مامۆستا جەوانمەردی قازی؛ فێرکارێکی دڵسۆز و لێزان، ڕاهێنەرێکی خاوەنهەڵوێست و بەرپرسیار [بە بۆنەی کۆ…
انتشار: 2026/07/19 12:16 UTC
مامۆستا جەوانمەردی قازی؛ فێرکارێکی دڵسۆز و لێزان، ڕاهێنەرێکی خاوەنهەڵوێست و بەرپرسیار [بە بۆنەی کۆچی دوایی مامۆستا عەبدولفەتتاحی جەوانمەردی قازی؛ لە ڕێکەوتی 26ـی پووشپەڕدا] دوکتۆر ئەحمەد ئەحمەدیان؛ زمانناس، نووسەر و لێکۆڵەر مامۆستا عەبدولفەتتاحی جەوانمەردی…من خۆم ئەو شانازییەم پێبڕاوە کە لە سییەکانی هەتاوی و لە ساڵەکانی 68‒1367، وەک قوتابی پۆلی سێیەمی لقی زانستە ئەزموونییەکان، لە قوتابخانەی دواناوەندیی «مامۆستای شەهید مەلا عەبدولکەریمی شاریکەندی»، لە مەهاباد، لە زەریای زانست و توانستی پەروەردەیی و فێرکارانەی ئەو مامۆستا پایەبەرزە و، هەروەها لە ڕووباری زوڵاڵی ڕاهێنان و بارهێنانی بەرپرسیارانەی کۆمەڵایەتی و وێژەیی و نیشتمانیی ئەو فێرکار و ڕاهێنەرە دڵسۆز و تێکۆشەرە، بە ڕادەی توانست و لێهاتوویی و بڕشتی خۆم، چەند لوێچێک هەڵێنجم و کێلگەی بیرگە و زەینی تێنووی خۆمی پێ تێرئاو بکەم و، وەک توێشوویەک لە ڕێچکە و ڕێبازی پەروەردەکارانە و فێرکارانەی داهاتوومدا، خۆمی پێ تێر و تەیار کەم.مامۆستا جەوانمەردی قازی، لە مەودای پشووی نێوان یەکساعەت و نیوی وانەوتنەوەدا، زۆر جار بەو دەنگە زوڵاڵ و بێگەردەی و، بەو زمانە پاراوە و بەو ڕاوێژە بێخڵتە-و-خەوشەی و، بەو گفتولفتە شیرین و لەبەردڵانەی و، بەو ڕوونبێژی و ڕەوانبێژییە تایبەتەیەوە، شێعری شاعیرانی پایەبەرزی کوردی کلاسیک و نوێخوازی بۆ دەخوێندینەوە و دوابەدوای خوێندنەوەیان، بۆی شڕۆڤە و شی دەکردینەوە. هەر لەبیرمە جارێکیان، شێعری تەرز و بەرزی «عقاب»ـی دوکتۆر پەرویزی ناتیلیخانلەری لە سەرەتاوە تا کۆتایی بۆ خوێندینەوە و دوابەدوای ئەو، هەر دوو وەرگێڕانە بەهێز و پێزەکەی مامۆستا هەژار و مامۆستا سوارەی ئێلخانیزادەی، لە دەسپێکڕا تا ئەنجام و کۆتایی بۆ خوێندینەوە و، ئینجا هاتە سەر لایەنی بەراوردکاری و پێکگرتنی ئەم سێ شێعرە شاز و هەرمانە، لە ڕوانگەی ئەدەبی بەراوردکاری و بەپێی پێوەرەکانی وێژەی بەراوردکارانە و هەڵسەنگاندنی جوانیناسانە و داهێنەرانەوە. لە کۆتاییشدا دەیگوت شابەیتی وەرگێڕانەکەی مامۆستا هەژار ئەم بەیتەیە:کـێ بەسـەربـەرزی ژیـابێ تاوێژینی قاڵاوی بە پووشێک ناوێهەروەها دەیگوت شابەیتی وەرگێڕانەکەی مامۆستا سوارە ئێلخانیزادە، ئەو بەیتەیە:ژینی کورت و بە هــەڵۆیی مــردننەک پەنا بۆ قەلی ڕووڕەش بردنمامۆستا جەوانمەردی قازی، زۆر جار ژمارەی نوێی گۆڤاری «سروە»ـی دەهێنایە پۆلی وانەوتنەوە و دوای خوێندنەوەی چەندین بابەتی ناو ئەم گۆڤارە، چ پەخشان و چ شێعر، حەولی دەدا هەلێک بڕەخسێنێت بۆ ناساندنی پتری زمان و وێژەی کوردی بە ئێمە و داوای لێ دەکردین کە وەک ئەرکێکی ڕووناکبیرانە و بەرپرسیارانە، نە تەنیا ئەم گۆڤارە دەستەبەر کەین و بیخوێنینەوە و کەڵک و چێژ و بەهرەی لێوەرگرین، بەڵکوو بە هاواڵان و ئاشنایان و دۆستانی خۆشمانی بناسێنین و داوایان لێ بکەین تا ئەوانیش دەستەبەری بکەن و بیخوێننەوە، تا لەو سۆنگەوە ئەرکێکی گرنگی کۆمەڵایەتی و نیشتمانی و بەرپرسیارانەی خۆیانیان ڕاپەڕاندبێت.وەک بیرەوەرییەک ئەوەم هەر لەبیرە کە مامۆستا جەوانمەردی قازی، زۆر ئۆگری ئەم غەزلەی حافزی شیرازی بوو کە بەم دوو بەیتە دەست پێدەکا:حجاب چهرەی جان میشود غبـار تــنـــمخوشا دمی کە از آن چهره پرده برفکــنـمچنینقفس نەسزای چومن خوشالحانیستروم بە گلشن رضوان که مرغ آن چمـنـــمزۆر جار لە سەرەتای وانەوتنەوە، ئەو شێعرەی دووپات دەکردەوە و دەیخوێندەوە؛ هەر دەتگوت لەگەڵ ئەم غەزەلەی حافز و لەگەڵ ڕاسپاردەی ئەم شێعرە، چەشنێک خزمایەتی و دۆستایەتی و ئاشنایەتیی تایبەت و سێمبۆلیک و ڕاز-وێنەی هەبوو! دیاره مامۆستای کۆچکردوو بەپێی ڕاسپاردەی ئەم شێعرە دڵخوازەی خۆی، بە دڵخوازی خۆی گەیشت و مەلی نەسرەوتووی ژیانی بێبەقای ئەو لەو دونیایە، لە شەقەی باڵی دا و بەرەو دوندی نەمری و لووتکەی هەرمان و دونیای هەتاهەتایی هەڵفڕی.جێی خۆیەتی لە کۆتاییدا ئاماژە بەوەش بکەین کە لە ئاوا کەسێکی کە لەلایەکەوە نەوەی زانا و بیریار و ڕووناکبیری پێشەنگ و پێشڕەو و مامۆستای شاعیرانی موکریان، سەیفولقوزاتی پایەبەرز بێ و، لە لایەکی ترەوە نەوەی سالاری قازی، کەسایەتیی کۆمەڵایەتی و نیشتمانی و جوامێری هەرەناوداری موکریان، بێ و هەروەها نەتیجەی شەهیدی نەمری خاک و نیشتمان لە دژی دەستدرێژیی سپای ڕووسی تێزاری، میرزا فەتتاحی قازی(قازی فەتتاح) بێ، هەر ئەوە چاوەڕوان دەکرێ و هەر ئەوەی لێ دەوەشێتەوە؛ پێشنینانی ئێمە ڕاستیان وتووە کە: گیا لەسەر پنجکی خۆی شین دەبێتەوە!لە خوای کارساز و کاربەجێ داواکارین، بارتەقای ئەم هەمووە دڵسۆزی و مشوورخۆری و خەمخووری و پەیجۆرییەی مامۆستا عەبدولفەتتاحی جەوانمەردی قازی و، هەروەها بارتەقای هەستی بێگەرد و بێخەوشی بەرپرسیاریەتیی کۆمەڵایەتی و نیشتمانی و، هەڵوێستی مرۆڤانە و خوووخدەی ئینسانتەوەر و حەقویستانە و مافخوازانەی ئەم مامۆستا پایەبەرزە، هاوڕێ لەگەڵ تەمەنێکی داڕماڵ لە ڕاپەڕاندنی ئەرکی پیرۆزی فێرکاری و ڕاهێنان و بارهێنان و پەروەردەی قوتابییان و لاوان و فێرخوازان، ڕووحی بەرزی ئەم مامۆستا دڵسۆزە لە بەهەشتی وادەپێدراوی خۆیدا بحاوێنێتەوە و بلاوێنێتەوە و بحەسێنێتەوە.
پستهای تلگرام — ناوەندی مێژووی کورد و کوردستان
ئەمشەو (۲٠۲٦/۸/۱۲) نووسەرو ڕۆماننووس و چیرۆکنووس ناوداری کورد (حسێن عارف) لە تەمەنی ۹٠ ساڵیدا کۆچی دواییکرد.ڕۆحی شاد و یادی هەرمانt.me/kurdokurdistan
وێنەیەکی مێژوویی #شێخ_مەحمودی_حەفیدو شەهیدی سەرکردەی شۆڕش #کەریم_بەگی_فەتاح بەگی #هەمەوەند وێنەکە لەسەردەمی خەبات و تێکۆشانێکی سەخت دژ بەداگیرکەرانی کوردستان لەساڵی ١٩٢٥ گیراوە لەدەڤەری خورماڵ ناوچەی هەورامان٠سپاس بۆ کاک محمودحفیدزادە نوەی شێخ محمودt.me/kurdokurdistan
تشکر و اعتذار خانواده مرحومه : آمنـــه پیــــریاز مردم بخاطر شرکت در مراسم تشییع ، خاکسـپاری ، ختــم و ابراز همــدردی
سەید عەلی ئەسغەری کوردستانی؛ ئەنتڕۆپۆلۆژیای دەنگ و سیاسەتی یادەوەری نەتەوەیی ✍ عەبدولقادر نیازیبەبیانووی ساڵەوەختی کۆچی دوایی سەید عەلی ئەسغەری کوردستانیدەخوێندنەوەی مۆدێرنی کەلتووردا، هونەر تەنیا بوارێک بۆ خۆنواندن و بەرهەمهێنانی جوانی نییە؛ هونەر شوێنی دروستبوونی مانا، شوناس و شێوازی تایبەتی بۆ نواندنی "بوون" ــشە. بە واتایەکی تر هونەر لەگەڵ ئەوەی بەستێنێکی ئێگزیستانسیالیستییە، هاوکات پێوەندی ڕاستەوخۆشی لەگەڵ لایەنی ئانتۆلۆژیک و بوونناسانەی نەتەوە هەیە. دەونێوەدا دەنگ، بە تایبەت لە کۆمەڵگایەکی وەک کورد کە مێژووی پڕە لە دابڕان، دەپەراوێزکەوتن، چەوسانەوە، ژینۆساید و تڕۆمای مێژوویی و کۆمەڵایەتی، تەنیا ئامرازێکی هونەری نییە؛ دەنگ ئەرشیڤی زیندووی یادەوەری نەتەوەییە. لەو ڕوانگەیەوە، دابەزاندنی ڕەهەندەکانی ناسینی سەید عەلی ئەسغەر، تا ئاستی دەنگ، خەزڵانێکی ڕەچەڵەکناسانە و مێتۆدیک و هەڵبەت کەلتووریشە. دە ئابووری سیاسی مۆسیقادا، دەنگ، گۆڕەپان و پێکهاتەیەکی کەلتوورییە کە مێژوو و شوناسی کوردی تێیدا لێک گرێ دەدرێن. کاتێ سەید عەلی ئەسغەر، بە نێوانگری دەنگ، لە سنووری ژیانی تاکەکەسی خۆی تێپەڕیوە و وەک دەق و مەیدانێکی کەلتووری خۆی ئاراستە کردووە، ڕاستەوخۆ هەڵگری هەندێ بواری سیاسی و کۆمەڵایەتی و کەلتووریش بووە. دەقێک کە هەر نەوەیەک بە پێی نیاز و پرسیارەکانی خۆی، خۆی تێدا دەخوێنێتەوە. بەو هۆکارە سەید عەلی ئەسغەر، دەقێکی زیندوویە کە تێیدا نەتەوە، زمان، مۆسیقا، عڕفان و ئەوین و نەستی کۆمەڵایەتی دە دیالۆگ و گفتوگۆیەکی بەردەوام دان. ئەگەر کەلتووری کوردی لە مێژوودا زۆرجار بە شێوەیەکی زارەکی گواستراوەتەوە و بواری بە داکیۆمێنت کردنی نەبووە بە هۆکارگەلی سیاسی و پێکهاتەی خودی کۆمەڵگای کوردی، ئەوا گۆرانی، چیرۆک، مەقام و فولکلۆر و دەنگ، بوونەتە ئەو دامەزراوە نادیارانەی کە یادەوەری و نەستی گشتیی کۆمەڵگای کوردییان چێ کردووە و پاراستوویانە. لەو سووچەوە، سەید عەلی ئەسغەر بەشێکە لەو ئەرشیڤە زارەکییەی کە زۆر جار لە دەرەوەی دامەزراوە فەرمییەکانی مێژوودا، بەشێک لە سەربوردەی نەتەوەیەکی ڕاگوێزی قۆناخەکانی مێژوو کردووە. دەبەستێنی خوێندنەوە کەلتوورییەکان دا، شوناسی نەتەوەیی، بابەت یا چەمک یا مژارێکی پێشوەختە و جێگیر نییە، شوناسی نەتەوەیی بەرهەمی پرۆسەیەکی کۆمەڵایەتییە کە لە ڕێگەی زمان و هێما و یادەوەری گشتییەوە دروست دەبێ. ستوارت هاڵ لەسەر ئەو باوەڕەیە کە شوناس، بەردەوام لە نێوان ڕابردوو و ئێستا دا دە حاڵی پەل هەڵدان دایە. دەو چوارچێوەیەدا، سەید عەلی ئەسغەر تەنیا بەشێک لە مۆسیقای کوردی نییە، بەشێکە لە پرۆسەی بەردەوامیی پڕۆسەی شوناسی کوردی. دەئاوڕدانەوەیەکی سەرپێیی لاکانی دا، دەنگ یەکێکە لەو نیشانانەی کە پێوەندیی نێوان مەیل و ئارەزوو لەگەڵ کەمێتی و شوناس ئاشکرا دەکا. ئەوەی لە دەنگێک دا دەبیسترێ تەنیا ئەو وشانە نییە کە دەوترێن، بەڵکوو ئەو بۆشاییەشە کە بە پاڵپشتی دەنگ و وشە و دەربڕینەوە، خەریکی درێژەدانی پڕۆسەیەکی نەتەوەیین دەبواری بەرساخت گەری و ئانتۆلۆژیک و مەعریفی دا. لە ڕوانگەی بۆردیۆوە، کەلتوور مەیدانی هێزە؛ مەیدانێک کە تێیدا ماناکان دروست و پەسەند دەکرێن. لەو ڕووەوە، دەنگ جۆرێک لە سەرمایەی نمادینە کە لە ڕێگەی کۆمەڵگاوە بەرهەم دێ. سەید عەلی دەو مانایەدا ماکی ئەو سەرمایە نمادینە نەتەوەییە کە لە سنووری مۆسیقا تێدەپەڕێ و دەچێتە ناو پرۆسەی دروستکردنی یادەوەری گشتییەوە. دە خوێندنەوەیەکی قووڵتر دا، دەنگی سەید عەلی ئەسغەر دەکرێ وەک جۆرێک لە «ئەرشیڤی هەستیی»ــش بخوێندرێتەوە؛ ئەرشیڤێک کە هەڵگری ئەو ناوەرۆکەیە کە مێژووی فەرمی زۆرجار نەیتوانیوە بیاننوسێ. مێژووی فەرمی زۆرجار بە زمانی دەسەڵات، ڕووداو و دامەزراوەکان دەنووسرێ، بەڵام مێژووی کەلتووری لە ڕێی دەنگ، هەست و یادەوەری دەدوێ. لێرەدایە کە ئەرکی هونەری لە کردەیەکی سادەی دەربڕینەوە دەگۆڕدرێ بۆ شایەتیدان لەسەر قۆناخێکی تایبەت، ئەویش نە تەنیا بە مانای گێڕانەوەی ڕووداو ڕەوایەتەکانی ئەو قۆناخە، بەڵکوو بەو مانایە کە شێوازیی هەستەوەری کۆمەڵگای کوردیی دە قۆناغێکی دیاریکراوی مێژوو دا پاراستووە. لە ڕوانگەی ئەدۆڕنۆوە، هونەر لە کۆمەڵگایەکی پڕ لە ناکۆکی دا تەنیا ئامرازێکی ئارامکردنەوە و گەڕانەوە بۆ قۆناخێکی نۆستالۆژیک نییە بەڵکوو، شێوەیەکی دەربڕینی پرسیاری تایبەت بە قۆناخێکە کە مێژوو هێشتا وڵامی بۆ نەدۆزیوەتەوە. هەر ئەو خسڵەتەی دەنگە کە مەترسی لەبیرچوونەوەی قۆناخەتایبەتەکانی مێژووی کوردی، خستووەتە پەراوێزەوە. لەو ڕووەوە مۆسیقای کوردی بەگشتی و سەید عەلی ئەسغەر بەتایبەتی، جودا لە ئەڕشیڤێکی بەهێز و نرخ، بەشێکیشن لە مێژووی ئانتڕۆپۆلۆژیکی کورد.t.me/kurdokurdistan
📰 روزنامهنگار و روشنفکری که در حاشیەماند، اما در متن تاریخ ایستادروایتی ارتباطی از زندگی و میراث سیدمحمد حمیدی، از پیشگامان روزنامهنگاری واندیشه در کوردستان🖌گردآوری و تألیف:دکتر فردین مصطفایی، مدیریت رسانه🔸سقزرووداو-در تاریخ فرهنگی و فکری کوردستان،نامهایی وجود دارند کەاگرچه در زمانەخود منشأ اثر بودهاند،اما در گذر سالها، میان غبار فراموشی وپراکندگی اسناد پنهان ماندهاند. سیدمحمد حمیدی پارسانیان یکی از همین چهرههاست؛ادیبی فرهیخته، نویسنده، مدرس، مترجم و روزنامهنگاری که زندگیاش بابخش مهمی از تحولات فکری و اجتماعی کوردستان ایران در نیمه نخست قرن چهاردهم خورشیدی گرەخوردەاست.نام او امروز شاید برای بسیاری ناآشنا باشد؛اما کافی است بەچند روایت و سند پراکندەاز تاریخ فرهنگی کوردستان مراجعه کنیم تا با شخصیتی مواجه شویم که نهتنها خود اهل قلم بوده، بلکه در تربیت نسلی از اهل فرهنگ نیز نقش داشتەاست. ماموستا ههژار از او بعنوان یکی از استادان خود یاد کرده، عمر فاروقی او را در شمار نخستین روزنامهنگاران.......🌐متن کامل مقالەدر لینک زیر👇saqqezrudaw.ir/?p=25792%F0%9F%86%94 @saqqezrudawــt.me/kurdokurdistan
