💠 حقیقت و مسئولیت؛ درسی که خامنه‌ای شهید به علوم اجتماعی متاخر داد.بعد از جنبش‌های اجتماعی قرن نوز…

رسالت تاریخی پرچم های سرخ خونخواهی💠 *«انتقام‌ خون صالحان»؛ محور اصلی فلسفه تاریخ ایران و شیعه*میثم مهدیار🔸یکی از مهمترین وجوه اشتراک فلسفه تاریخی ایران باستان و شیعه برجسته بودن مفهوم کین‌خواهی و انتقام‌خواهی خون صالحان است. در شاهنامه جنگ‌های ایران و توران و اساسا داستان‌های پهلوانی شاهنامه از کین‌خواهی خون ایرج شروع می‌شود و با کین‌خواهی خون سیاوش به اوج می‌رسد و به مرگ و مجازات افراسیاب و تورانیان منجر می‌شود و در نهایت دوره جدیدی در تاریخ کیانی و دوره پهلوانی ایران شروع می‌شود.🔸نکته قابل توجه در این میان معطوف بودن این کین‌خواهی به شخصیت‌های صالح است و مرگ هر شاه یا شاه‌زاده‌ای آتش کین‌خواهی را بر نمی‌افروزد. مثلا کین‌خواهی درباره جمشید افسانه‌ای که به دست ضحاک کشته می‌شود موضوعیت ندارد چرا که جمشید همان شاهی است که به واسطه منیّت و دروغ فرّه ایزدی از او برگشته است. این کین‌خواهی درباره نوذرشاه نیز موضوعیت ندارد چرا که فرّه ایزدی از نوذر نیز بواسطه آزمندی و ظلم و ستمی که بر مردمش روا داشته فاصله گرفته‌است.🔸در واقع کین‌خواهی ایرانیان صرفا معطوف به صالحان است. از همین رو شاهنامه قبل از طرح مساله کین‌خواهی ایرج و سیاوش ابتدا به شخصیت پردازی ایرج و سیاوش می‌پردازد و از آنان تصویری صالح و مطلوب می‌سازد. ایرج برادر سلم و تور، فرزند دوم فریدون در شاهنامه نه مانند سلم ترسو و واجد عقل سرد است و نه مانند تور تند مزاج است بلکه شخصیت عاقل و معتدل و میانه و صلح دوستی دارد و قبل از مرگ مهربانانه سلم و تور را از آلوده کردن دستشان به خون برادرشان نهی می‌کند. تصویر سیاوش هم تصویر شاهزاده‌ای است که جلوی وسوسه‌های شیطانی سودابه مقاومت کرده است و با گذر از آتش پاکی و بی‌گناهی خود را ثابت کرده است.🔸 اوج حماسه‌پردازی‌های شاهنامه جنگ‌های طولانی و چند مرحله‌ای است که ایرانیان با جلوداری رستم برای انتقام خون سیاوش رخ می‌دهد و در نهایت افراسیاب (قاتل نوذر و سهراب و سیاوش) به دست کیخسرو فرزند سیاوش قصاص می‌شود.🔸فلسفه تاریخی شیعه نیز بر مفهوم‌ خون‌خواهی بنا شده است. در سلام‌های ابتدایی زیارت عاشورا به عنوان مهمترین و مشهورترین زیارت‌نامه شیعیان بعد از معرفی تبار پاک و خیر امام حسین (ع)، او «ثارالله» نامیده شده چرا که خود خداوند خونخواه او و پدر مطهر اوست. در فرازهای دیگری از این مانیفست تولی و تبری نیز خون‌خواهی امام حسین (ع) با همراهی امام مهدی (ع) آرزو شده و در واقع به محور فلسفه تاریخ شیعیان تبدیل شده است. از همین رو در تاریخ پس از عاشورا پرچم های سرخ «یا لثارات‌الحسین(ع)» علم قیام‌ها و انقلاب‌های بسیاری در تاریخ ایران و عراق علیه حکام جور و ظلم شده است. *متافیزیک اخلاقی ایران باستان بر مفهوم «داد» بنا شده است و «عدالت» نیز به یکی از اصول پنجگانه شیعه تبدیل شده و «انتقام خون صالحان» تجلی اصلی این جهانیِ این داد و عدالت شده است.* ‌🌏 @Hermes_ir

🔶️５- «هیات؛ بر مدار ادبیات و موسیقی ایرانی» یکی از مهمترین عرصه‌های تجلی فرهنگی ایرانیان شعر و ادبیات بوده است. شاعران بزرگ ایرانی همچون مولوی، سعدی، حافظ، فردوسی، نظامی، عطار، خیام و.. از بلندترین قله‌های ادبی جهان به شمار می‌روند و شعر از مهمترین سرمایه‌های فرهنگی ایران به شمار می‌رود. هیات نیز محتوای مراثی خود را در قالب‌های شعری و فنون ادبی (استعاره و کنایه و ...) عرضه می‌دارد و از این جهت پیوند وثیقی با فرهنگ ایرانی می‌یابد. برنامه هیات با شعر شروع می‌شود، با شعر اوج می‌گیرد و با شعر تمام می‌شود. «سینه زنی» در هیات حرکات موزون جمعی بر اساس ترکیب شعر و موسیقی است. در همان دیوارنگاره تاریخی قرن سوم پیش از میلاد در سمرقند در هیات عزاداران سیاوش زنی نی یا چیزی شبیه چنگ می‌نوازد و نشان می‌دهد این سوگ همراه با موسیقی بوده است. در هنرهای نمایشی پیوسته با عزاداری یعنی تعزیه نیز موسیقی بومی نقشی اساسی دارد. 🔶️６- «هیات، یک جماعت‌واره قلندری و فتوتی» : بسیاری از مولفه‌های امروزین نمادین و بیانی و ساختاری در هیات تحت تاثیر آداب و آیین تصوفی قلندری و فتوت شکل گرفته است. حسینیه‌های امروز همان قلندرخانه‌های تصوفی در قرون پیشین بوده است. حضور دسته‌های جمعی ذکرگویان با لباس‌های یکدست در کوچه‌ها و میادین و علم‌ و کتل گردانی و تکرار اذکار و اوراد در اوقات خاص سال امروز در قالب دسته‌های عزاداری هیات‌ها در خیابان‌های شهرهای بزرگ و کوچک و روستاها تکرار می‌شود. اسامی چون سقا و پیرغلام در هیات باقی‌مانده همان جماعت‌واره‌های تصوفی و قلندری است مشهورترین کتاب روضه و مرثیه از صفویه به بعد یعنی روضه الشهدا را «ملا حسین واعظ کاشفی» نویسنده کتاب سترگ «فتوت‌نامه سلطانی» به رشته تقریر درآورده است. فتوت‌نامه‌ها نوعی مکتوبات درباره اخلاق صنفی بودند که نگاهی عرفانی و صوفی‌گرایانه اما با رویکردی جمع‌گرایانه به اقتصاد و معیشت را تبلیغ و ترویج می‌کردند. امروزه هیات با اخلاق فتوتی و مقولاتی چون «نذر» و «وقف» و «دهش‌گری» جمع‌گرایانه گره خورده است.@Hermes_ir

راز تکثیر فراگیر هیات:«هیات» ملی‌ترین ساخت اجتماعی در ایران است.💠میثم مهدیارهیات‌های عزاداری را می‌توان بومی‌ترین، فراگیرترین و ملی‌ترین ساخت اجتماعی در ایران قلمداد کرد. فرم و محتوای هیات‌های عزاداری چکیده تاریخ فرهنگی و اجتماعی چندهزار ساله ایرانی است و هیات یکی از مهمترین نهادهای اجتماعی تحول ساز در چند سده اخیر در ایران (از جمله دارای نقش موثری در پیروزی انقلاب اسلامی و از مهمترین نهادهای تامین نیرو در جنگ هشت‌ساله) بوده است.پیش از اینکه مولفه‌های این ساخت اجتماعی را مرور کنیم لازم است بدانیم که شکل امروزین هیات سابقه‌ای بیش از ۱۰۰سال ندارد و با اقتضائات مدرنیته ایرانی همساز شده است. در واقع اگرچه مجالس عزاداری مذهبی قدمتی چندهزارساله در تاریخ ایران دارند اما فرم اجتماعی هیات در این قالب «محله‌محور»، «همکاری کوچک مقیاس»، «تقسیم‌کار داوطلبانه» و «موسیقی محور» از سالهای حدود ۱۳۰۰ و از بازار تهران در ایران پاگرفته است و این فرم و محتوا «به علت تناسب با اقلیم، بوم، تاریخ و فرهنگ ایرانیان» علیرغم موانع سیاسی که در دولت‌های پهلوی پیش پای آن نهاده شده، در کمتر از چند دهه از بازار تهران تا دورترین روستاهای مرزی کشور تکثیر شده است. با این همه فرم و محتوای امروزین هیات حاصل تقاطع محورهای اجتماعی و فرهنگی تاریخی بسیاری در ایران بوده که فهم امروزین هیات در گرو مرور آنهاست:🔸️１- «جمع‌گرایی ایرانی» : آیین‌های باران‌خواهی ایرانیان در اقلیم خشک و کم بارش ایران زمینه‌ساز شکل‌گیری نوعی جمع‌گرایی ایرانی شده که در قالب آیین‌ها و مناسک‌های بسیار تجلی یافته است و بسیاری از آن‌ها در طول زمان که تکنولوژی‌های بومی استحصال آب همچون قنات و کاریز رشد و تکثیر یافته‌اند خصلت مذهبی خود را از دست داده‌اند و وجهی اجتماعی و خانوادگی یافته‌اند. تکثر بالای جشن‌ها وعزاداری‌ها و سنت‌های خانوادگی ( همچون یلدا و نوروز و ...) در تاریخ فرهنگی ایران برآمده از این «جمع‌گرایی» خاص ایرانی‌هاست. 🔸️２- « اسطوره‌های ایرانی در هیات» : آیین‌های چندهزارساله سوگ سیاووشون قطعا تاثیر به سزایی بر گسترش آیین‌های عزاداری شیعی در ایران داشته است. آیین سیاه‌پوشی و سبز‌بندی و آزین بندی و نخل‌گردانی در دهه اول محرم که در شهرهای کویری ایران همچون یزد و کاشان و نایین برگزار می‌شود شبیه همان دیوارنگاره قرن سوم پیش از میلاد بر غار «پنجی‌کند» در دره زرافشان در نزدیکی سمرقند است که در آن شاه شهید‌شونده جوانی (سیاوش) در یک نخل آزین بندی شده بر دوش مردم گریان تشییع می‌شود و الهگانی چون آناهیتا و میترا به دنبال جنازه سوگواری می‌کنند. رنگ‌ سیاه نماد مرگ و رنگ سبز نماد زندگی مجدد است. در اسطوره‌های نباتی، رنگ مشکی نمادی از شهاد سیاوش و رنگ سبز نمادی از زندگی مجدد او در قالب کیخسرو است. سیاه‌پوشی، مویه و زاری کردن، به سر و صورت زدن، گریبان چاک کردن و خون گریه کردن از رفتارهای نمادین سوگ سیاوش بوده است. فردوسی در شاهنامه نیز این رفتارها را بارها در سوگ ایرج و سهراب و سیاوش و ... بازنمایی کرده است.🔸️３- «هیات؛ یک واره مذهبی» : فرم کوچک مقیاس هیات و تقسیم‌کار در آن برآمده از بازتولید ساخت‌های اجتماعی همکاری‌های سنتی همچون واره‌ها و بنه‌ها در اقتصاد معیشتی کشاورزی و دامپروری ایرانی‌ها بوده است. این تعاونی‌های سنتی کوچک مقیاس قدمتی چندهزار ساله در معیشت ایرانی‌ها داشته اند و بخش عمده‌ای از حافظه تاریخی ایرانیان را تشکیل داده‌اند. 🔸️４- «هیات؛ یک ساخت اجتماعی محله‌محور» برخلاف موکب عراقی که مبتنی بر روابط خونی و عشیره‌ای است هیات مانند بنه‌ و واره ایرانی‌ مبتنی بر روابط خاکی و همسایگی است و فعالیت‌های آن در محله ( سکونت یا صنف) معنا پیدا می‌کند و روابط محله‌ای را تقویت می‌کند. در واقع جمع‌گرایی ایرانی شکلی محله محور دارد و از همین جهت است که بزرگترین رویدادهای ملی در ایران از انقلاب اسلامی تا جنگ هشت‌ساله تا حضور اجتماعی مردم در صحنه‌های سیاسی و اجتماعی جنگ رمضان شکلی آیینی و مذهبی و محله‌محور داشته‌است.⬇️ادامه صفحه بعد: