مارگزیدگی و اقدامات ضروری؛ چه بکنیم و چه نکنیم!آگاهیبخشی سلامتبخش اولمارگزیدگی یکی از فوریتهای پز…
انتشار: 2026/07/28 08:08 UTCویرایش: 2026/08/01 00:06 UTCدریافت: 2026/08/03 06:22 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/03 06:22 UTC
مارگزیدگی و اقدامات ضروری؛ چه بکنیم و چه نکنیم!آگاهیبخشی سلامتبخش اولمارگزیدگی یکی از فوریتهای پزشکی مهم در طبیعت است و هر سال جان دهها هزار نفر را در سراسر جهان میگیرد و صدها هزار نفر دیگر را با ناتوانیهای دائمی روبهرو میکند. این آمار در ایران و در سال ۱۴۰۳، حدود ۸۴۰۰ مورد ثبتی بوده که از این تعداد، ۵ نفر جان خود را از دست دادهاند. استانهای دارای بیشترین موارد مارگزیدگی عبارتاند بودهاند از سیستان و بلوچستان، خوزستان، کرمان، هرمزگان و فارس.با این حال، جالب است بدانید برخلاف باورهای رایج، بسیاری از آسیبهای ناشی از مارگزیدگی نه به خود زهر، بلکه به اقدامات نادرست و تأخیر در دریافت درمان مناسب مربوط میشود.▫️فرض خطرناکدانستن مارگزیدگیحدود نیمی از گزشهای مارهای سمی، از نوع خشک (Dry Bite) محسوب میشوند یعنی مار زهر تزریق نمیکند. به علاوه بسیاری از مارها اصلا سمی نیستند. اما تا زمانی که پزشک خلافش را ثابت نکرده، باید هر مارگزیدگی را بالقوه خطرناک فرض کرد. یادتان باشد نداشتن درد شدید، به معنای بیخطر بودن نیست.▫️مهمترین کارها در دقایق اول مارگزیدگی۱. آرام بمانید. این توصیه فقط برای آرامش روانی نیست. هرچه ضربان قلب بیشتر شود، زهر سریعتر در سیستم لنفاوی پخش میشود.۲. حرکت را به حداقل برسانید. این مهمترین اقدام است. عضوی که گزیده شده باید تقریبا بیحرکت بماند. اگر پاست، راه نروید مگر واقعا مجبور باشید و اگر دست است آن را با آتل یا پارچه ثابت نگه دارید. در امداد و نجات، بیحرکت کردن اندام مهمتر از بسیاری اقدامات دیگر است.۳. سریع درخواست کمک کنید. اگر تنها هستید با اورژانس تماس بگیرید و موقعیت خود را اعلام کنید. اگر امکان تماس یا آنتن ندارید، فقط برای رسیدن به کمک حرکت کنید؛ حرکت اضافی میتواند انتشار زهر را افزایش دهد.۴. ساعت گزش را یادداشت کنید. این موضوع برای پزشکان بسیار ارزشمند است.۵. زیورآلات را خارج کنید؛ انگشتر، ساعت، دستبند و احیانا کفشهای تنگ. ممکن است به زودی تورم شدید ایجاد شود.۶. عضو را تقریبا همسطح بدن نگه دارید؛ نه بالاتر، نه پایینتر. بالا گرفتن زیاد یا آویزان کردن زیاد توصیه نمیشود.۷. بهتر است بهآرامی و با آب تمیز محل گزیدن شسته شود. اما از مالش شدید خودداری کنید. اگر قرار است گونه مار را از روی آثار زهر شناسایی کنند، بهتر است محل دستکاری نشود. اما در عمل، شستوشوی ملایم معمولا ایرادی ندارد.▫️اگر تنها باشیم چه کنیم؟۱. آرام شدن۲. تماس با امداد۳. ثابت کردن عضو۴. حرکت بسیار آهسته در صورت اجبار۵. نوشیدن مقدار معمول آب در صورت هوشیاری (نه بیش از حد)▫️باورهای اشتباه و تقریبا نادرست فیلمهای هالیوودی- بریدن محل گزش- مکیدن زهر با دهان- مکیدن با پمپهای تجاری- بستن تورنیکه- سوزاندن زخم- شوک الکتریکی- گذاشتن گیاهان دارویی، گل، خمیر یا مواد سنتی- دویدن برای رسیدن به کمک- تلاش برای گرفتن یا کشتن مار|دستورالعملهای WHO، دستورالعملهای IFRC، برخی مقالات سمشناسی و پزشکی اورژانس|@JameahiBehtarBesazim