به گفته بغدادی، گروهی که بابک در آذربایجان بر جای گذاشت، شبی را داشتند که در آن مردان و زنانشان برا…
انتشار: 2026/08/10 05:13 UTCدریافت: 2026/08/13 01:29 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/13 01:29 UTC
به گفته بغدادی، گروهی که بابک در آذربایجان بر جای گذاشت، شبی را داشتند که در آن مردان و زنانشان برای نوشیدن شراب و آوازخوانی گرد هم میآمدند و سپس چراغها را خاموش میکردند و بیهیچ قید و بندی با یکدیگر میآمیختند. او نخستین کسی است که این اتهام را متوجه خرمدینان میکند، اما خودِ این اتهام سابقهای بسیار دیرین دارد. نخستین اشاره به این موضوع ظاهراً در آثار آگاتارخیدس (فعال در قرن دوم پیش از میلاد) دیده میشود؛ او روایت میکند که «ماهیخوارانِ» جنوب شرقی ایران — که ظاهراً نظامی مبتنی بر چندشوهری داشتند — جشنی برپا میکردند که در آن تمام قبیله گرد هم میآمدند و هر مردی با هر زنی که تصادفاً با او روبرو میشد، همبستر میگشت؛ هدف از این کار، فرزندآوری بود. او به خاموش کردن چراغها اشارهای نمیکند و ماهیخواران را نه مردمی فاسد، بلکه کسانی میداند که تمدن آنها را تباه نکرده است. جزئیاتِ خاموش کردن چراغها را نیکولائوس دمشقی — مورخی سوری در عصر آگوستوس — به این روایت افزود؛ او این شبِ عیاشی و بیبندوباری را به لیبیاییها نسبت میداد. در شمال آفریقا، از زمان لئو آفریکانوس تا دوران معاصر، این جشن همواره با قبایل بربر پیوند داده میشد. با این حال، در شرق مدیترانه، این جشن نه به قبایل، بلکه به پیروان فرقههای مذهبی نسبت داده شد و با افزودنِ عنصرِ «زنای با محارم»، بر فساد اخلاقیای که این جشن نشانهای از آن تلقی میشد، تأکید بیشتری ورزیده شد. از قرن دوم به بعد، مسیحیان آماج این اتهامات قرار گرفتند؛ گفته میشد که آنان در ضیافتهای شبانه شرکت میکردند و پس از عیاشیِ بسیار، چراغها را خاموش کرده و بیهیچ قید و بندی — حتی با مادران یا خواهران خود — آمیزش جنسی انجام میدادند. اوریژن یهودیان را عاملِ رواج این شایعه میدانست که مسیحیان «چراغها را خاموش میکنند و هر مرد با نخستین زنی که به او برمیخورد، رابطه جنسی برقرار میکند». پژوهشگران امروزی معمولاً این اتهامات را با استناد به رسوم مسیحیان توضیح میدهند: گرد هم آمدن در شب (برای حفظ امنیت)، خطاب کردن یکدیگر با عنوان «برادر» و «خواهر» (بدون تمایز جنسیتی) و سلام و احوالپرسی با بوسه؛ با این حال، مرزهای سیال و نامشخص میان این گروه و اشکالِ شریعتگریزِ (آنتینومیان) مسیحیتِ گنوسی نیز ممکن است در شکلگیری این اتهامات نقش داشته باشد. پیروزی مسیحیت به طرح این اتهام به عنوان حربهای ضد مسیحی در امپراتوری روم پایان داد، اما این اتهام در سوی دیگرِ مرز، یعنی در قلمرو ایران، همچنان باقی ماند.


