جوزهر یکی از مفاهیم نجوم اسطورهای زرتشتی که کمتر از آن شنیدهایم، «گوزِهر» یا «جوزَهَر» است. جوزهر…
انتشار: 2026/08/08 18:19 UTCدریافت: 2026/08/11 00:50 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/11 00:50 UTC
جوزهر یکی از مفاهیم نجوم اسطورهای زرتشتی که کمتر از آن شنیدهایم، «گوزِهر» یا «جوزَهَر» است. جوزهر مفهومی نجومی است که در باورهای زرتشتی و مانوی به صورت اژدهایی نمایش داده شده که به دور آسمان چنبره زده است. در ابتدای آفرینش، هنگامی که اهریمن به قصد تباه کردن آفرینش منظم و کامل اهورامزدا به جهان هجوم آورد، هر یک از دیوان سپاه اهریمن با یکی از ستارگان درگیر شدند. جوزهر نیز یکی از دیوان سپاه اهریمن بود که به جنگ ماه و خورشید رفت. در جنگ پایان دنیا نیز جوزهر به همراه باقی دیوان باز سر به طغیان بر میدارند و میکوشند آفریدهها را تباه کنند ولی این بار شکست میخورند و برای همیشه نابود میشوند. این جنبۀ اسطورهای جوزهر بود. اما جوزهر جنبهای نجومی نیز دارد.ماه و خورشید و سیارات، در کرۀ آسمان مداری خاص خود دارند و در آن مدار به دور زمین میچرخند. این مدارها بر همدیگر منطبق نیستند و به همین دلیل گاه از هم دور و گاه به هم نزدیک میشوند و همدیگر را قطع میکنند. مدار ماه و خورشید نیز به همین ترتیب در دو نقطه یکدیگر را قطع میکنند. این دو نقطه در باورهای زرتشتی و مانوی سر و دم جوزهرند. چرا این دو نقطه این اندازه پلید و اهریمنیاند که یکی از دیوان سپاه اهریمن به شمار آمدهاند؟ این دو نقطه جایی است که خورشیدگرفتگی و ماهگرفتگی رخ میدهد، چون مسیر ماه و خورشید با هم تلاقی پیدا میکند. و خسوف و کسوف در بسیاری از باورهای باستانی، زمانی است که اژدهایی آسمانی خورشید یا ماه را میبلعد.در تصاویر صورت فلکی قوس (آذر ماه) یک کماندار به دم اژدهامانند خود تیر میاندازد. این اژدها همان جوزهر است، زیرا یکی از دو نقطۀ مذکور، در صورت فلکی قوس واقع شده است و نقطۀ دیگر در صورت فلکی جوزا.منبع:پژوهشی در اساطیر ایران باستانمهرداد بهار@towardinside