💠حکمرانی؛ غنیمت یا امانت؟✍🏻جلیل بهرامینیادر نگاه اسلام، قدرت سیاسی و حکمرانی نه حق شخصی و صنفی است…
انتشار: 2026/08/10 13:07 UTCدریافت: 2026/08/12 01:25 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/12 01:25 UTC
💠حکمرانی؛ غنیمت یا امانت؟✍🏻جلیل بهرامینیادر نگاه اسلام، قدرت سیاسی و حکمرانی نه حق شخصی و صنفی است، نه جایزهای الهی و نه مایه افتخار؛ بلکه امانتی است که باید به شایستگان سپرده شود:﴿إِنَّ ٱللَّهَ یَأۡمُرُكُمۡ أَن تُؤَدُّوا۟ ٱلۡأَمَـٰنَـٰتِ إِلَىٰ أَهۡلِهَا وَإِذَا حَكَمۡتُم بَیۡنَ ٱلنَّاسِ أَن تَحۡكُمُوا۟ بِٱلۡعَدۡلِ﴾ [النساء: ۵۸]یعنی: «خداوند به شما فرمان میدهد که امانتها را به صاحبان و شایستگانشان بسپارید و چون میان مردم داوری میکنید، به عدالت داوری کنید.»حکمرانی و تصدی امور عمومی، زاییده زندگی مدنی و مسئولیتی است که به افراد واگذار میشود؛ نه دارایی شخصی است و نه امتیازی موروثی، بلکه امانتی سپردنی است که مردم آن را به حاکمان و مدیران میسپارند. ازاینرو، سیاست و مدیریت نیز همچون دیگر عرصههای تخصصی، نیازمند استعداد، دانش، مهارت و شایستگی است و هر کسی توانایی حضور موفق در این میدان را ندارد.این مسئولیت باید به کسانی سپرده شود که هم امین باشند و هم توانمند.در نگاه دینی، مناصب عمومی امانتاند. چنانکه به روایت مسلم نیشابوری (حدیث ۱۸۲۵)، پیامبر ﷺ در پاسخ درخواست ابوذر رضیاللهعنه برای واگذاری مسئولیت فرمودند:«يَا أَبَا ذَرٍّ، إِنَّكَ ضَعِيفٌ، وَإِنَّهَا أَمَانَةٌ، وَإِنَّهَا يَوْمَ القِيَامَةِ خِزْيٌ وَنَدَامَةٌ، إِلَّا مَنْ أَخَذَهَا بِحَقِّهَا، وَأَدَّى الَّذِي عَلَيْهِ فِيهَا.»یعنی: «ای ابوذر! تو برای این کار ناتوانی؛ این مسئولیت امانت است و در روز قیامت مایه رسوایی و پشیمانی خواهد بود، مگر کسی که آن را به نحو شایسته ادا کند و وظیفه خود را در قبال آن بهدرستی انجام دهد.»تأملبرانگیز آنکه قرآن در آیه یادشده، نخست از امانت سخن میگوید و سپس بر عدالت تأکید میکند؛ گویی بهصورت ضمنی یادآور میشود که بدون مسئولان امانتدار و بدون رعایت معیارهای حرفهای در گزینش مدیران، تحقق عدالت ممکن نخواهد بود.نباید فراموش کرد که اگر اراده عدالتورزی در میان حاکمان و مدیران ضعیف یا مفقود باشد، حتی وجود بهترین قوانین نیز تضمینکننده اجرای عدالت نخواهد بود. همچنین اگر متصدیان امور از سلامت شخصیت، پاکدستی و امانتداری برخوردار نباشند، آفاتی همچون فساد اداری، رشوه، اختلاس و رانتخواری، سرمایهها و فرصتهای ملی را بر باد خواهد داد.از همین رو پیامبر ﷺ فرمودهاند: هنگامی که امانت ضایع شود، در انتظار قیامت باشید. صحابه پرسیدند: ضایع شدن امانت چگونه است؟ فرمودند:«إِذَا وُسِّدَ الأَمْرُ إِلَى غَيْرِ أَهْلِهِ.»یعنی: «آنگاه که مسئولیتها به افراد ناشایست و غیرمتخصص سپرده شود.»همچنین حاکم نیشابوری از پیامبر ﷺ روایت کرده است:«مَن وَلِيَ مِن أَمْرِ المُسْلِمِينَ شَيْئًا، فَوَلَّى رَجُلًا وَهُوَ يَجِدُ مَن هُوَ أَصْلَحُ لِلْمُسْلِمِينَ مِنْهُ، فَقَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالمُؤْمِنِينَ.»یعنی: «هر کس مسئولیتی از امور مسلمانان را بر عهده گیرد و با وجود افراد شایستهتر، شخصی کمصلاحیتتر را به کار گمارد، به خدا، پیامبر ﷺ و مؤمنان خیانت کرده است.»عمر بن خطاب رضیاللهعنه نیز در همین زمینه گفته است:«مَن وَلِيَ مِن أَمْرِ المُسْلِمِينَ شَيْئًا، فَوَلَّى رَجُلًا لِمَوَدَّةٍ أَوْ قَرَابَةٍ بَيْنَهُمَا، فَقَدْ خَانَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ وَالمُسْلِمِينَ.»یعنی: «هر مسئولی که مسئولیتی را صرفاً به دلیل دوستی یا خویشاوندی به کسی واگذارد، به خدا، پیامبر ﷺ و مسلمانان خیانت کرده است.»بنابراین، شایستهگزینی تنها یک توصیه اخلاقی یا اندرز فردی نیست؛ بلکه از بنیادیترین اصول مدیریت و حکمرانی است. هر جامعهای که پاکدستی و کاردانی، سلامت و مهارت را معیار گزینش مدیران قرار دهد، سازمان اداری خود را در مسیر موفقیت و توسعه قرار خواهد داد. در مقابل، هر نظامی که بهجای شایستگی، ملاکهایی چون وابستگی، قرابت، ارادت یا تملق را مبنای واگذاری مسئولیتها قرار دهد، سرانجامی جز ناکارآمدی، فساد و تباهی نخواهد داشت.از همین رو، قرآن کریم شخصیتهایی چون یوسف، داود و ذوالقرنین علیهمالسلام را بهعنوان الگوهای حکمرانی معرفی میکند؛ زیرا آنان کاردانی را با عدالت و انصاف درآمیخته بودند. در مقابل، فرعون نماد استبداد و ستم است؛ زیرا قدرت سیاسی را از امانتی الهی و مردمی به دارایی شخصی تبدیل کرده و با غرور میگفت:﴿أَلَيْسَ لِي مُلْكُ مِصْرَ﴾یعنی: «آیا فرمانروایی مصر از آنِ من نیست؟»موفقیت و توسعه، اتفاقی و تصادفی نیست؛ بلکه قواعد و سنتهای روشنی دارد. شعار و ادعا، جامعهای را پیشرفته نمیکند. مدیریت زمانی موفق خواهد بود که آغازش سپردن امانت به شایستگان و مقصدش برپایی عدالت باشد. این، نه تنها یک فضیلت دینی، بلکه یکی از مهمترین قواعد تمدنی مورد تأکید قرآن کریم است.📲 در شبکههای اجتماعی همراه ما باشید: 🔸 اینستاگرام 🔸 تلگرام 🔸 وبسایت 🔸 آپارات
![جماعت دعوت و اصلاح: 💠أَلَا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَهُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُآیا کسی که [همه موجودات را] آفریده است، نمی داند؟ و حال آنکه او](https://cdn4.telesco.pe/file/qj7HmmJQR4abxL34dmZnlVxd2WtJLcodCxfDJRNd4YLae3cgJfMr5kimXvr9m8hSvu19Y9Rnf8qDhzqM1jD7dQsIkDfe16xG_ZuWvfwpLoXNE60FEDFLalNK_J6b5pvMXrngu8Dar0_InwmXstgkhEjbaXc2HkgyhJQU0ovaDD7sNiE3gcR4IcJJZRECSfH0SOJqGdQ-yVsasHI_Q36PqVexDhetH1f83ezEm42K5-2yEwTS3kzB5cIIDdEgt1ODgeyGyBbExfzMcvYrjlIFyz-ijtCQANiLd3Z2ZIccXuIbyj7ecT8W5gsXKqbjAjL45Pfa1lUFvD5bKcS0QflLxA.jpg)

