در نثر از چه کسانی پیروی کنیم؟هنگامی که سخن از بهبود نثر می‌شود، برخی پیشنهاد می‌دهند نوشته‌های است…

در نثر از چه کسانی پیروی کنیم؟هنگامی که سخن از بهبود نثر می‌شود، برخی پیشنهاد می‌دهند نوشته‌های استادانی مانند مجتبی مینوی و عباس اقبال آشتیانی را بخوانیم. به گمان نگارنده، کسانی که چنین پیشنهادهایی می‌دهند نکته‌ای را از نظر دور داشته‌اند؛ زبان فارسی در این پنجاه شصت سال بسیار تغییر کرده و خواننده باید هشیار باشد که اخت گرفتن با نثرهای نیمۀ نخست سدۀ پیشین او را از شناخت ویژگی‌های زبان امروز بازندارد. در فارسی امروز واژه‌های عربی کمتر از نوشته‌های پیش از انقلاب به کار می‌رود و روزبه‌روز از بسامد واژه‌های عربی کاسته می‌شود. این تحولِ طبیعیِ زبان با گرایش بیشترِ فارسی‌زبانان هم‌سو است و نمی‌توان و نباید آن را با سره‌گرایی یکسان دانست. بزرگانی مانند مجتبی مینوی و عباس اقبال، که به شیوانویسی نام‌بردارند، فرزند زمان خود بوده‌اند و به‌ناگزیر نثرشان دنبالۀ نثر قاجاری است. بایسته و شایسته است که جوان امروز نوشته‌های آنان را بخواند و از کتاب‌ها و مقاله‌هایشان بیاموزد و بهره‌ها ببرد، ولی شاید پسندیده‌تر آن باشد که از شیوۀ نگارش استادان آن روزگاران پیروی نکند و در نوشتن به پیش بنگرد، نه به پس. اگر زبانِ امروز را اصل و معیار قرار دهیم، این بزرگان، به پیروی از زمانۀ خود، واژه‌های عربی را بسیار بیش از امروز به کار می‌برده‌اند. از میان ناماورانِ اهل قلم، چند نفری هم هستند که به شیوانویسی شهرتی ندارند و کسی به گردۀ آن‌ها نمی‌نویسد، ولی باید محتاط بود که قلمشان ناخواسته بر نوشتارمان تأثیر نگذارد. اگر بخواهم از میان این سروران دو نفر را نام ببرم، ناگزیرم با سری افکنده و زبانی عذرخواه به ذبیح‌الله منصوری و احمد مهدوی دامغانی اشاره کنم، که اولی لگام قلم را رها می‌کرد و پرنویسی را به پیراسته‌نویسی برتری می‌داد و دومی از عربی‌گراترین نویسنده‌های معاصر بود (خاک بر همۀ آنان خوش باد). حال ممکن است کسی بخواهد بداند که دیدگاه این کمترین دربارۀ نویسندگانی که نثرشان می‌تواند الگوی جوانان قرار گیرد چیست (هرچند که دیدگاه این دانشجو اهمیتی ندارد). به گمان نگارنده، نثر دانشورانی مانند جلال خالقی مطلق و علی رواقی (در پیش‌گفتارهای کتاب‌هایشان و در مقاله‌هایشان) و داریوش آشوری نثری است که آینده را پیش چشم دارد و گمان می‌کنم هفتاد هشتاد سال بعد نیز نوشته‌هایشان برای مردمان آن روز تازه و به‌روز به نظر خواهد رسید. به‌جز این بزرگان، نثر استادان میلاد عظیمی و وحید عیدگاه و محمد دهقانی نیز مرا مجذوب خود می‌کند. اگر هم بخواهم اصطلاحات مردم کوچه و خیابان را بیاموزم، کتاب‌های داستانی سلمان امین را می‌گشایم.١۴۰۵/۰۵/۰۵▫️فرهاد قربان‌زاده@azvirayesh