🟩آیا لائیک و سکولار به معنای بیدین و خداناباور است؟!آشنایی با مفاهیم «سکولاریسم» و «لائیسیته»در اد…
انتشار: 2026/08/07 09:30 UTCدریافت: 2026/08/09 10:00 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/09 10:00 UTC
🟩آیا لائیک و سکولار به معنای بیدین و خداناباور است؟!آشنایی با مفاهیم «سکولاریسم» و «لائیسیته»در ادبیات علوم سیاسی و جامعهشناسیِ دین، دو مفهوم «سکولاریسم» و «لائیسیته» اغلب در زبان فارسی تحت عنوان یکسان «سکولاریسم» ترجمه میشوند که این امر منجر به اغتشاش مفهومی در تحلیلها میگردد.در واقع، این دو واژه از دو بستر تاریخی و حقوقی متفاوت برخاستهاند و رویکردهای متمایزی به رابطه «دین» و «دولت» دارند.۱. سکولاریسم (Secularism) - الگوی آنگلوساکسوناین مفهوم که ریشه در سنتهای انگلیسی دارد، بر «بیطرفی دولت و حکمرانی» تأکید میکند. در سکولار (نمونه بارز: ایالات متحده آمریکا)، دولت نه دین را به حاشیه میراند و نه آن را سرکوب میکند؛ بلکه صرفاً خود را از دخالت در امور دینی مبرا میسازد تا از «برابری تمامی ادیان» اطمینان حاصل کند.* ویژگی: در سکولاریسم، فضای عمومی (Public Sphere) کاملاً باز است. کنشگران مذهبی مجازند با نمادهای دینی در عرصههای عمومی حاضر شوند، چرا که آزادی بیان و آزادی مذهب، ارکانِ این الگوی سیاسی است.۲. لائیسیته (Laïcité) - الگوی فرانسویاین مفهوم که برآمده از تجربه تاریخی فرانسه(قانون ۱۹۰۵) است، رویکردی مداخلهگرایانهتر دارد. در اینجا، هدف صرفاً تفکیک نهاد دولت از دین نیست، بلکه «محافظت از فضای عمومی» در برابر نفوذ نمادهای دینی است.* ویژگی: لائیسیته معتقد است دولت باید جامعه را از تأثیراتِ نهادهای دینی «مصون» نگه دارد. لذا، نمایش نمادهای دینی در اماکن دولتی، مدارس و نهادهای رسمی محدود یا ممنوع میشود تا «شهروندیِ خالص» فارغ از تعلقات مذهبی محقق گردد.نگاهی تطبیقی با تجربه ترکیه (Laiklik)تجربه ترکیه در دوران آتاتورک، نمونهای است که تحت تأثیر مستقیمِ «لائیسیته» فرانسوی قرار گرفت (و در ترکی به آن Laiklik میگویند). در این مدل، لائیسیته ابزاری برای «نوسازی اجباری» جامعه بود. برخلاف سکولاریسمِ آمریکایی که دولت را در موضع «ناظرِ بیطرف» قرار میدهد، لائیسیته در ترکیه دولت را در موضع «مدیریتکننده دین» (از طریق نهادهایی مانند دیانت) قرار داد تا دین را در چارچوب سیاستهای ملی تعریف کند.جمعبندی برای تحلیل:* سکولاریسم: سیاستِ «عدم مداخله» (برآمده از تکثرگرایی).* لائیسیته: سیاستِ «حذفِ نمادین» (برآمده از میل به حفظِ فضای عمومیِ سکولار).درک این تفاوت، کلیدِ فهمِ بسیاری از مجادلات سیاسیِ معاصر (بهویژه در اروپا و خاورمیانه) است؛ جایی که اختلاف بر سر «حقِ حضور در فضای عمومی» یا «حذفِ دین از سیاست» ریشه در انتخاب یکی از این دو مدلِ بنیادین دارد.پینوشت: پیشنهاد میشود برای مطالعه عمیقتر، آثار «چارلز تیلور» در باب سکولاریسم و مباحث «تِکوتِت» در باب تاریخچه لائیسیته فرانسه مطالعه شود@IranVeterinaryStudentsNews
