دیروز، امروز و فردا؛ گفتوگو با فریدون مجلسی(1/2)در این بخش از «مجال گفتوگو»، محمد صادقی، روزنامه…
انتشار: 2026/08/07 09:27 UTCدریافت: 2026/08/08 15:45 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/08 15:45 UTC
دیروز، امروز و فردا؛ گفتوگو با فریدون مجلسی(1/2)در این بخش از «مجال گفتوگو»، محمد صادقی، روزنامهنگار، با فریدون مجلسی، دیپلمات پیشین، نویسنده و تحلیلگر مسائل بینالملل، به گفتوگو نشسته است. مجلسی در این گفتوگو از کودکی، کتابها و نویسندگان محبوبش، سالهای حضور در وزارت امور خارجه، چهرههای برجسته دیپلماسی ایران و نگاهش به آینده کشور سخن میگوید.🔹 فریدون مجلسی در سال ۱۳۲۳ در تهران و در خانوادهای پرجمعیت متولد شد. بخشی از کودکی خود را در الهیه گذراند؛ زمانی که این منطقه هنوز پر از چشمه، زمینهای گندم و توتستان بود و با محله امروزی الهیه تفاوتی اساسی داشت.🔹 او میگوید علاقهاش به ادبیات و نوشتن را بیش از همه از مادرش گرفته است. مادرش شیفته حافظ بود، بخش بزرگی از دیوان او را از حفظ میخواند و برای هر اتفاقی به شعری از حافظ رجوع میکرد. نامههایش نیز چنان روایی و خوشساخت بودند که برای مجلسی به یک داستان شباهت داشتند.🔹 پدرش استاد دانشگاه و قاضی بود و برخلاف مادر، نثری کوتاه، جدی و دقیق داشت. مجلسی معتقد است روحیه روایی و نویسندگی را از مادر و میل به نظم و اختصار را از پدر به ارث برده است.🔹 نخستین کتابی که به یاد میآورد، «پینوکیو» بود؛ کتابی که در سالهای دبستان خواند و چنان از آن لذت برد که دههها بعد نیز دربارهاش مقاله نوشت. کتاب بعدی «رابینسون کروزو» بود که تخیل دوران کودکی او را بهشدت درگیر کرد.🔹 او میگوید در کودکی خود را جای رابینسون کروزو میگذاشت، اما سالها بعد با نگاهی انتقادیتر به رابطه رابینسون و «جمعه» اندیشید: چرا فرد نجاتیافته باید خدمتکار رابینسون شود؟ چرا او باید زبان انگلیسی بیاموزد، اما رابینسون ضرورتی نمیبیند زبان او را یاد بگیرد؟ این پرسشها برای مجلسی نمونهای از تغییر برداشت ما از کتابها در طول زندگی است.🔹 بخش مهمی از کتابخوانی او از طریق مجله «خواندنیها» و پاورقی مطبوعات شکل گرفت. این نشریات مطالب سیاسی، تاریخی، فلسفی و داستانهای پلیسی منتشر میکردند و نخستین آشنایی او با مارکس و مارکسیسم نیز از همین مسیر بود.🔹 آثاری چون «بینوایان»، «سه تفنگدار» و کتابهای ماکسیم گورکی و جان اشتاینبک از جمله خواندههای دوران جوانی او بودند. بعدها به نویسندگانی چون هاوارد فاست، رابرت گریوز و فیلیپ راث علاقه پیدا کرد و برخی از آثار آنها را نیز ترجمه کرد.🔹 مجلسی پس از گرفتن دیپلم میان دو مسیر قرار داشت: تحصیل در دانشکده نفت آبادان که آینده شغلی مطمئنی داشت، یا ورود به دانشکده حقوق دانشگاه تهران و تحصیل در رشته علوم سیاسی. ابتدا به آبادان رفت و حدود سه ماه فضای دانشگاه، پالایشگاه و شهر را تجربه کرد، اما پس از قبولی در دانشگاه تهران، تحصیل علوم سیاسی را انتخاب کرد.🔹 خودش میگوید شاید جاهطلبیهای جوانی در این تصمیم بیتأثیر نبود؛ در آن سن تصور میکرد تحصیل علوم سیاسی میتواند او را به مقامهای مهم اداری یا حتی وزارت برساند. بااینحال، همین انتخاب مسیر تمام زندگی حرفهای او را تغییر داد.🔹 پس از پایان دانشگاه به سربازی رفت و همزمان در آزمون وزارت امور خارجه شرکت کرد. روز پایان خدمت، مدارکش را از اداره نظاموظیفه گرفت و مستقیماً به وزارت خارجه رفت و همان روز کار خود را آغاز کرد.🔹 در نخستین سالهای خدمت، ریاست دفتر یکی از معاونان قدرتمند وزارت خارجه را بر عهده داشت. این موقعیت به او امکان داد با سفیران، وزیران و دیپلماتهای باتجربه دیدار کند و از گفتوگو، جهاندیدگی و اطلاعات گسترده آنان بیاموزد.🔹 نخستین مأموریت خارجی او در واشنگتن و در دوره سفارت امیرارسلان افشار بود. حضورش در آمریکا با یکی از پرالتهابترین دورههای سیاسی آن کشور همزمان شد: هنگام ورود، آثار شورشهای پس از ترور مارتین لوتر کینگ هنوز در شهر دیده میشد و هنگام خروج، رسوایی واترگیت به استعفای ریچارد نیکسون انجامید.🔹 مشاهده ماجرای واترگیت برای او تجربهای آموزشی بود. ابتدا برایش عجیب بود که نصب دستگاه شنود و پنهانکاری سیاسی بتواند به برکناری رئیسجمهور آمریکا بینجامد، اما از نزدیک دید که چگونه نهادهای قانونی و سیاسی یک کشور میتوانند قدرتمندترین مقام آن را نیز پاسخگو کنند.🔹 دومین مأموریت خارجی او در نمایندگی ایران نزد جامعه اقتصادی اروپا بود. این دوره، نگاه او را از سیاست و حقوق به اقتصاد و توسعه نیز گسترش داد. رئیس او عبدالعلی جهانشاهی، اقتصاددان، رئیس پیشین بانک مرکزی و معاون بانک جهانی بود و مجلسی از این فرصت برای آموختن درباره پول، اقتصاد بینالملل و سازوکارهای اروپایی بهره برد.🔹 مجلسی یکی از شیرینترین خاطرات دوران مأموریتش را دوستیها، آموزشهای سیاسی و تولد دخترش در واشنگتن میداند. اما تلخترین خاطره اداری او به زمانی بازمیگردد که پس از انقلاب و حدود دوازده سال خدمت، حکم بازخریدش صادر شد.✅@mellimazzhabi


