سقوط رتبه علمی؛ چرا دانشگاههای ایران از رقبای منطقهای جا ماندند؟سالها رشد علمی ایران یکی از معدو…
انتشار: 2026/08/14 12:01 UTCدریافت: 2026/08/15 05:10 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/15 05:10 UTC
سقوط رتبه علمی؛ چرا دانشگاههای ایران از رقبای منطقهای جا ماندند؟سالها رشد علمی ایران یکی از معدود شاخصهایی بود که میشد با اتکا به آن از جایگاه منطقهای کشور سخن گفت. تازهترین رتبهبندی جهانی دانشگاهها اما تصویری نگرانکننده از تغییر این موقعیت نشان میدهد.در حالی که دانشگاههای ایران با افت جایگاه روبهرو شدهاند، رقبای منطقهای با سرمایهگذاری در پژوهش، زیرساخت دانشگاهی و همکاریهای بینالمللی در حال بالا رفتن از جدولهای جهانیاند. خود QS نیز در گزارش ۲۰۲۷ از شتاب گرفتن رقابت دانشگاههای خاورمیانه و بهبود موقعیت مؤسسات امارات و عربستان سخن گفته است.چند نکته مهم از این گزارش:🔻 دانشگاه تهران ۴۵ پله و دانشگاه تبریز ۱۰۸ پله سقوط کردهاند.🔻 در مقابل، دانشگاه خلیفه امارات به رتبه ۱۴۷ جهان رسیده است.🔻 در برنامه هفتم توسعه هدفگذاری شده ایران تا پایان ۱۴۰۷ دستکم ۲۰ دانشگاه زیر رتبه ۵۰۰ داشته باشد؛ در گزارش حاضر تنها سه دانشگاه ایران در این محدوده قرار دارند.اما شاید مهمتر از خود رتبهها، پرسشی باشد که پشت این اعداد قرار دارد:وقتی دانشگاههای کشورهای همسایه در حال جذب استاد، پژوهشگر، سرمایه و همکاریهای بینالمللیاند، دانشگاه ایرانی با محدودیت منابع، فرسودگی زیرساخت، مهاجرت نیروی انسانی و اختلال در ارتباط علمی با جهان چگونه قرار است رقابت کند؟متن کامل یادداشت محمد عابدی را در ادامه بخوانید: سقوط آزاد رتبه علمی چرا دانشگاههای ایران از رقبای منطقهای جا ماندند؟انتشار نتایج جدیدترین رتبهبندی جهانی کیو اس (QS) در سال ۲۰۲۷ زنگ خطری جدی و بیسابقه را برای ساختار آموزش عالی و مدیریت کلان علمی در ایران بهصدا درآورده است. دادههای آماری این گزارش بینالمللی نشان میدهد که بدون استثنا، تمامی دانشگاههای ایرانی حاضر در این رتبهبندی با افت فاحش و ریزش جایگاه مواجه شدهاند؛ پدیدهای ساختاری که در تلاقی با جهش خیرهکننده رقبای منطقهای همچون عربستان سعودی، امارات متحده عربی و ترکیه، از یک عقبگرد نگرانکننده در دیپلماسی علمی و قدرت رقابت بینالمللی کشور پرده برمیدارد.🔰براساس گزارش پایگاه بینالمللی سایمگو، رتبه علمی ایران در تولید مقالات از جایگاه ۱۵ جهان در سالهای گذشته با یک روند رشد منفی ۳ درصدی به رتبه ۱۸ در سال ۲۰۲۵ سقوط کرده و مسئولان حوزه سلامت و آموزش عالی حتی نسبت به احتمال تنزل کشور به رتبه ۲۰ جهان در سال ۲۰۲۶ هشدار میدهند.کارنامه ناکامیبررسی جزئیات آماری رتبهبندی کیو اس ۲۰۲۷ تصویر دقیقی از ابعاد این بحران ساختاری ارائه میدهد. دانشگاه تهران بهعنوان نماد آموزش عالی ایران، اگرچه همچنان رتبه اول ملی را حفظ کرده اما با سقوط سنگین ۴۵ پلهای از رتبه ۳۲۲ جهان به ۳۶۷ تنزل یافته و از مرز ورود به جمع ۳۰۰ دانشگاه برتر دنیا دور شده است.⏹️ بحران در دانشگاههای شهرستانی و جامع بهمراتب عمیقتر گزارش شده است. دانشگاه تبریز با افت چشمگیر ۱۰۸ پلهای از رتبه ۵۷۸ به جایگاه ۶۸۶ سقوط کرده است. در میان دانشگاههای بازهای نیز دانشگاه شیراز حدود ۹۰ رتبه، دانشگاه فردوسی مشهد حدود ۱۲۵ رتبه و دانشگاههای اصفهان و آزاد اسلامی هر کدام نزدیک به ۲۰۰ رتبه سقوط را ثبت کردهاند؛ سقوطی که دانشگاه آزاد را به بازه بالاتر از ۱۴۰۱ فرستاده و عملاً از زنجیره ۱۴۰۰ دانشگاه نخست جهان خارج کرده است.پیشتازی ریاض، ابوظبی و آنکارادر شرایطی که آموزش عالی ایران به دلیل فاصله رتبه دانشگاه چهارم با سایر مؤسسات بیش از هر زمان دیگری به چند مرکز محدود وابسته شده، کشورهای همسایه مدلهای توسعه متفاوتی را به نمایش گذاشتهاند. ترکیه با سرمایهگذاری گسترده ۲۵ دانشگاه را در این رتبهبندی جای داده و دانشگاه فنی استانبول با رتبه ۲۷۹ صدرنشین این کشور است. در این میان ایران با تنها ۱۱ دانشگاه، کمترین تعداد سهم را در میان چهار کشور اصلی منطقه داراست.⏺️ دانشگاه خلیفه امارات رتبه ۱۴۷ جهان را کسب کرده که بهمراتب بالاتر از بهترین دانشگاههای ایران و ترکیه است و حضور سه دانشگاه اماراتی در بازه زیر ۳۰۰ جهان از موفقیت ساختاری این کشور حکایت دارد.👇#فرهیختگان؛ راهی به رهایی

