📜 نامەکەی ئەمینولسولتان (امین السلطان) سەرۆک وەزیرانی دەوڵەتی قاجاڕ کە باسی پێویستی دانانی سیخوڕ لە…
انتشار: 2026/07/30 19:20 UTCدریافت: 2026/07/31 15:08 UTCآخرین مشاهده: 2026/07/31 15:08 UTC
📜 نامەکەی ئەمینولسولتان (امین السلطان) سەرۆک وەزیرانی دەوڵەتی قاجاڕ کە باسی پێویستی دانانی سیخوڕ لە نێو عێلی جاف و هەمەوەند دەکات ئەرشیڤی دامەزراوەی توێژینەوەکانی مێژووی هاوچەرخی ئێران (مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران) نامەی امین السلطان. http://www.iichs.org…یەکگرتوویی جاف و هەمەوەندخوێندنەوەیەکی مێژوویی لە هەڵوێستی مستەفاخانی باوەجانی لە پاراستنی پەنابەران و بەرزڕاگرتنی یەکگرتوویی، لە ڕووناکی بەڵگەیەکی نوێی مێژوویی✍عادڵ مرادپورهەندێک جار، مێژوو بە قسەی براوەکان ناناسرێت؛ بەڵکو بەو بەڵگانە دەناسرێت کە دوژمنان و نەیاران لەسەر ترس و نیگەرانی خۆیان نووسیویانە. زۆرجار ئەو شتەی بۆ خەڵکی و هاووڵاتیان ئاسایی دیارە، لە چاوی دەسەڵاتەکان و نەیاراندا دەبێتە مەترسییەکی گەورە. لەبەر ئەوە، خوێندنەوەی بەڵگە فەرمییەکان، زۆرجار ڕێگایەکی گرنگە بۆ ناسینی هێز و کاریگەریی ڕاستەقینەی کۆمەڵگا.یەکێک لەو بەڵگانە، نامەیەکی فەرمییە لە ئەمینولسولتان (میرزا عەلی ئەسکەرخانی ئەتابەکی ئەعزەم)، سەرۆک وەزیرانی دەوڵەتی قاجار، کە لە ئەرشیڤی دامەزراوەی توێژینەوەکانی مێژووی هاوچەرخی ئێران (مؤسسه مطالعات تاریخ معاصر ایران) پارێزراوە و بۆ یەکەم جار لە کاناڵی ژینی ڕۆشنبیرانە وەک بەڵگەیەکی مێژوویی عێلی جاف و هەمەوند لێکۆڵینەوەیەکی لە سەر دەکەین ئەم نامەیە، کە پەیوەندی بە بارودۆخی ناوچەی جاف و هەمەوەندەوە هەیە، بەڵگەیەکی دەستەیەکەمە بۆ تێگەیشتن لە سیاسەتی دەوڵەتی قاجار لە بەرامبەر یەکگرتوویی هۆزە کوردییەکان.لە بەشێکی گرنگی نامەکەدا هاتووە:«در باب همدستی جاف و احمدوند که مرقوم رفته بود... به جاسوسهای معتبر در میان آنها داشته باشند که هر وقت بخواهند حرکتی بکنند فوراً اطلاع بدهند...»وەرگێڕانی مانای ئەم دەقە بە کوردی بریتییە لە:«سەبارەت بە یەکگرتوویی جاف و هەمەوەند... پێویستە سیخوڕانی جێی متمانە لە ناویاندا هەبن، تاکو هەر کات ویستیان هەنگاوێک بنێن، دەستبەجێ ئاگادارمان بکەن...»گرنگی ئەم بەڵگەیە تەنیا لە ناوەڕۆکی نامەکەدا نییە، بەڵکو لەو شتەدایە کە بە ناڕاستەوخۆ ئاشکرای دەکات. ئەمینولسولتان باس لە شەڕ یان هێرشێکی سەربازی ناکات؛ بەڵکو سەرنجی دەخاتە سەر هاودەنگی و یەکگرتوویی نێوان جاف و هەمەوەند و چارەسەریش لە هێرشی سەربازی نابینێتەوە، بەڵکو لە سیخوڕناردن، چاودێریکردن و زانینی ناوخۆیی دەبینێتەوە. ئەمە خۆی بەڵگەیەکی ڕوونە کە لە ڕوانگەی دەوڵەتی قاجارەوە، مەترسی ڕاستەقینە نە شمشێر و چەک، بەڵکو متمانە و یەکگرتوویی نێوان هۆزەکان بووە.ئەم نامەیە، لە هەمان کاتدا، قورسایی و مانای هەڵوێستی مستەفاخانی باوەجانی دەردەخات. چونکە ئەو یەکگرتووییەی دەوڵەت لێی دەترسا، بە ڕێککەوت دروست نەبووبوو؛ بەڵکو بەرهەمی ژیرمەندی، نیشتمانپەروەری و بڕیارە مێژووسازەکانی حاکمێک بوو کە لە ساتی تاقیکردنەوەدا، پاراستنی شەرەف و برایەتیی کوردی بەسەر بەرژەوەندییە کاتییە سیاسییەکاندا هەڵبژارد.بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن ئەو یەکگرتووییە دروست بوو و بۆچی دەوڵەتەکانی ئەو سەردەمە تا ئەو ئاستە لێی نیگەران بوون، پێویستە بگەڕێینەوە بۆ یەکێک لە گرنگترین ڕووداوەکانی ئەو قۆناغە؛ واتە پەنابردنی هەمەوەندەکان بۆ دەسەڵاتی جاف و هەڵوێستی مێژووسازی مستەفاخانی باوەجانی لە بەرامبەر ئەو ڕووداوە.ئەگەر نامەی ئەمینولسولتان بە وردی بخوێندرێتەوە، پرسیارێکی گرنگ دەورووژێنێت: بۆچی دەوڵەتی قاجار لە یەکگرتوویی جاف و هەمەوەند تا ئەو ئاستە نیگەران بوو کە داوای سیخوڕناردن لە ناویاندا بکات؟وەڵامی ئەم پرسیارە دەبێت لە چەند ساڵ پێش نووسینی ئەو نامەیەدا بدۆزرێتەوە؛ لەو ساتە مێژووییەی کە سەدان بنەماڵە و خێزانی هەمەوەند، دوای ڕووبەڕووبوونەوە لەگەڵ شەڕ، زەخت و ئاوارەیی، پەنا بۆ دەسەڵاتی جاف و حاکمی جاف مستەفاخانی باوەجانی دەبەن.t.me/kurdokurdistan




