حاصل این کار، ارائهی شکلی متفاوت از کنش سیاسی و حزبی است؛ کنشی که حزب را به فعالیت انتخاباتی و صدو…
انتشار: 2026/07/21 08:49 UTC
حاصل این کار، ارائهی شکلی متفاوت از کنش سیاسی و حزبی است؛ کنشی که حزب را به فعالیت انتخاباتی و صدور بیانیه محدود نمیکند، سیاست را با اندیشه و فرهنگ پیوند میزند و افقهای پیش روی اعضا و مخاطبان را گسترش میدهد.دومین عامل، کیفیت برگزاری نشستها و انتخاب مهمانان است. نویسندگان، مترجمان، استادان دانشگاه، پژوهشگران و روزنامهنگاران فارغ از میزان نزدیکی یا دوریشان از گرایش رسمی حزب دعوت شدهاند. احترام به تفاوتها و پذیرش دیگری، نه فقط موضوع بعضی کتابهای بررسیشده، بلکه تا اندازهای به روش عملی برگزاری نشستها تبدیل شده است. این دگرپذیری یکی از دلایل اصلی استمرار و اعتبار برنامه است. مخاطب احساس نمیکند به جلسهای تبلیغاتی دعوت شده که نتیجهی بحث در آن از پیش تعیین شده است؛ احساس میکند وارد فضایی شده که در آن میتوان پرسید، مخالفت کرد و از زاویهای دیگر به موضوع نگریست.عامل سوم، مقدمبودن کتاب و مسئله بر چهرههاست. هرچند حضور نویسندگان و پژوهشگران شناختهشده بر جذابیت نشستها افزوده، محور اصلی برنامه معمولاً خود کتاب و مسئلهای بوده که کتاب پیش میکشد. این ویژگی سبب شده است نشستها از منطق مرسوم بزرگداشتها و سخنرانیهای یکطرفه فاصله بگیرند و به گفتوگویی واقعی دربارهی مسائل ایران نزدیک شوند.عامل چهارم، شکلگیری تدریجی یک جامعهی مخاطب است. استمرار نشستها، مخاطبانی تربیت کرده که برنامه را از آنِ خود میدانند. آنان فقط شنونده نیستند؛ کتاب تهیه میکنند، میخوانند، پرسش میسازند، خبر برنامه را منتشر میکنند و دیگران را با خود میآورند. بدینترتیب هر نشست، تنها یک رویداد جداگانه نیست، بلکه حلقهای از زنجیرهای بلند و بخشی از فرایند آموزش عمومی و شکلگیری گفتوگوی مدنی است.عامل پنجم، ثبت و انتشار محتوای نشستهاست. فایلهای صوتی و تصویری بسیاری از برنامهها در کانال «گفتار و اندیشه» و رسانههایی چون صدانت منتشر شده است. در نتیجه، نشست به جمع حاضر در یک زیرزمین یا سالن محدود نمانده و مخاطبانی در شهرهای دیگر نیز توانستهاند آن را دنبال کنند. این ثبت و انتشار، به نشستها حافظه داده و آنها را از رویدادهایی زودگذر به بخشی از آرشیو گفتوگوهای فکری معاصر تبدیل کرده است. عامل ششم، تمرکززدایی فرهنگی است. در کشوری که بخش عمدهی رویدادهای فکری، نویسندگان، ناشران و رسانهها در پایتخت متمرکز شدهاند، استمرار برنامهای با این ابعاد در شیراز اهمیت ویژهای دارد. «گفتار و اندیشه» نشان داده است که یک شهر بزرگ خارج از تهران نه فقط میتواند میزبان گفتوگوهای ملی باشد، بلکه میتواند مخاطب، سنت و اعتبار مستقل خود را بسازد و چهرههای فکری کشور را به سوی خود بکشاند.ارزش «گفتار و اندیشه» را نباید فقط با تعداد نود نشست یا نام مهمانانش سنجید. دستاورد اصلی آن، ایجاد یک سنت است: سنتِ گردآمدن پیرامون کتاب، شنیدن دیگری، پرسشگری، گفتوگو و استمرار. در زمانهای که جامعه بیش از همیشه در معرض پراکندگی، قطبیشدن، بیاعتمادی و فرسودگی است، ساختن چنین فضاهایی شاید از بسیاری کنشهای پرسروصدا مؤثرتر و ماندگارتر باشد.سیاست، پیش از آنکه رقابت برای تصرف قدرت باشد، کوششی برای ساختن جهان مشترک است؛ جهانی که در آن بتوان با دیگری سخن گفت، اختلاف داشت و با این حال کنار هم ماند. نشستهای «گفتار و اندیشه» در ده سال گذشته، در اندازهی خود، چنین جهانی ساخته است و جالب است که برنامهی ویژهی دهمین سال پیرامون کتابی است با نام « خلق جهان مشترک ایرانی» به هر حال این تجربه هم شایستهی تبریک است، هم شایستهی ثبت و بازخوانی و هم الگویی است که میتوان آن را در شهرها، احزاب و نهادهای مدنی دیگر تکثیر کرد.@goftar_andisheh

