عراقچی و حمله به کشتی ایرانی؛ تهران بهدنبال مهار بحران است یا در داخل بر سر پاسخ به اوکراین اختلاف…
انتشار: 2026/07/28 21:29 UTCدریافت: 2026/08/04 22:47 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/04 22:47 UTC
عراقچی و حمله به کشتی ایرانی؛ تهران بهدنبال مهار بحران است یا در داخل بر سر پاسخ به اوکراین اختلاف وجود دارد؟اظهارات عباس عراقچی درباره حمله به کشتی ایرانی در دریای خزر، اکنون با واکنش تند ابراهیم رضایی، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس، وارد مرحله تازهای شده است. عراقچی میگوید وزیر خارجه اوکراین به او اطمینان داده که حمله به کشتی ایرانی عمدی نبوده و اوکراین نیز بهدنبال تشدید تنش نیست. در مقابل، رضایی این رویکرد را بهشدت مورد انتقاد قرار داده و با استناد به اظهارات زلنسکی، حمله را آگاهانه توصیف کرده است.بنابراین مسئله دیگر فقط حمله به یک کشتی ایرانی نیست؛ بلکه اکنون بر سر نحوه پاسخ ایران به اوکراین نیز اختلاف دیدگاه آشکاری شکل گرفته است.در یک سو، وزارت خارجه قرار دارد که ظاهراً تلاش میکند حادثه را در سطح دیپلماتیک مدیریت کند و مانع تبدیل آن به یک بحران مستقیم میان تهران و کییف شود. در سوی دیگر، بخشی از جریان سیاسی داخلی معتقد است چنین رویکردی میتواند به معنای نادیده گرفتن تعرض به منافع ایران و کاهش قدرت بازدارندگی کشور تلقی شود.از این منظر، موضع عراقچی را میتوان یک انتخاب سیاسی مشخص دانست: تهران در سطح دیپلماسی فعلاً مسیر مهار بحران و جلوگیری از تشدید تنش با اوکراین را انتخاب کرده است؛ اما این رویکرد لزوماً به معنای وجود اجماع در ساختار سیاسی ایران نیست.این تفاوت بسیار مهم است.زیرا اگر تهران وارد چرخه پاسخ و ضدپاسخ با اوکراین شود، حادثه خزر میتواند از یک واقعه محدود دریایی به یک بحران امنیتی گستردهتر تبدیل شود؛ بحرانی که ممکن است پای اروپا را نیز به میان بکشد و در نهایت به تقویت روایت اوکراین درباره تهدید ایران برای امنیت اروپا منجر شود.اما اگر تهران بتواند حادثه را در سطح دیپلماتیک کنترل کند، امکان جلوگیری از شکلگیری چنین زنجیرهای بیشتر خواهد بود.در واقع، عراقچی با این موضع توپ را از زمین نظامی به زمین دیپلماسی منتقل کرده است؛ نه به این معنا که حادثه را نادیده گرفته، بلکه به این معنا که نمیخواهد یک حادثه دریایی به یک بحران ژئوپلیتیکی تبدیل شود.البته این سیاست اکنون با یک چالش داخلی روبهرو است. انتقاد ابراهیم رضایی نشان میدهد که در داخل ایران این پرسش جدی وجود دارد که آیا توضیح اوکراین درباره غیرعمدی بودن حمله باید پذیرفته شود یا آنکه تهران باید بر اساس روایت دیگری که حمله را آگاهانه میداند، واکنش سختتری نشان دهد.در اینجا باید یک نکته مهم را نیز از منظر تحلیلی روشن کرد: ادعای «غیرعمدی بودن» حمله و ادعای «حمله آگاهانه» در حال حاضر دو روایت متعارضاند. بنابراین نمیتوان بدون شواهد مستقل، یکی را واقعیت قطعی تلقی کرد. آنچه فعلاً اهمیت دارد، تفاوت آشکار در روایتها و پیامد سیاسی آن برای تصمیمگیری تهران است.از سوی دیگر، جنگ مستقیم ایران و اوکراین لزوماً به نفع کییف نیز نیست. اوکراین در شرایط جنگ با روسیه به حمایت سیاسی، نظامی و مالی غرب نیاز دارد و باز شدن یک بحران جدید با ایران میتواند بخشی از توجه و منابع غرب را به سمت دیگری ببرد.بنابراین اگر هدف اوکراین از عملیات خزر، افزایش هزینه همکاری ایران و روسیه یا قرار دادن این همکاری در کانون محاسبات امنیتی اروپا بوده باشد، واکنش حسابشده تهران میتواند مانع تبدیل یک حادثه محدود به یک بحران بزرگتر شود.اما این سیاست زمانی موفق خواهد بود که بتواند همزمان دو مسئله را مدیریت کند: حفظ منافع و شأن ایران در برابر یک اقدام خارجی، و جلوگیری از افتادن در چرخهای که پایان آن تشدید تنش و گسترش بحران باشد.در نهایت، مسئله اصلی اکنون این نیست که ایران باید «پاسخ بدهد یا ندهد». پرسش پیچیدهتر این است:چگونه میتوان پاسخ داد، بدون آنکه پاسخ ایران دقیقاً به همان بحرانی منجر شود که طرف مقابل ممکن است از ابتدا در پی ایجاد آن بوده باشد؟شاید به همین دلیل است که موضع عراقچی، در کنار انتقادهای داخلی، اهمیت بیشتری پیدا کرده است. تهران ظاهراً فعلاً مهار بحران را بر تشدید آن ترجیح داده؛ اما اینکه این انتخاب در داخل ساختار سیاسی ایران تا چه اندازه پذیرفته شده، خود به یکی از پرسشهای مهم روز تبدیل شده است.t.me/hamidasefichannel2%D8%B5%D9%81%D8%AD… یوتیوبyoutube.com/@hamidasefi-mf3jo