از «لِک» تا «لَک»؛ بازخوانی یک نام قومی در منابع باستانی و ارمنی نویسنده: هادی اسفندیاری تاریخ: ۱۶…

از «لِک» تا «لَک»؛ بازخوانی یک نام قومی در منابع باستانی و ارمنی نویسنده: هادی اسفندیاری تاریخ: ۱۶ مرداد ۱۴۰۵ چکیده یکی از مسائل اساسی در پژوهش تاریخ قوم لک، تعیین قدمت نام «لک» در منابع تاریخی است. شواهدی که از منابع یونانی و ارمنی به دست آمده، نشان می‌دهد…۷. صورت‌های «لیک»، «لِک» و «لک»در این مرحله می‌توان صورت‌های زیر را کنار هم قرار داد:Λῆγαι — LegaeՂեկաց — Lēkac‘ / لِکاتسلِک‌هالکاین داده‌ها به ما اجازه می‌دهد مسئله تحول نام را به‌صورت جدی مطرح کنیم.نکته مهم این است که در متن ارمنی، دیگر با یک نام مبهم مواجه نیستیم؛ بلکه واژه در ساختی آمده که صریحاً معنای «لِک‌ها» می‌دهد.از سوی دیگر، استرابون چند قرن پیش‌تر صورت Λῆγαι را برای یک قوم قفقازی ثبت کرده است.۸. گل‌ها، لک‌ها و گرگ‌ها_" گرگرها"در گزارش‌های مربوط به اقوام قفقاز، نام‌های قومی متعددی در کنار یکدیگر آمده‌اند و در خوانش فارسی مورد بررسی این پژوهش، گل‌ها، لک‌ها و گرگ‌ها _ یا "گرگرها" نیز به‌عنوان مجموعه‌ای از نام‌های قومی مورد توجه قرار گرفته‌اند.با این حال، در متن یونانی قابل کنترل استرابون در XI.5.1، صورت‌های صریحی که اکنون می‌توان با اطمینان خواند Γέλαι و Λῆγαι هستند؛ بنابراین در مقاله علمی، شاهد استرابون را باید با همین صورت اصلی ثبت کرد و «گرگ‌ها» را به متنی که دقیقاً این ترجمه را دارد ارجاع داد، نه اینکه آن را به متن یونانی استرابون نسبت داد.۹. نتیجهمجموعه شواهد بررسی‌شده سه نکته مهم را نشان می‌دهد:نخست: استرابون در جغرافیا از قومی با نام Λῆγαι (Legae) در حوزه قفقاز نام می‌برد.دوم: موسی خورنی چند قرن بعد، در تاریخ ارمنیان، نام Ղեկաց را به‌صورت صریح در عبارت «Շերգիր Ղեկաց արքայ» ثبت می‌کند؛ یعنی «شِرگیر، شاه لِک‌ها».سوم: در فاصله زمانی میان این دو شاهد، نام مورد نظر در یک حوزه جغرافیایی تاریخی نزدیک، با صورت‌های آوایی قابل مقایسه دیده می‌شود.بنابراین، می‌توان با اتکا به این دو سند، قدمت تاریخی نام «لِک/لک» را بسیار فراتر از منابع متأخر برد.این شواهد به‌تنهایی تمام مسئله خاستگاه قوم لک را حل نمی‌کنند؛ اما یک نکته را با قدرت بیشتری روشن می‌کنند:نامی بسیار نزدیک به «لک» در منابع باستانی قفقاز ثبت شده و چند قرن بعد، موسی خورنی به‌صراحت از «لِک‌ها» و «شاه لِک‌ها» نام برده است.از این منظر، عبارت:«Շերգիր Ղեկաց արքայ»یکی از مهم‌ترین اسناد موجود در این زنجیره تاریخی است.و در کنار آن:«Γέλαι καὶ οἱ Λῆγαι»در استرابون، نخستین حلقه مهم برای دنبال کردن پیشینه این نام در منابع کلاسیک به شمار می‌آید.منابع1. استرابون، Geographica، XI.5.1.2. موسی خورنی، Patmut‘iwn Hayoc‘، III.37.17.3. Robert W. Thomson, History of the Armenians, Harvard University Press, 1978.4. И. Г. Семёнов، «Восточнокавказские этнонимы в раннесредневековых армянских источниках»، Восток, 2012، شماره 5.صدای مردم لک@lakvahid