♻️ تنگه اختلاف و تنگنای توافق؛🗒 «تنگه هرمز» در ماه های اخیر به هسته سخت اختلاف میان «تهران» و «واش…
انتشار: 2026/07/26 02:48 UTCدریافت: 2026/08/04 07:57 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/04 07:57 UTC
♻️ تنگه اختلاف و تنگنای توافق؛🗒 «تنگه هرمز» در ماه های اخیر به هسته سخت اختلاف میان «تهران» و «واشنگتن» و حتی نظام بین المللی تبدیل شده است. جایی که خواست جمهوری اسلامی، مطابق خواست هیچ کشوری نیست که منافعش در ارتباط با این آبراه بین المللی است. این مساله، یک شکاف عمیق راهبردی به نظر می رسد؛ چرا که فقط باز بودن یا بسته بودن یک آبراه مطرح نیست؛ بلکه پرسش بنیادی این است که آیا ایران باید بتواند از موقعیت جغرافیایی خود به عنوان یک ابزار بازدارندگی دائمی استفاده کند یا خیر.⬅️ تنگه هرمز برای ایران صرفاً یک گذرگاه دریایی نیست. این تنگه یکی از معدود نقاطی است که به یک قدرت منطقهای با توان نظامی محدودتر نسبت به رقبای جهانی اجازه میدهد بر محاسبات قدرتهای بزرگ اثر بگذارد. در منطق امنیتی جمهوری اسلامی که سیاست خارجی اش او را در تقابل با نظم جهانی تعریف می کند و به ویژه پس از دو نوبت قرار گرفتن تحت شدیدترین حملات نظامی، داشتن چنین اهرمی یک ضرورت راهبردی برای بقا تلقی میشود.⬅️ وقتی کشوری امکان رقابت مستقیم نظامی یا اقتصادی با کشوری چون «ایالات متحده» را نداشته باشد، تلاش میکند در نقطهای حساس که هزینه اقدام علیه آن را افزایش میدهد، قدرت ایجاد کند. از این منظر، هرمز بخشی از مفهوم «بازدارندگی نامتقارن» است. بازدارندگی نامتقارن به این معناست که یک بازیگر ضعیفتر تلاش میکند با تمرکز بر نقاط آسیبپذیر طرف مقابل، عدم توازن قدرت را جبران کند. همانگونه که توان موشکی، شبکه نیروهای نیابتی یا ظرفیتهای منطقهای در سالهای گذشته بخشی از این راهبرد بودهاند، هرمز نیز میتواند یکی از مهمترین عناصر آن باشد؛ اما همین نقطه، خود یک اختلاف بنیادی با واشنگتن شده است.⬅️ از نگاه آمریکا و بسیاری از کشورهای جهان، تنگه هرمز یک آبراه بینالمللی حیاتی است که امنیت آن باید مستقل از منازعات سیاسی میان کشورها تضمین شود. آنان ممکن است نقش ایران را به عنوان یک کشور ساحلی در تأمین امنیت دریایی، امداد، کنترلهای فنی یا مدیریت مخاطرات بپذیرند؛ اما پذیرش اینکه ایران بتواند درباره عبور کشتیها بر اساس ملاحظات سیاسی، امنیتی یا نوع رابطه کشورِ صاحب پرچمِ کشتی با کشورهای دیگر تصمیم بگیرد، معنای دیگری دارد.⬅️ جمهوری اسلامی ممکن است استدلال کند که امنیت ایران اقتضا میکند بداند چه کشتیهایی، با چه محمولههایی و با چه مقصدی از نزدیکترین نقطه به مرزهایش عبور میکنند. از این نگاه امنیتی، کشتیای که حامل تجهیزاتی برای رقیبان منطقهای یا دشمنان آن باشد، صرفاً یک وسیله تجاری نیست؛ بلکه بخشی از یک تهدید بالقوه است؛ اما از نگاه طرف مقابل، همین استدلال میتواند به ایجاد یک نظام کنترل سیاسی بر یک مسیر جهانی منجر شود، نظامی که در آن یک کشور ساحلی عملاً میتواند تجارت بینالمللی را بر اساس تشخیص خود محدود کند و به گروگان بگیرد. این چیزی است که آمریکا و متحدانش آن را تهدیدی علیه آزادی کشتیرانی و ثبات اقتصادی جهانی میدانند. .⬅️ لغو تحریمهای نفتی، آزادسازی داراییهای بلوکهشده، رفع محاصره دریایی و بازگشت ایران به بازارهای مالی جهانی به ویژه بازار انرژی و ایجاد فرصتهای اقتصادی، بهایی است که آمریکا حاضر است برای آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز پرداخت کند تا یک اهرم ژئوپلیتیک جهانی را به جمهوری اسلامی واگذار نکند. در مقابل، برای جمهوری اسلامی نیز مسأله صرفاً اقتصادی نیست. اگر رفع تحریمها در برابر کنار گذاشتن مهمترین ابزار بازدارندگی منطقهای برای حفظ بقا باشد، بخش موثر ساختار تصمیمگیری، آن را یک معامله نابرابر تلقی می کند؛ زیرا از این منظر، تحریم ممکن است دوباره در آینده بازگردد؛ اما از دست دادن اهرم هرمز ممکن است دائمی باشد.⬅️ این همان چیزی است که اختلاف را به «هسته سخت» تبدیل میکند. هسته سخت اختلاف جایی است که دو طرف نه فقط درباره یک اقدام؛ بلکه درباره یک اصل بنیادین اختلاف دارند. آمریکا تاکید می کند که امنیت اقتصادی جهان نباید گروگان تصمیم یک کشور باشد و در مقابل به مقاومت سرسختانه ای برخورد می کند که اصرار دارد امنیت ما بدون داشتن ابزار فشار در برابر قدرتهای بزرگ تضمین نمیشود. هر دو طرف در چارچوب منطق امنیتی خود عمل میکنند که در تناقص کامل با یکدیگر است. ⬅️ اینحاست که یک راه حل میانی دشوار به نظر می رسد؛ زیرا مسئله هرمز در نهایت درباره یک تنگه دریایی نیست؛ درباره تعریف قدرت، امنیت و بقاست. تا زمانی که جمهوری اسلامی امنیت خود را در گرو حفظ توان ایجاد هزینه برای دیگران بداند، نه کاهش هزینه برای مردم خود (همچنانکه از آغاز جنگ، با حملات گسترده به کشورهای منطقه چنین کرده است) و واشنگتن امنیت خود و اقتصاد جهانی را در گرو حذف چنین امکانی ببیند، تنگه هرمز همچنان تنگه اختلاف و تنگنای توافق باقی خواهد ماند.مرضیه حاجی هاشمی✍https://t.me/darvishane49
