فرزند چندم هستید؟ چگونه ترتیب تولد نقشه سلامت روان و جسم ما را ترسیم میکند؟پژوهش گستردهای که اخیر…
انتشار: 2026/08/05 20:14 UTCویرایش: 2026/08/15 02:28 UTCدریافت: 2026/08/15 02:28 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 02:28 UTC
فرزند چندم هستید؟ چگونه ترتیب تولد نقشه سلامت روان و جسم ما را ترسیم میکند؟پژوهش گستردهای که اخیراً در مجله Nature Health منتشر شده است با بررسی دادههای پزشکی بیش از ده میلیون نفر، دیدگاه نوینی را در مورد یکی از قدیمیترین موضوعات روانشناسی و پزشکی مطرح کرده است. این مطالعه که بر روی پنج میلیون خانواده دوفرزندی انجام شده، نشان میدهد که ترتیب تولد تنها یک ویژگی اجتماعی نیست بلکه به عنوان یک نشانگر خطر در سطح جمعیت عمل میکند که بر طیف وسیعی از بیماریهای جسمی و روانی تأثیر میگذارد. اهمیت جهانی این موضوع از آنجایی ناشی میشود که برخلاف بسیاری از عوامل خطر که تنها بخش خاصی از جامعه را درگیر میکنند، ترتیب تولد یک تجربه همگانی و جهانی است که تمام انسانها را شامل میشود. اگرچه تأثیر ترتیب تولد بر خطر ابتلای فردی ممکن است متوسط به نظر برسد اما در مقیاس جمعیت کل جهان، همین تفاوتهای کوچک در مقیاس جمعیت میتواند بار (burden) سنگینی بر سیستمهای سلامت و بهداشت عمومی تحمیل میکنند.در بخش اختلالات روانپزشکی و عصبی تکاملی، نتایج نشاندهنده غلبه واضح خطر برای فرزندان اول است. فرزندان اول به طور معناداری بیشتر در معرض اختلالات طیف اوتیسم، اختلال کمتوجهی و بیشفعالی، تیکها و سندرم تورت قرار دارند. در واقع، قویترین پیوند در کل این مطالعه مربوط به گروهی از اختلالات عصبرشدی بود که در فرزندان اول به طور معناداری شایعتر دیده شد. علاوه بر این، مشکلات روانپزشکی مانند اضطراب، فوبیا، اختلال وسواس فکری عملی، افسردگی و اختلال دوقطبی نیز در فرزندان اول شیوع بالاتری دارند. تنها استثنای بزرگ در این حوزه، سوءمصرف مواد است که برعکس سایر اختلالات روانی، در فرزندان دوم شایعتر است. محققان معتقدند این موضوع میتواند ناشی از الگوبرداری فرزندان دوم از رفتارهای ریسکپذیر خواهر یا برادر بزرگتر باشد.در حوزه بیماریهای جسمانی، تفاوتها به شکل دیگری رقم میخورد. فرزندان اول بیشتر درگیر بیماریهای مرتبط با سیستم ایمنی و آلرژیک هستند. آسم، آلرژیهای غذایی و رینیت آلرژیک یا تب یونجه در فرزندان اول بیشتر دیده میشود. این یافته از فرضیه بهداشت حمایت میکند که میگوید فرزندان دوم به دلیل مواجهه زودهنگام با میکروبها و عوامل محیطی که توسط فرزند اول به خانه آورده میشود، سیستم ایمنی مقاومتری پیدا میکنند. همچنین مشکلاتی نظیر آکنه و برخی اختلالات متابولیسم چربی در فرزندان اول بیشتر گزارش شده است.در مقابل، فرزندان دوم با چالشهای جسمانی متفاوتی روبرو هستند. بیماریهای عفونی، به ویژه زونا، قویترین ارتباط را با فرزند دوم بودن نشان میدهند. علاوه بر این، فرزندان دوم بیشتر در معرض بیماریهای دستگاه گوارش مانند التهاب معده، بیماریهای مجاری صفراوی و سندرم روده تحریکپذیر هستند. همچنین اختلالات عضلانی اسکلتی مانند تنگی ستون فقرات و مشکلات مفصلی، و بیماریهای نورولوژیک نظیر میگرن و سردردهای مزمن در فرزندان دوم شیوع بیشتری دارد.یکی از جنبههای کلیدی این پژوهش، تأثیر فاصله سنی بین فرزندان بر میزان این خطرات است. مطالعه نشان میدهد که فاصله زمانی تولد میتواند شدت اثر ترتیب تولد را تغییر دهد. برای مثال در مورد اوتیسم، بیشترین تفاوت خطر بین فرزند اول و دوم در فاصلههای سنی چهار تا شش سال دیده میشود. در مورد بیماریهای آلرژیک، هرچه فاصله سنی دو فرزند بیشتر شود، اثر محافظتی برای فرزند دوم کمتر میشود، چرا که احتمال اشتراک میکروبی کاهش مییابد. در مقابل، افزایش فاصله سنی باعث کاهش ریسک سوءمصرف مواد در فرزندان دوم میشود، زیرا با بزرگتر شدن فاصله، تأثیرپذیری و الگوبرداری از فرزند اول ضعیفتر میگردد.در نهایت، این مطالعه با استفاده از روشهای آماری پیشرفته، بخشی از عوامل مخدوشکننده و تفاوتهای خانوادگی را کنترل کرده است؛ با این حال، تفاوت در الگوی مراجعه به پزشک کاملاً قابل حذف نیست. پایداری این نتایج در مدلهای مختلف نشان میدهد که تفاوت در خطر ابتلا به بیماریها واقعی است و ریشه در ترکیبی از عوامل فیزیولوژیک دوران بارداری، عوامل ایمنیشناختی و محیط اجتماعی خانواده دارد. این اطلس جامع بیماریها نشان میدهد که ترتیب تولد ممکن است بهعنوان یک نشانگر خطر در پژوهشهای اپیدمیولوژیک و در آینده در اولویتبندی غربالگریها مورد توجه قرار گیرد.دانلود مقالهگردآوری و تنظیم: نیلوفر بازیارPsychology_ATU
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 5 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — انجمن علمی روانشناسی دانشگاه علامه طباطبایی
مرز میان علوم انسانی و زیستشناسی، جایی است که نوآوری متولد میشود.🧬پژوهشهای امروز، بیش از هر زمان دیگری به نگاه بینرشتهای نیاز دارند. اگر دانشجوی علوم انسانی هستید، این دوره فرصتی است تا با زبان ژنتیک و زیستشناسی آشنا شوید و دریچهای تازه به پژوهشهای نوین باز کنید.🔹 مبانی بیوشیمی، مبانی زیستشناسی سلولی، مبانی ژنتیک و ژنتیک پیشرفته🔹 ۲۰ جلسه حضوری | آموزش تئوری و عملی | دانشجومحور | دریافت گواهی پایان دوره از جهاد دانشگاهی 🗓 پنجشنبهها و جمعهها | آغاز دوره: ۲۹ و ۳۰ مردادمرزهای رشتهتان را گسترش دهید؛ آینده، متعلق به اندیشمندانی است که میان علوم انسانی و زیستفناوری پل میسازند. ✨📍جهت مشاوره و ثبتنام: 🆔 @Senseomemanager ☎️ +989917753329🌐 تلگرام | اینستاگرام | لینکدین | بله
🗂کارگاه آموزشی خانواده، کودک، ترومـاویژه والدین، مربیان و علاقهمندان حوزه کودک🌐به صورت آنلاین💎 فهم ترومای کودک📸دکتر آمنه عالی|عضو هیئت علمی گروه آموزش و پرورش دانشگاه علامه طباطبائی🗓سه شنبه و چهارشنبه، ۲۷ و ۲۸ مرداد ⏰ ساعت ۱۷ تا ۱۸:۳۰💎رفتارشناسی نشانههای ترومـا در کودکان📸دکتر محمدباقر حسنوند / عضو هیئت علمی گروه آموزش کودکان استثنائی دانشگاه علامه طباطبائی🗓پنجشنبه ۲۹ مرداد⏰ ساعت ۱۷ تا ۱۹💎مداخلات تربیتی و راهکارهای والدین 📸دکتر داوود فتحی|دکتری تخصصی روانشناسی و آموزش کودک و نوجوان🗓 شنبه و یکشنبه، ۳۱ مرداد و ۱ شهریور⏰ ۱۷ تا ۱۸:۳۰🪪با ارائه گواهی حضور از دانشگاه علامه طباطبائی💡ثبتنام و کسب اطلاعات بیشتر:👇👇👇📱@ertebatinou👩💻@Ertebatinou_admin1
تغییرات قابل توجه ثبتنام ارشد بهداشت امسال (فعلا برای سایر رشتهها)۱. برخی رشتهها ممکن است پذیرش یکسال در میان داشته باشند یعنی امسال ظرفیت پذیرش داشته باشند و برای سال بعد ظرفیت پذیرش صفر شود.۲. پذیرش متناوب کارشناسیارشد با دکتری یعنی به صورت یکسال درمیان به صورت نوبتی پذیرش دانشجوی تحصیلات تکمیلی در یک رشتهمحل مشخص انجام میشود.۳. برای برخی رشتهمحلها پذیرش مشترک و ادغامشده با دانشگاه دیگری تعریف شده است.اگر برای شرکت در آزمون وزارت بهداشت سال آینده برنامهریزی میکنید حتما لازم است به این تغییرات توجه کنید.Psychology_ATU
زمان شروع به تحصیل کلیه رشتههای پذیرنده، نیمسال بهمن ۱۴۰۵ میباشد. همچنین تغییر در ظرفیتهای اعلامشده محتمل است (افزایش، کاهش یا حذف).آزمون مجموعه روانشناسی در نوبت ۱ برگزار خواهد شد (زمان برگزاری هر نوبت ۱۶۰ دقیقه میباشد).زمان برگزاری آزمون ۷ و ۸ آبانماه تعیین شده است.Psychology_ATUزمان شروع به تحصیل کلیه رشتههای پذیرنده، نیمسال بهمن ۱۴۰۵ میباشد. همچنین تغییر در ظرفیتهای اعلامشده محتمل است (افزایش، کاهش یا حذف).آزمون مجموعه روانشناسی در نوبت ۱ برگزار خواهد شد (زمان برگزاری هر نوبت ۱۶۰ دقیقه میباشد).زمان برگزاری آزمون ۷ و ۸ آبانماه تعیین شده است.Psychology_ATU
سنجش پزشکیPsychology_ATU
سنتانافادین (Centanafadine) اولین داروی کلاس NDSRI برای درمان ADHD کودکان و بزرگسالان FDA Approval را دریافت کردسازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) داروی آهستهرهش سنتانافادین (Centanafadine) با نام تجاری Simtriyo را برای درمان اختلال ADHD در بزرگسالان و کودکان ۶ سال و بالاتر با وزن حداقل ۲۰ کیلوگرم تایید کرد.این دارو یک محرک سیستم اعصاب مرکزی است که به عنوان نخستین کلاس دارویی NDSRI (مهارکننده سهگانه بازجذب نوراپینفرین، دوپامین و سروتونین) در درمان ADHD شناخته میشود و افقهای جدیدی را در فارماکوتراپی روانپزشکی و روانشناسی بالینی میگشاید.تا پیش از این روانپزشکان برای تجویز داروهای موثر در اختلال ADHD چالشهایی را برای انتخاب بین داروهای محرک و غیرمحرک داشتند؛ داروهای محرک مانند ریتالین و آمفتامینها با اثربخشی بالا و در عین حال قوانین سختگیرانه برای تجویز و توزیع همراه هستند. این داروها با آزادکنندگی مستقیم (آمفتامینها) یا مهار شدید بازجذب دوپامین (ریتالین) خیلی سریع عمل میکنند اما میتوانند باعث ایجاد وابستگی، سوءمصرف، نوسانات خلقی شدید هنگام افت اثر دارو (Crash)، بیخوابی و افزایش فشار خون/ضربان قلب شوند.داروهای غیرمحرک مانند اتوموکستین خطر سوءمصرف ندارد اما رسیدن به پاسخ کامل ممکن است چندین هفته زمان ببرد و معمولاً قدرت اثربخشی آن بر علائم اصلی ADHD (بهویژه نقص توجه شدید) به پای محرکها نمیرسد.نتایج کارآزماییهای بالینی نشان میدهد سنتانافادین میتواند یک پارادایم شیفت در درمان دارویی ADHD ایجاد کند و گزینهای جدید با شروع اثر نسبتاً سریع و مکانیسمی متفاوت ارائه دهد. دلیل اهمیت این دارو در پنج محور اصلی خلاصه میشود:۱. تعدیل سهگانه مونوآمینها (هرچند بهصورت متوازن نیست): الف) دوپامین: افزایش انگیزه و تمرکزب) نوراپینفرین: بهبود پردازش اطلاعات و توجه پایدارج) سروتونین: احتمالاً در تنظیم خلق و تکانشگری نقش دارد، هرچند اثرات بالینی اختصاصی آن هنوز کاملاً مشخص نیست.۲. شروع اثر سریع (شبیه محرکها)برخلاف داروی غیرمحرکی مثل اتوموکستین که هفتهها زمان نیاز دارد، شواهد کارآزماییهای فاز ۳ نشان داد سنتانافادین از همان هفته اول درمان کاهش معنیداری در نمرات مقیاس ADHD ایجاد میکند.۳. پتانسیل سوءمصرف نسبت به برخی محرکهای کلاسیکاگرچه به عنوان یک محرک CNS طبقهبندی شده و دارای هشدار جعبه سیاه برای سوءمصرف، سوءاستفاده و اعتیاد است و پایش آن الزامی است، دادههای بالینی نشان میدهند فرمولاسیون آهستهرهش و مکانیسم مهار بازجذب ممکن است پروفایل سوءمصرف متفاوتی نسبت به برخی محرکهای کلاسیک داشته باشد. با این حال، این دارو همچنان پتانسیل سوءمصرف دارد و برای بیماران دارای سابقه سوءمصرف باید با احتیاط و ارزیابی دقیق خطر تجویز شود.۴. مصرف یکبار در روز و دوزبندی دقیقفرمولاسیون آهستهرهش (ER) میتواند به پوشش پایدارتر در طول روز کمک کند و ممکن است احتمال نوسانات شدید خلقی یا افت ناگهانی اثر دارو در غروب (Rebound Effect) را نسبت به برخی فرمولاسیونهای کوتاهاثر کاهش دهد و نیاز به مصرف چندباره در روز وجود ندارد. همچنین قابلیت باز کردن کپسول و مخلوط کردن با غذا (بدون جویدن) مشکل بلع را در کودکان حل کرده است.۵. پاسخ به بیماران مقاوم به درمان (Non-responders)بخشی از مبتلایان به ADHD به محرکهای کلاسیک پاسخ مناسبی نمیدهند یا عوارض جانبی شدیدی مثل اضطراب شدید یا تیک تجربه میکنند. سنتانافادین بهعنوان یک کلاس دارویی جدید با مکانیسم متفاوت، گزینه درمانی دیگری برای این گروه از بیماران فراهم میکند.هشدارهای جعبه سیاه (Boxed Warnings)۱. در کارآزماییهای بالینی، نرخ بروز افکار و رفتارهای خودکشی در کودکان ۶ تا ۱۲ ساله دریافتکننده دارو نسبت به دارونما بیشتر بوده است. پایش دقیق رفتار، تغییرات خلق و بروز افکار خودکشی بهویژه در ماههای نخست درمان ضروری است.۲. پتانسیل سوءمصرف و وابستگی: به عنوان یک محرک CNS، ارزیابی خطر سوءمصرف و اعتیاد پیش از شروع و در طول درمان الزامی است.ایده ساخت مهارکنندههای سهگانه سالها بهویژه برای درمان افسردگیهای مقاوم به درمان و ADHD مطرح بود با این حال، ترکیبات قبلی با یک چالش اساسی مواجه میشدند: عدم تعادل در میل ترکیبی (Affinity)؛ داروها معمولاً به یکی از ناقلها (مثلاً سروتونین) میل بسیار بیشتری داشتند و اثر غالب آنها شبیه یک SSRI بود، نه یک مهارکننده سهگانه واقعی.سنتانافادین گامی بزرگ به سوی نسل جدیدی از داروهای روانپزشکی چندهدفنگر است که پتانسیل کمک به اختلالات همبود (Comorbid) خلقی، شناختی و رفتاری را دارد.فارماسیتایمزگردآوری و تنظیم: نیلوفر بازیارPsychology_ATU