بسیاری از کشورهایی که از نظر امنیتی به آمریکا نزدیکاند، از نظر اقتصادی با چین پیوندهای عمیق دارند؛…
انتشار: 2026/08/06 11:15 UTCدریافت: 2026/08/10 12:01 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/10 12:01 UTC
بسیاری از کشورهایی که از نظر امنیتی به آمریکا نزدیکاند، از نظر اقتصادی با چین پیوندهای عمیق دارند؛ و بسیاری از دولتهایی که با اقدام نظامی آمریکا مخالفت کردند، الزاماً در همه موضوعات با تهران همسو نبودند.در این منشور چندوجهی، دستکم سه منطق قدرت قابل تشخیص است: منطق امنیتی آمریکا، منطق ژئواکونومیک چین و منطق موازنهگری قدرتهای میانی. ایالات متحده همچنان گستردهترین شبکه امنیتی و نظامی جهان را در اختیار دارد. چین در پی تبدیل وابستگی اقتصادی و زیرساختی به نفوذ راهبردی است. قدرتهای میانی مانند هند، ترکیه، عربستان سعودی، برزیل، اندونزی و آفریقای جنوبی نیز میکوشند بدون وابستگی کامل به یک بلوک، از رقابت قدرتهای بزرگ برای افزایش استقلال خود استفاده کنند.به همین دلیل، نظم در حال ظهور را نه میتوان بازگشت جنگ سرد دانست و نه استمرار نظم تکقطبی. این نظم بیشتر شبیه شکست نور در منشور است: قدرت واحد به طیفی از وابستگیها، ائتلافها، رقابتها و موازنهگریهای همزمان تبدیل میشود.فصل چهارم: تکتونیک ایران؛ گرهی که نظم بدون آن بسته نمیشودایران را نمیتوان صرفاً به یک پرونده امنیتی فروکاست. برنامه هستهای، موشکها و نفوذ منطقهای مهماند، اما اهمیت ژئوپلیتیکی ایران عمیقتر از این مؤلفههاست. ایران در محل تلاقی خلیج فارس، قفقاز، آسیای مرکزی، شبهقاره و مسیرهای اتصال شرق به غرب قرار دارد. هر تغییر در جایگاه ایران، تنها معادلات خاورمیانه را تغییر نمیدهد؛ بلکه بر امنیت انرژی، کریدورهای تجاری، دسترسی به آبهای آزاد و موازنه قدرت در اوراسیا نیز اثر میگذارد.از این منظر، ایران یک «گره ژئوپلیتیکی» است: بازیگری که هیچ قدرتی نمیتواند آن را نادیده بگیرد، اما هیچ قدرتی نیز بهتنهایی قادر به تعیین سرنوشت آن نیست. برای آمریکا، ایران با امنیت خلیج فارس و اعتبار تعهدات امنیتی پیوند دارد؛ برای روسیه، بخشی از معادله قفقاز، دریای خزر و موازنه با غرب است؛ برای چین، حلقهای در شبکه انرژی و اتصال اوراسیا محسوب میشود؛ برای هند، مسیر دسترسی به آسیای مرکزی و افغانستان است؛ و برای اروپا، همزمان مسئله امنیتی، انرژی و مهاجرتی است.فصل پنجم: اپتیک شبکهها؛ پایان انحصار ناوهای هواپیمابراز پایان جنگ جهانی دوم، قدرت جهانی عمدتاً با توان استقرار نیروی نظامی در دورترین نقاط جهان سنجیده میشد. اما بحران ایران و آمریکا نشان داد که در عصر زنجیرههای تأمین، داده، انرژی، نیمههادیها، عناصر نادر خاکی و زیرساختهای مالی، برتری نظامی بهتنهایی تضمینکننده برتری راهبردی نیست. قدرت از کنترل سرزمین به کنترل شبکهها منتقل شده است.در این چارچوب، ابتکار «کمربند و جاده» صرفاً مجموعهای از پروژههای عمرانی نیست؛ بلکه کوششی برای ایجاد وابستگی متقابل نامتقارن است. بنادر، راهآهن، نیروگاهها، بانکها، فناوری و تجارت در قالب شبکهای به هم متصل میشوند که در آن رشد بسیاری از کشورها بدون ارتباط با چین دشوارتر میشود. بنابراین پکن برای گسترش نفوذ خود الزاماً نیازی به اعزام نیرو ندارد؛ کافی است به بازیگری تبدیل شود که خروج از شبکهاش هزینهزا باشد.فصل ششم: کرونوس و زمان راهبردیدر رقابت قدرتهای بزرگ، زمان به منبعی راهبردی تبدیل شده است. کشوری که بتواند زمان بیشتری برای توسعه فناوری، بازسازی صنعتی، افزایش تابآوری اقتصادی و تعمیق شبکههای تجاری بخرد، در رقابت بلندمدت مزیت خواهد داشت. در مقابل، هر بحرانی که یک قدرت را وادار کند منابع مالی، سیاسی و نظامی خود را همزمان در چند جبهه مصرف کند، حتی اگر با موفقیت تاکتیکی همراه باشد، میتواند به فرسایش راهبردی منجر شود.این همان نقطهای است که نظریه «بیشگستری امپراتوری» پل کندی دوباره معنا پیدا میکند. مسئله فقط تعداد بحرانها نیست؛ مسئله نسبت میان تعهدات امنیتی و ظرفیت اقتصادی-سیاسی برای پشتیبانی از آنهاست. اگر قدرتی در چندین جبهه گرفتار شود، رقیبی که توانسته از ورود مستقیم به آن جبههها پرهیز کند، ممکن است بدون پیروزی نظامی، مزیت راهبردی به دست آورد.👇
پستهای تلگرام — حمیدرضا جلائیپور (جامعهشناس)
🔘عجم اوغلو در «چه بر سر لیبرال دموکراسی آمد؟» چه گفته است؟جدیدترین کتاب دارون عجماوغلو، برنده نوبل اقتصاد، وارد بازار نشر شد. نقطه عزیمت وی اینست که دموکراسی چیزی جدا از لیبرالیسم نیست، بلکه بخشی از معنای آزادی است. از نظر او، آزادی فقط رهایی از مداخله دولت یا آزادی فعالیت در بازار نیست؛ فرد زمانی واقعاً آزاد است که در برابر قدرتهای مسلط، چه دولتی و چه خصوصی، از امکان مقاومت برخوردار باشد و بتواند در حکومت بر سرنوشت خود مشارکت کند.عجماوغلو برای توضیح برداشت خود از لیبرالیسم، میان سه سنت تمایز میگذارد. سنت نخست، گرایشهای مترقی است که در آن آزادی ممکن است در قالب تحمیل یک تصور مطلوب از جامعه و فرهنگ به دیگران درآید. سنت دوم، لیبرالیسم کلاسیک، بهویژه در قرائت هایک، است که آزادی را عمدتاً به معنای عدم مداخله دولت میداند. عجماوغلو خود را در سنت سومی قرار میدهد که اروپاییها بیشتر آن را سوسیالدموکراسی و آمریکاییها لیبرالیسم مینامند. مفهوم محوری این سنت عدم سلطه است: اگر فرد از امنیت اقتصادی نسبی برخوردار نباشد و در برابر کارفرمایان، شرکتها یا دیگر قدرتهای خصوصیِ مسلط و استثمارگر بیدفاع باشد، نمیتوان گفت واقعاً آزاد است.او سپس چهار پیشفرض برای لیبرالیسم مطرح میکند: نخست، خطاپذیری انسان؛ یعنی باید بپذیریم که ممکن است اشتباه کنیم. دوم، اینکه یادگیری و اصلاح خطاها در بستر جامعه و تعامل با دیگران شکل میگیرد. سوم، اینکه آزادی بحث، تجربه و آزمونوخطا بهطور تدریجی امکان بهبود دانش را فراهم میکند. و چهارم، اینکه دانش جمعی برای کارکرد جامعه ضروری است. بر اساس این پیشفرضها، چهار ستون لیبرالیسم عبارتاند از آزمایش و تجربه، عدم سلطه و خودحکمرانی، رشد اقتصادی، و نوعی جامعهگرایی نرم که میان حقوق فردی و تعلق فرد به اجتماعات خود تعادل برقرار میکند.ایده اصلی عجماوغلو بر این پایهها، چیزی است که آن را لیبرالیسم طبقه کارگر مینامد. این الگو باید هم از آزادی بیان و تشکل و تجربه حمایت کند، هم نسبت به تمرکز بیش از حد قدرت حساس باشد؛ از بازتوزیع برای کاهش محرومیت استفاده کند؛ امکان مشارکت سیاسی و اقتصادی گروههای ضعیفتر را افزایش دهد؛ رشد اقتصادی را ارزشمند بداند؛ برای افراد با مهارتهای مختلف شغلهای خوب فراهم کند؛ و در کنار آزادی فردی، بر جامعه، اعتماد و اشتراک دانش نیز تأکید داشته باشد.از نظر عجماوغلو، لیبرالیسم در بخش بزرگی از قرن بیستم موفقیت تاریخی بزرگی بود. گسترش علم و دانش، دموکراسی، خدمات عمومی، رهایی اجتماعی و سیاسی و افزایش بیسابقه رفاه تا حد زیادی محصول همین نظم بود. اما این نظم به تدریج فرسوده شد. یکی از مشکلات درونی آن چیزی است که او «سه I» مینامد: شمول، نادانی و عدم تساهل. جوامع لیبرال باید گروههای سابقاً محروم، فقرا، زنان، اقلیتها و مهاجران، را وارد نظم سیاسی کنند، با باورهای نادرست و مخرب مقابله کنند و در عین حال مشخص کنند که یک جامعه لیبرال تا چه حد باید در برابر جریانهای غیرلیبرال و تحملناپذیر تساهل نشان دهد.اما از نظر عجماوغلو، بحران اصلی امروز بیشتر ریشه در تحولات اقتصادی و اجتماعی چند دهه اخیر دارد. نظم سیاسی پس از جنگ جهانی دوم بر چیزی استوار بود که او پیمان صنعتی مینامد: صنعتیشدن گسترده، رشد اقتصادی، اتحادیههای کارگری و افزایش دستمزدها. این نظم باعث شد طبقه کارگر احساس کند سهمی واقعی در رشد اقتصادی و نظم سیاسی دارد. اما با صنعتزدایی، تضعیف اتحادیهها و کاهش دستمزد نسبی کارگران کمتحصیل، این پیمان از بین رفت. همزمان دانشگاهها بهشدت گسترش یافتند و طبقه بزرگی از فارغالتحصیلان شکل گرفت که ارزشهای فرهنگی متفاوتی با طبقه کارگر سنتی داشتند و در بسیاری موارد نیز با اقتصادی مواجه بودند که نمیتوانست انتظارات آنان را برآورده کند.این تغییرات اقتصادی با تحول در سیاست فرهنگی و هویتی همراه شد. چپ سیاسی بیش از پیش بر مسائل فرهنگی و هویتی تمرکز کرد و در مقابل، راست نیز سیاست هویتی و فرهنگی خود را تقویت کرد. نتیجه، فروپاشی ائتلاف قدیمی میان فارغالتحصیلان لیبرال و طبقه کارگر محافظهکارتر از نظر اجتماعی بود؛ ائتلافی که بخش مهمی از سیاست لیبرال پس از جنگ را تشکیل میداد. همین شکاف اقتصادی، فرهنگی و هویتی به رشد پوپولیسم در هر دو سوی چپ و راست کمک کرد.عامل مهم دیگر، ظهور بخش فناوری است؛ بهویژه در آمریکا. عجماوغلو معتقد است فرهنگ نخبگانی و گاه ضددموکراتیک شرکتهای فناوری مشکلساز است، اما اثر واقعیتر فناوری از طریق الگوریتمهایی است که نحوه انتشار اطلاعات و شکلگیری افکار عمومی در شبکههای اجتماعی را تغییر دادهاند. اکنون هوش مصنوعی نیز این تحول را بسیار گستردهتر کرده و احتمالاً میتواند رابطه میان فناوری، بازار کار، قدرت و سیاست را بیش از پیش دگرگون کند.🆔 @mohammadreza_dadgostar
#پیشنهاد_کتابانتشار ترجمهٔ فارسی این کتاب به ویژه از این جهت ارزشمند است که متاسفانه عمدهٔ مبلغان لیبرالیسم در فضای عمومی ایران به سنت سوم لیبرالیسم (سوسیالدموکراسی یا لیبرالیسم طبقه کارگر که به لیرالیسم برابریخواه رالزی هم بسیار نزدیک است) توجه کافی ندارند و لیبرالیسم را به هایکگرایی و حتی لیبرتارینیسم تقلیلی پرآسیب دادهاند.👇🏼
اینگفتگو با نویسندگانکتاب Israel's Lobby: America in the Grip of a Foreign Power متعلق به ۵ ماه پیش است ولی قابل توجه و در مورد کتاب و موضوع ان اطلاع دهنده است.youtu.be/8DgO0dqRNN8?si=pEad89zAPga3xsMv@…
📖What Happened to Liberal Democracy? Remaking a Politics of Shared Prosperity🖌Daron Acemoglu©Dutton🗓2026انتشار برای اولین بار: متن کامل کتاب "چه بر سر لیبرال دموکراسی آمد" جدیدترین اثر دارون عجماوغلو، برنده نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۴ و نویسنده کتابهای "چرا ملتها شکست میخورند"، "دالان باریک آزادی" و "قدرت و پیشرفت"🆔 @mohammadreza_dadgostar
شبکه ایکس
مهره ما برای تهرانکارزار رسانهای آمریکا و اسرائیل برای چهرهسازی رضا پهلویآلکس شمس (نویسنده و مردم شناس و دارای مدرک دکترا از دانشگاه شیکاگو)مترجم: ح همنبع: بوستون ریویو (Boston Review)در این متن، رضا پهلوی بهعنوان چهرهای معرفی میشود که نه بر پایه پایگاه واقعی مردمی، بلکه با اتکا به نام خانوادگی، سرمایه رسانهای و حمایت خارجی برجسته شده است. نویسنده معتقد است که در جریان حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، پهلوی و بخشی از حامیانش عملاً از تشدید حملات استقبال کردند و او خود را آماده بازگشت به قدرت پس از سقوط قریبالوقوع جمهوری اسلامی نشان داد؛ تصویری که متن آن را با توهم احمد چلبی در عراق مقایسه میکند.محور اصلی متن این است که «پروژه پهلوی» بیشتر یک برساخته رسانهای و دیجیتال است تا یک جنبش مردمی. به ادعای نویسنده، دولتهای آمریکا، اسرائیل و عربستان، همراه با رسانههای سلطنتطلب، اندیشکدهها و شبکهای از حسابهای مجازی و رباتی، تلاش کردهاند از رضا پهلوی چهرهای قابلقبول برای تغییر رژیم بسازند و همزمان مخالفان جنگ، تحریم و مداخله خارجی را تخریب کنند.در متن تأکید میشود که دموکراسیخواهان واقعی ایرانی، پهلوی را نماینده خود نمیدانند، بلکه او را یادآور استبداد سلطنتی میبینند. نویسنده میگوید نقش پهلوی این است که به قدرتهای خارجی یک «چهره ایرانی» بدهد تا حمله، فشار و تغییر رژیم را مشروع جلوه دهند؛ چهرهای که زیر عنوان دموکراسی سکولار، عملاً با بمباران و مداخله خارجی همراه شده است.بخش مهم دیگر متن به جنگ روانی در شبکههای اجتماعی میپردازد: ارتشهای رباتی با نمادهای تاج، شیر و خورشید، پرچم اسرائیل و ستایش از پهلوی، فضای فارسیزبان را اشباع کردهاند، صداهای مخالف جنگ را هدف گرفتهاند و حتی نهادهایی مثل NIAC را با اتهامزنی و حملات هماهنگ تحت فشار گذاشتهاند. نتیجهگیری متن این است که برجستهشدن رضا پهلوی نه نشانه محبوبیت مردمی، بلکه بخشی از پروژهای تبلیغاتی برای تحمیل یک آلترناتیو مطلوب قدرتهای خارجی بر ایران است.