نقدی بر بیگانه کاموقسمت دومناصر نسودی نویسنده و شاعر در یک رمان کلاسیک، قتل محصول خشم، کینه یا نقشه…

نقدی بر بیگانه کاموقسمت دومناصر نسودی نویسنده و شاعر در یک رمان کلاسیک، قتل محصول خشم، کینه یا نقشه است. در «بیگانه»، مهم‌ترین حادثه داستان (قتل) محصول تابش آفتاب و انعکاس نور روی تیغه چاقوست. این یک علیّت سوررئال و مدرن است: فیزیک جای روانشناسی را می‌گیرد.· پس این روایتِ خطی، توالی بیمعنای لحظاتی پوچ را نشان می‌دهد، نه یک طرح داستانی هدفمند. این همان بحران معنا در مدرنیسم است.۲. «راوی اول شخص» که در «خودش» غریبه استرمان مدرن از راوی دانای کل به راوی‌های نامطمئن و ذهن‌های فروپاشیده مهاجرت کرد. نکته انقلابی کامو اینجاست:· «منِ» راوی (مورسو) یک «من» توخالی است. او نه تنها بر جهان، که بر درون خودش هم تسلط ندارد. جملاتش گزارش یک دوربین است، نه یک ذهن تحلیلگر. او نمی‌تواند بین «دوست داشتن» و «دوست نداشتن» ماری فرق بگذارد.· این نوع روایت، مدرن‌ترین شکل ذهنیت‌زدایی و ازخودبیگانگی است. مدرنیسم نشان داد که «من» یکپارچه و عاقلِ کلاسیک یک توهم بود و مورسو تجسم زنده این فروپاشی است.۳. «کاراکترهای سطحی» که نمادهای فلسفی هستندشخصیت‌پردازی عمیق روان‌شناختی (مثل رمان‌های قرن نوزدهم) جای خود را به شخصیت‌های «تخت» و «نمادین» می‌دهد که حامل یک ایده فلسفی هستند. این یکی از ویژگی‌های شاخص ادبیات مدرن (و بعدتر پست‌مدرن) است.· مورسو: نماد انسان پوچ‌گرا (ابزورد) نیست، خودِ پوچی است.· ماری: نماد امیال جسمانی و زندگی سطحی است.· ریمون: نماد خشونت غریضی و قبیله‌گرایی.· سالامانو و سگش: نماد تکراری از رابطه رنج‌آور و در عین حال وابسته عشق و عادت. این‌ها تیپ‌های روانی عادی نیستند، «ماشین‌های فلسفی»ای هستند برای به حرکت درآوردن مفهوم اصلی: بیگانگی.نتیجه: مدرنیسم درونی، نه فرمیویژگی‌های مدرنیستی «بیگانه» را نباید در شکستِ زمان تقویمی جست، بلکه در:· ایجاد شوک فلسفی: به چالش کشیدن بنیان‌های اخلاقی و عاطفی تمدن (مثل گریه نکردن برای مادر).· ضدقهرمان رادیکال: خلق شخصیتی که از اساس با جهان اطرافش بیگانه است و آن را نقد می‌کند، حتی بدون اینکه هوش این کار را داشته باشد.· نگاه بالینی و سرد: روایت از دریچه چشمی که بدون تفسیر و قضاوت نگاه می‌کند، کاملاً مدرن است. این تکنیک بعدها در «رمان نو» فرانسه (مثل آثار آلن رُب-گری یه) به اوج رسید.پس «بیگانه» یک رمان مدرن است، اما نه با شلوغ‌کاری‌های فرمی. مدرنیته آن در سکوت، سادگی و فریاد خاموش پوچی‌ای است که در زیر پوست زندگی روزمره جریان دارد.ص۳کالبد شکافی رمان «بیگانه» را از منظر عوامل قصه: کامو همه این عناصر را در خدمت فلسفه «پوچی» (ابزورد) به کار گرفته است.۱. تجربهتجربه در «بیگانه» از جنس تنش درونی یا کشف راز نیست، بلکه تجربه فیزیکی و زیسته در زمان حال است. کل رمان بر پایه حس‌های جسمانی مورسو بنا شده: گرمای آفتاب، نور خیره‌کننده، بوی نمک دریا، و لذت سیگار کشیدن. تجربه او از مرگ مادر نه اندوه، که خستگی و گرما است. این تأکید بر تجربه حسی به‌جای تجربه عاطفی، دقیقاً نمود پوچی است: انسان تنها بدنش را دارد، نه معنای از پیش تعیین‌شده.۲. جدال (کشمکش)جدال اصلی، بیرونی و فیزیکی نیست (مثل نبرد قهرمان با شرور). این جدال ساکت و درونیِ یک شیوه زیستن در برابر هنجارهای جامعه است.· جدال با خودِ معنا: مورسو با این انتظار که «باید» برای مادرش گریه کند، «باید» جاه‌طلب باشد، یا «باید» از قتلش ابراز ندامت کند، مبارزه نمی‌کند؛ او به سادگی از انجام آن سر باز می‌زند.· جدال در دادگاه: اوج کشمکش در بخش دوم رخ می‌دهد؛ جایی که جامعه (دادستان، ،کشیش ،قاضی، هیئت منصفه) می‌کوشد احساسات متعارفی را به او تحمیل کند و شکست او در پذیرش این الگو، به قیمت جانش تمام می‌شود.۳. حادثه (نقطه عطف)در یک رمان سنتی یاکلاسیک، حادثه با انگیزه روانی شکل می‌گیرد. اما حادثه مرکزی «بیگانه»، قتل مرد عرب، تصادفی، بی‌انگیزه و پوچ است. مورسو بارها تکرار می‌کند: «به خاطر خورشید بود.» این یک حادثه ضدعلت و معلولی است. منطق داستان در همین نقطه فرو می‌ریزد و خواننده را در برابر پوچی محض قرار می‌دهد. حادثه دوم، حکم اعدام است که نه بر اساس قتل، که بر اساس شخصیت متهم صادر می‌شود.۴. داستان (Story) و ۵. طرح و توطئه (Plot)· داستان (توالی خطی وقایع): مرگ مادر ← رفتن به ساحل ← قتل ← زندان ← محاکمه ← حکم اعدام. به غایت ساده و خطی است.· طرح (معماری روایت): نبوغ کامو در اینجاست. او عامدانه روابط علّی را از طرح حذف می‌کند. طرح داستان، حفره‌ای از «چرایی» است. چرا قتل؟ خورشید. چرا ندامت؟ وجود ندارد. این «فقدان معنا در طرح» همان پیام رمان است. ساختار بر محور غیاب می‌چرخد.۶. شخصیت‌پردازی (شخصیت)همانطور که اشاره شد شخصیت‌ها «ساده و سطحی» اند. اما این یک نقص نیست، یک انتخاب مدرن است. آن‌ها «تیپ» نیستند، «کارکرد» هستند: