🔺گردشگری ایران؛ ضرورت عبور از تمرکزگرایی و بازتعریف حمایت از بخش خصوصی🖋دکتر #سید_محمد_موسوی پژوهشگر…
انتشار: 2026/08/15 06:50 UTCدریافت: 2026/08/16 05:13 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/16 05:13 UTC
🔺گردشگری ایران؛ ضرورت عبور از تمرکزگرایی و بازتعریف حمایت از بخش خصوصی🖋دکتر #سید_محمد_موسوی پژوهشگر حوزه گردشگری و عضو هیات علمی دانشگاه شهرکرد🔸میراثباشی: صنعت گردشگری در ایران امروز بیش از آنکه با کمبود ظرفیت مواجه باشد، با مسئلهای عمیقتر یعنی شکاف میان ظرفیتهای موجود و توان حکمرانی برای بالفعل کردن آنها روبهرو است. کشوری با تنوع ظرفیتهای گردشگری و از طرفی بازار بزرگ گردشگری داخلی، همچنان نتوانسته است جایگاه مناسبی در تولید نا خالص داخلی و اقتصاد کشور به دست آورد. این مسئله را نمیتوان صرفاً به تحریم، جنگ، ناامنی منطقهای، مشکلات اقتصادی یا ضعف زیرساختها نسبت داد؛ بخشی از مسئله به شیوه سیاستگذاری و نحوه اداره صنعت گردشگری در داخل کشور بازمیگردد.🔸وضعیت عرضه و تقاضا در صنعت گردشگری کشور نشان میدهد که مسئله گردشگری ایران صرفاً «جذب گردشگر» نیست؛ بلکه باید پرسید چرا هیچ وقت با وجود شعارهای حمایت از گردشگری، ظرفیتهای صنعت گردشگری کشور به فعالیت اقتصادی پایدار، سرمایهگذاری مولد و اشتغال محلی تبدیل نمیشود؟❗️حمایت از بخش خصوصی؛ از «مجوزدهی» تا «تسهیلگری»🔸یکی از مهمترین موضوعات در این میان، نحوه مواجهه وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با بخش خصوصی است. واقعیت این است که وزارتخانه طی سالهای اخیر مجموعهای از خدمات و سازوکارهای حمایتی را تعریف کرده است؛ از صدور مجوزهای مختلف و حمایت از تأسیسات گردشگری گرفته تا اعطای تسهیلات و یارانه، اعتبارت زیرساختی و حمایت از تشکلهای حرفهای. در ساختار رسمی خدمات وزارتخانه حتی «اعطای تسهیلات و حمایت اعتباری» و «اعطای اعتبارت زیرساختی به تأسیسات گردشگری» به عنوان خدمات مشخص تعریف شده است.🔸با این حال، وجود سازوکار حمایتی لزوماً به معنای اثربخشی حمایت نیست. مشکل بخش خصوصی گردشگری تنها نبود تسهیلات نیست. سرمایهگذار بیش از هر چیز به محیطی نیاز دارد که در آن تصمیمگیری سریع، مقررات قابل پیشبینی، دستگاههای هماهنگ، فرآیندهای شفاف و امکان حل مسئله وجود داشته باشد. وقتی یک سرمایهگذار برای اجرای یک طرح گردشگری ناچار است با مجموعهای از دستگاههای مختلف برای زمین، آب، برق، محیط زیست، منابع طبیعی، تغییر کاربری، میراث فرهنگی، مجوزها و تأمین مالی مذاکره کند، صرف ارائه تسهیلات نمیتواند مشکل اصلی را حل کند.🔸دولت و وزارتخانه نباید صرفاً بپرسند «چه مقدار تسهیلات پرداخت کردهایم؟»؛ بلکه باید پرسید:◀️چند پروژه به دلیل بروکراسی متوقف شده است؟◀️متوسط زمان صدور مجوز یک پروژه گردشگری چقدر است؟◀️چند سرمایهگذار پس از دریافت موافقت اولیه از ادامه پروژه منصرف شدهاند؟◀️چه تعداد طرح گردشگری نیمهتمام وجود دارد؟◀️چند پروژه به دلیل عدم هماهنگی دستگاههای اجرایی متوقف شده است؟◀️سهم واقعی بخش خصوصی از سرمایهگذاری گردشگری چقدر است؟◀️و مهمتر از همه، چه میزان از حمایتهای دولتی واقعاً به ایجاد ظرفیت جدید و اشتغال منجر شده است؟‼️مسئله مهمتر؛ تمرکزگرایی در تصمیمگیری🔸یکی از چالشهای ساختاری گردشگری ایران، تمرکز بخش قابل توجهی از تصمیمگیریها در سطح ملی است. در حالی که گردشگری ماهیتی بهشدت «مفصد محور» دارد، بسیاری از تصمیمات آن در ساختاری متمرکز اتخاذ میشود.🔸نیازهای گردشگری استان گیلان با کرمان، چهارمحال و بختیاری، فارس، خراسان رضوی، هرمزگان یا آذربایجان غربی یکسان نیست. حتی در داخل یک استان نیز نیازهای یک شهرستان گردشگرپذیر با شهرستانی که در مرحله آغاز توسعه گردشگری قرار دارد، تفاوت اساسی دارد.🔸ادارات کل استانی و استانداریها از یک مزیت مهم برخوردارند: مسئله را از نزدیک میبینند. آنها با سرمایهگذار، شهرداری، فرمانداری، فعال گردشگری، جامعه محلی و سایر دستگاههای اجرایی استان ارتباط مستقیم دارند. بنابراین منطقی است بخشی از اختیاراتی که امروز در مرکز متمرکز است، با حفظ سیاستگذاری، نظارت و استانداردهای ملی، به استان ها واگذار شود.البته تفویض اختیار به استانها به معنای تضعیف وزارتخانه نیست؛ برعکس، میتواند نقش وزارتخانه را حرفهایتر کند بلکه وزارتخانه باید از «مجری» به «سیاستگذار و ناظر» تبدیل شود.🔸بنابراین سؤال اساسی این است که چرا باید مسئولیت در استان باشد اما اختیار در مرکز باقی بماند؟🔸پیشنهاد مشخص میتواند ایجاد الگوی حکمرانی استانی گردشگری در کشور است.در این الگو، برای هر استان یک شورای توسعه گردشگری با ریاست استاندار و دبیری مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی تشکیل شود و نمایندگان دستگاههای مرتبط، بخش خصوصی، اتاق بازرگانی، شهرداریها، دانشگاهها و تشکلهای حرفهای و بخش خصوصی در آن حضور داشته باشند.🔻ادامهinstagram.com/miras_bashi@mirasbashihttps://ble.ir/miras_bashi

