•پارلمانی که هیچوقت قدرتساز نشدبا نگاهی به روند شکلگیری مجلس ها و رویکردها و خروجیهای آن در چند…
انتشار: 2026/08/04 08:19 UTCدریافت: 2026/08/06 18:52 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/06 18:52 UTC
•پارلمانی که هیچوقت قدرتساز نشدبا نگاهی به روند شکلگیری مجلس ها و رویکردها و خروجیهای آن در چند دورهی اخیر یکی از مهمترین پرسشهای تاریخ معاصر ایران در ذهن آدمی شکل میگیرد که چرا پارلمان، با وجود بیش از یک قرن سابقه، هرگز نتوانست به قدرتمندترین نهاد سیاسی کشور تبدیل شود؟پاسخ رایج، استبداد، دخالت خارجی یا اقتصاد نفتی است؛ اما شاید مسئلهای عمیقتری هم در میان باشد.مشروطه، بیش از آنکه محصول خواست آگاهانه اکثریت جامعه باشد، حاصل ائتلاف گروهی از روشنفکران، تجار، بخشی از روحانیت و نخبگان اصلاحطلب بود. در آن روزگار، ایران جامعهای عمدتاً روستایی و کمسواد بود؛ بخش بزرگی از مردم نه تجربهای از سیاست مدرن داشتند و نه با مفاهیمی چون قانون اساسی، تفکیک قوا و نمایندگی سیاسی آشنا بودند.این، البته به معنای بیارزش بودن مشروطه نیست.تقریباً هیچ نهاد مدرنی در جهان با رأی و آگاهی همه مردم آغاز نشده است. تفاوت در جای دیگری بود؛ اروپا فرصت یافت طی چند قرن، احزاب، انجمنها، رسانهها و سنت پارلمانی خود را بسازد. اما در ایران، این فرایند بارها با استبداد، کودتا، اشغال، دخالت بیگانگان، انقلاب و گسستهای تاریخی متوقف شد.مجلس، بیش از هر چیز، به "منابع انسانی" نیاز دارد؛ به سیاستمدارانی که در احزاب، شوراها، انجمنهای مدنی و رقابتهای سیاسی تربیت شده باشند. پارلمان بدون حزب، بیش از آنکه محل رقابت برنامهها باشد، به گردهمایی افراد تبدیل میشود.شاید بتوان مسئله را اینگونه خلاصه کرد که، مشکل اصلی آن نبود که مشروطه را نخبگان آغاز کردند؛ مشکل آن بود که این پروژه هرگز فرصت نیافت به فرهنگ عمومی و نظام پایدار تربیت نخبگان سیاسی تبدیل شود.از همین رو، شاید دقیقترین توصیف تاریخ پارلمان در ایران این باشد:پارلمان در ایران، زودتر از جامعه متولد شد.#محسن_قریب