سنتانافادین (Centanafadine) اولین داروی کلاس NDSRI برای درمان ADHD کودکان و بزرگسالان FDA Approval…

سنتانافادین (Centanafadine) اولین داروی کلاس NDSRI برای درمان ADHD کودکان و بزرگسالان FDA Approval را دریافت کردسازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) داروی آهسته‌رهش سنتانافادین (Centanafadine) با نام تجاری Simtriyo را برای درمان اختلال ADHD در بزرگسالان و کودکان ۶ سال و بالاتر با وزن حداقل ۲۰ کیلوگرم تایید کرد.این دارو یک محرک سیستم اعصاب مرکزی است که به عنوان نخستین کلاس دارویی NDSRI (مهارکننده سه‌گانه بازجذب نوراپی‌نفرین، دوپامین و سروتونین) در درمان ADHD شناخته می‌شود و افق‌های جدیدی را در فارماکوتراپی روان‌پزشکی و روان‌شناسی بالینی می‌گشاید.تا پیش از این روانپزشکان برای تجویز داروهای موثر در اختلال ADHD چالش‌هایی را برای انتخاب بین داروهای محرک و غیرمحرک داشتند؛ داروهای محرک مانند ریتالین و آمفتامین‌ها با اثربخشی بالا و در عین حال قوانین سخت‌گیرانه برای تجویز و توزیع همراه هستند. این داروها با آزادکنندگی مستقیم (آمفتامین‌ها) یا مهار شدید بازجذب دوپامین (ریتالین) خیلی سریع عمل می‌کنند اما می‌توانند باعث ایجاد وابستگی، سوءمصرف، نوسانات خلقی شدید هنگام افت اثر دارو (Crash)، بی‌خوابی و افزایش فشار خون/ضربان قلب شوند.داروهای غیرمحرک مانند اتوموکستین خطر سوءمصرف ندارد اما رسیدن به پاسخ کامل ممکن است چندین هفته زمان ببرد و معمولاً قدرت اثربخشی آن بر علائم اصلی ADHD (به‌ویژه نقص توجه شدید) به پای محرک‌ها نمی‌رسد.نتایج کارآزمایی‌های بالینی نشان می‌دهد سنتانافادین می‌تواند یک پارادایم شیفت در درمان دارویی ADHD ایجاد کند و گزینه‌ای جدید با شروع اثر نسبتاً سریع و مکانیسمی متفاوت ارائه دهد. دلیل اهمیت این دارو در پنج محور اصلی خلاصه می‌شود:۱. تعدیل سه‌گانه مونوآمین‌ها (هرچند به‌صورت متوازن نیست): الف) دوپامین: افزایش انگیزه و تمرکزب) نوراپی‌نفرین: بهبود پردازش اطلاعات و توجه پایدارج) سروتونین: احتمالاً در تنظیم خلق و تکانشگری نقش دارد، هرچند اثرات بالینی اختصاصی آن هنوز کاملاً مشخص نیست.۲. شروع اثر سریع (شبیه محرک‌ها)برخلاف داروی غیرمحرکی مثل اتوموکستین که هفته‌ها زمان نیاز دارد، شواهد کارآزمایی‌های فاز ۳ نشان داد سنتانافادین از همان هفته اول درمان کاهش معنی‌داری در نمرات مقیاس ADHD ایجاد می‌کند.۳. پتانسیل سوءمصرف نسبت به برخی محرک‌های کلاسیکاگرچه به عنوان یک محرک CNS طبقه‌بندی شده و دارای هشدار جعبه سیاه برای سوءمصرف، سوءاستفاده و اعتیاد است و پایش آن الزامی است، داده‌های بالینی نشان می‌دهند فرمولاسیون آهسته‌رهش و مکانیسم مهار بازجذب ممکن است پروفایل سوءمصرف متفاوتی نسبت به برخی محرک‌های کلاسیک داشته باشد. با این حال، این دارو همچنان پتانسیل سوءمصرف دارد و برای بیماران دارای سابقه سوءمصرف باید با احتیاط و ارزیابی دقیق خطر تجویز شود.۴. مصرف یک‌بار در روز و دوزبندی دقیقفرمولاسیون آهسته‌رهش (ER) می‌تواند به پوشش پایدارتر در طول روز کمک کند و ممکن است احتمال نوسانات شدید خلقی یا افت ناگهانی اثر دارو در غروب (Rebound Effect) را نسبت به برخی فرمولاسیون‌های کوتاه‌اثر کاهش دهد و نیاز به مصرف چندباره در روز وجود ندارد. همچنین قابلیت باز کردن کپسول و مخلوط کردن با غذا (بدون جویدن) مشکل بلع را در کودکان حل کرده است.۵. پاسخ به بیماران مقاوم به درمان (Non-responders)بخشی از مبتلایان به ADHD به محرک‌های کلاسیک پاسخ مناسبی نمی‌دهند یا عوارض جانبی شدیدی مثل اضطراب شدید یا تیک تجربه می‌کنند. سنتانافادین به‌عنوان یک کلاس دارویی جدید با مکانیسم متفاوت، گزینه درمانی دیگری برای این گروه از بیماران فراهم می‌کند.هشدارهای جعبه سیاه (Boxed Warnings)۱. در کارآزمایی‌های بالینی، نرخ بروز افکار و رفتارهای خودکشی در کودکان ۶ تا ۱۲ ساله دریافت‌کننده دارو نسبت به دارونما بیشتر بوده است. پایش دقیق رفتار، تغییرات خلق و بروز افکار خودکشی به‌ویژه در ماه‌های نخست درمان ضروری است.۲. پتانسیل سوءمصرف و وابستگی: به عنوان یک محرک CNS، ارزیابی خطر سوءمصرف و اعتیاد پیش از شروع و در طول درمان الزامی است.ایده ساخت مهارکننده‌های سه‌گانه سال‌ها به‌ویژه برای درمان افسردگی‌های مقاوم به درمان و ADHD مطرح بود با این حال، ترکیبات قبلی با یک چالش اساسی مواجه می‌شدند: عدم تعادل در میل ترکیبی (Affinity)؛ داروها معمولاً به یکی از ناقل‌ها (مثلاً سروتونین) میل بسیار بیشتری داشتند و اثر غالب آنها شبیه یک SSRI بود، نه یک مهارکننده سه‌گانه واقعی.سنتانافادین گامی بزرگ به سوی نسل جدیدی از داروهای روان‌پزشکی چندهدف‌نگر است که پتانسیل کمک به اختلالات همبود (Comorbid) خلقی، شناختی و رفتاری را دارد.فارماسی‌تایمزگردآوری و تنظیم: نیلوفر بازیارPsychology_ATU