای که در چنین تحلیلهایی وجود دارد بهاختصار بررسی میشود. __________👈متن کامل✅@mellimazzhabi
♨️فرصت یک ماه و نیمه دولت برای معرفی وزرای اطلاعات و دفاع به مجلس با اذن رهبریعباس گودرزی سخنگوی هیئت رئیسه مجلس:🔹طبق اجازه ای که از رهبر معظم انقلاب اخذ شده از تاریخ ۲۹ مردادماه به مدت یک و نیم ماه دولت فرصت دارد تا وزرای پیشنهادی اطلاعات و دفاع را به مجلس شورای اسلامی معرفی کند، در این راستا ایده ای مطرح است که شرط اجتهاد برای وزیر اطلاعات ضرورت نداشته باشد.🔹این ایده با توجه به مغایرت قانونی مستلزم اصلاح قانون است که بر این اساس مقرر است دولت در این خصوص لایحه تقدیم مجلس کند./مهر✅@mellimazzhabi