ناممکن بودن بیآزاری مطلق، بهانهای برای آزار بیشتر؟همهٔ موجودات برای رفع ضرورتهای زندگی خود و بقا…
انتشار: 2026/08/11 16:27 UTCدریافت: 2026/08/16 03:41 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/16 03:41 UTC
ناممکن بودن بیآزاری مطلق، بهانهای برای آزار بیشتر؟همهٔ موجودات برای رفع ضرورتهای زندگی خود و بقا منابعی را مصرف میکنند و آسیبهایی به دیگران وارد میکنند: گیاهان را میخورند، حیوانات دیگر را میکشند، درختها را میشکنند، گیاهان را له میکنند و... حتی یک گیاه با گیاهان دیگر بر سر منابع رقابت میکند. به عبارت دیگر، هیچ موجودی نمیتواند بیآزار مطلق باشد. انسان هم از این قاعده مستثنی نیست. او هم برای بقا و برآورده کردن نیازهای خود نیاز به منابع مختلف دارد و آسیبهای زیادی به محیط زیست وارد میکند. قسمتی از این مصرف و آسیب از سر اجبار برای بقا یا انطباق با زندگی مدرن بشری است که برای بیشتر انسانها اجتنابناپذیر است و قسمتی دیگر، از روی زیادهخواهی محض و بیمسئولیتی است. نکتهٔ قابل توجه در اینجا آن است که گروهی از مردم برای سلب مسئولیت از خودشان و به اقتضای منافع و لذتهای شخصی، مصرف و آسیب اجتنابناپذیر را بهانهای برای مصرف و آسیبی که به راحتی اجتنابپذیر است قرار میدهند. برای نمونه:- اگر کسی به آنها بگوید دو ساعت دور زدن بیهدف با ماشین در شهر باعث آلودگی و هدر دادن انرژی میشود، میگویند خب من که در هر صورت نمیتوانم بدون ماشین سر کار بروم! ولی اگر کسی برای انجام برخی کارها مجبور به استفاده از وسیلهٔ نقلیهٔ شخصی است آیا این اجبار، بهانهٔ خوبی برای ساعتها دور زدن بیهدف روزانه یا هفتگی با ماشین است که به راحتی اجتنابناپذیر است؟- اگر کسی به آنها بگوید بهتر است لامپهای اضافی را خاموش کنند میگویند مصرف انرژی اجتنابناپذیر است و مصرف آن چند تا لامپ نسبت به کل مصرف چیزی نیست. بله مصرف انرژی اجتنابناپذیر است. از کسی هم انتظار نمیرود در تاریکی بنشیند ولی آیا این نیاز اجتنابناپذیر بهانهٔ خوبی برای روشن گذاشتن روزانهٔ چراغها برای چندین ساعت است بدون آنکه کسی به آن روشنایی نیاز داشته باشد؟- اگر کسی به آنها بگوید گوشتخواری، حمایت از بردهداری، استثمار، شکنجه و کشتار حیوانات است میگویند از کجا معلوم که یک هویچ موقع بریده شدن درد نمیکشد؟ اینکه انسان قادر به فتوسنتز نیست و مجبور است برای حفظ بقا و سلامتی از موجودات دیگر تغذیه کند، بر کسی پوشیده نیست! اینکه کشاورزی باعث مصرف منابع و ایجاد آلودگی میشود هم بر کسی پوشیده نیست ولی آیا این بهانهٔ خوبی برای آن است که علاوه بر مصرف گیاهان، سالانه صدها میلیارد حیوان را زندانی کنیم، پرورش دهیم، شکنجه کنیم و بکُشیم؟ آیا این منطقی است که با این همه هزینه که به قول خود آنها طبیعت برای کشاورزی پرداخت میکند، چندین کیلوگرم غله، علوفه و سویا بکاریم و به خورد یک حیوان اسیر نگونبخت بدهیم تا یک کیلوگرم گوشت تولید کنیم؟- ...این لیست بسیار طولانی است. چنگ زدن به بهانهٔ مصرف یا آسیب یا آزار «اجتنابناپذیر» یا «به سختی اجتنابناپذیر» برای ادامهٔ آزار، استثمار، کشتار و مصرف غیر مسئولانه که به سادگی «قابل اجتناب» است نشان از عدم پایبندی شخص به اخلاق میدهد. ما هرگز نمیتوانیم صد درصد کامل یا مطلقاً بیآزار باشیم ولی این به آن معنا نیست که نباید برای رسیدن به ۷۰ یا ۸۰ یا ۹۰ یا ۹۵ تلاش کنیم. آیا همین مسئله در مورد امور و روابط اجتماعی صادق نیست؟ برای نمونه، ما هیچ وقت نمیتوانیم پدر، مادر، همسر، دوست، همسایه، کارمند یا کارفرمای مطلقاً کاملی باشیم و ممکن است گاهی درست عمل نکنیم یا بعضی از موارد از حوزهٔ اختیارات و امکانات ما خارج باشند ولی آیا این باعث میشود که بقیهٔ ۷۰ یا ۸۰ یا ۹۰ درصد مواردی را هم که میتوانیم در آنها به خوبی عمل کنیم نادیده بگیریم و داوطلبانه به سوی زیر پا گذاشتن حقوق دیگران و نادیده گرفتن مسئولیتهای خودمان پیش برویم؟بدیهی است که این مرزها ثابت نیستند و میزان حساسیت و پیشرفت افراد در آنها متغیر است ولی مهم آن است که تکتک ما برای آگاهی بیشتر خودمان تلاش کنیم، مسئولیت خودمان را در برابر جهان هستی جدی بگیریم و سعی کنیم تا جایی که میتوانیم و شرایط به ما اجازه میدهد آزار به دیگران را به حداقل برسانیم.بیآزاری مطلق یک توهّم است ولی تلاش برای آزار کمتر، مهمترین وظیفهٔ اخلاقی یک انسان است.تالین ساهاکیان



