جنگ جهانی دو و نیم: منشور گذار✍️عبدالرضا شادابیچرا «اسپینآف جنگ جهانی سوم» از خود جنگ جهانی سوم مه…
انتشار: 2026/08/06 11:15 UTCدریافت: 2026/08/10 12:01 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/10 12:01 UTC
جنگ جهانی دو و نیم: منشور گذار✍️عبدالرضا شادابیچرا «اسپینآف جنگ جهانی سوم» از خود جنگ جهانی سوم مهمتر است؟پیشدرآمد: شکست هندسه قدیم قدرتتاریخ را معمولاً فاتحان نمینویسند؛ تاریخ را آنان مینویسند که قواعد پیروزی را تغییر میدهند. برای بیش از یک قرن، اندیشه راهبردی غرب بر این فرض استوار بود که ترکیب برتری آتش، فناوری و اقتصاد میتواند اراده سیاسی قدرت مسلط را بر میدان نبرد و سپس بر نظم جهانی تحمیل کند. از جنگ جهانی دوم تا پایان جنگ سرد، این فرض تقریباً بیرقیب باقی ماند و قدرت با ناوهای هواپیمابر، بمبافکنهای راهبردی، پایگاههای فرامرزی و توان مداخله در دوردستها سنجیده میشد.اما بحران اخیر ایران و ایالات متحده نشان داد که این هندسه دیگر برای توضیح همه واقعیتهای قدرت کافی نیست. پرسش اصلی امروز این نیست که چه کسی میتواند ضربه نظامی سنگینتری وارد کند، بلکه این است که چه کسی میتواند هزینههای جنگ را مدیریت کند، هزینهها را به دیگران منتقل سازد و پس از بحران، همچنان آزادی عمل بیشتری برای شکل دادن به نظم آینده داشته باشد.از این منظر، عنوان «جنگ جهانی سوم» برای توصیف وضعیت کنونی دقیق نیست. هنوز بسیج تمامعیار جهانی رخ نداده، اقتصاد جهان به دو بلوک بسته و غیرقابلعبور تقسیم نشده و ائتلافهای نظامی وارد رویارویی مستقیم فراگیر نشدهاند. با این حال، تقریباً همه قدرتهای بزرگ در بحران حاضر بودند: برخی با نیروی نظامی، برخی با دیپلماسی، برخی با سرمایه، برخی با اطلاعات و برخی با صبر راهبردی. این وضعیت را میتوان «جنگ جهانی دو و نیم» نامید؛ مرحلهای میانی میان پایان نظم آمریکامحور و تولد نظمی چندمرکزی که قواعد آن هنوز تثبیت نشده است.فصل اول: گسل اوراسیا و زلزله نظم قدیمهرگاه نظم بینالمللی دچار دگرگونی بنیادین شده، پیش از وقوع جنگ بزرگ، جهان وارد دورهای از ابهام شده است؛ دورهای که در آن نظم قدیم هنوز فرو نریخته، اما نظم جدید نیز متولد نشده است. اروپا در فاصله ۱۸۷۱ تا ۱۹۱۴ و جهان میان دو جنگ جهانی، نمونههای کلاسیک چنین وضعیتهایی بودند. امروز نیز نظام بینالملل در وضعیت مشابهی قرار دارد: آمریکا هنوز بزرگترین قدرت نظامی جهان است، اما دیگر تنها تعیینکننده قواعد اقتصاد جهانی نیست؛ چین به بازیگری تعیینکننده در صنعت، فناوری و زیرساخت تبدیل شده، اما هنوز نقش سنتی یک هژمون امنیتی را نپذیرفته است؛ روسیه توان تخریب نظم را دارد، اما ظرفیت ساخت نظم جایگزین را ندارد؛ و اروپا، با وجود وزن اقتصادی، از نظر راهبردی همچنان وابسته باقی مانده است.بنابراین، جهان نه تکقطبی است، نه دوقطبی و نه چندقطبی به معنای کلاسیک. وضعیت کنونی بیشتر شبیه یک منطقه گسلی است؛ جایی که صفحات قدرت بر یکدیگر فشار میآورند، انرژی انباشته میشود و هر بحران منطقهای میتواند لرزهای در معماری نظم جهانی ایجاد کند. جنگ اوکراین، بحران تایوان و رویارویی ایران و آمریکا را باید در همین چارچوب دید: آزمونهایی برای سنجش استقامت، ظرفیت ائتلافسازی، تابآوری اقتصادی و تحمل هزینه قدرتهای بزرگ.فصل دوم: بازی بیتوپ و ماشین فرسایشدر نظریههای کلاسیک روابط بینالملل، قدرت معمولاً با آنچه دولتها انجام میدهند سنجیده میشود: تعداد سربازان، ظرفیت آتش، تولید ناخالص داخلی، فناوری و قلمرو نفوذ. اما در قرن بیستویکم شاخص دیگری اهمیت یافته است: توانایی واداشتن رقبا به مصرف منابع خود، بیآنکه خود همان هزینه را بپردازید. این همان منطق «بازی بدون توپ» است.در فوتبال مدرن، بخش بزرگی از بازی توسط بازیکنانی شکل میگیرد که توپ در اختیار ندارند؛ آنان با جابهجایی، ایجاد فضا و وادار کردن حریف به واکنش، ساختار مسابقه را تغییر میدهند. راهبرد چین در بحران ایران و آمریکا را میتوان با همین منطق توضیح داد. پکن نه ناوگروه اعزام کرد، نه پایگاه جدید ساخت و نه وارد جنگ شد؛ اما کوشید از فرسایش منابع رقبا، اختلال در تمرکز راهبردی واشنگتن و افزایش نیاز بازیگران منطقهای به میانجیگری و ثبات اقتصادی بهرهبرداری کند.این رفتار با سنت راهبردی چین نیز همخوان است. از سونتزو تا روایتهای کلاسیک «سیوشش راهبرد»، پیروزی کامل زمانی حاصل میشود که رقیب پیش از ورود به نبرد اصلی، بخشی از توان خود را از دست داده باشد. در این چارچوب، هدف نابودی فوری دشمن نیست؛ هدف تغییر محیط تصمیمگیری اوست. بنابراین چین به جای «اشغال سرزمین»، بر «اشغال شبکهها» تمرکز دارد: انرژی، بنادر، زنجیره تأمین، سرمایه، فناوری و مسیرهای ترانزیتی. فصل سوم: منشور قدرت؛ جهان از چند زاویه شکست میخوردتقسیم جهان به دو اردوگاه ساده، یعنی «حامی آمریکا» و «حامی ایران»، از نظر تحلیلی ناکافی است. بحران اخیر نشان داد که دولتها بیش از آنکه بر اساس وفاداری ایدئولوژیک رفتار کنند، بر مبنای هزینه، منفعت و انعطاف راهبردی تصمیم میگیرند.
پستهای تلگرام — حمیدرضا جلائیپور (جامعهشناس)
🔘عجم اوغلو در «چه بر سر لیبرال دموکراسی آمد؟» چه گفته است؟جدیدترین کتاب دارون عجماوغلو، برنده نوبل اقتصاد، وارد بازار نشر شد. نقطه عزیمت وی اینست که دموکراسی چیزی جدا از لیبرالیسم نیست، بلکه بخشی از معنای آزادی است. از نظر او، آزادی فقط رهایی از مداخله دولت یا آزادی فعالیت در بازار نیست؛ فرد زمانی واقعاً آزاد است که در برابر قدرتهای مسلط، چه دولتی و چه خصوصی، از امکان مقاومت برخوردار باشد و بتواند در حکومت بر سرنوشت خود مشارکت کند.عجماوغلو برای توضیح برداشت خود از لیبرالیسم، میان سه سنت تمایز میگذارد. سنت نخست، گرایشهای مترقی است که در آن آزادی ممکن است در قالب تحمیل یک تصور مطلوب از جامعه و فرهنگ به دیگران درآید. سنت دوم، لیبرالیسم کلاسیک، بهویژه در قرائت هایک، است که آزادی را عمدتاً به معنای عدم مداخله دولت میداند. عجماوغلو خود را در سنت سومی قرار میدهد که اروپاییها بیشتر آن را سوسیالدموکراسی و آمریکاییها لیبرالیسم مینامند. مفهوم محوری این سنت عدم سلطه است: اگر فرد از امنیت اقتصادی نسبی برخوردار نباشد و در برابر کارفرمایان، شرکتها یا دیگر قدرتهای خصوصیِ مسلط و استثمارگر بیدفاع باشد، نمیتوان گفت واقعاً آزاد است.او سپس چهار پیشفرض برای لیبرالیسم مطرح میکند: نخست، خطاپذیری انسان؛ یعنی باید بپذیریم که ممکن است اشتباه کنیم. دوم، اینکه یادگیری و اصلاح خطاها در بستر جامعه و تعامل با دیگران شکل میگیرد. سوم، اینکه آزادی بحث، تجربه و آزمونوخطا بهطور تدریجی امکان بهبود دانش را فراهم میکند. و چهارم، اینکه دانش جمعی برای کارکرد جامعه ضروری است. بر اساس این پیشفرضها، چهار ستون لیبرالیسم عبارتاند از آزمایش و تجربه، عدم سلطه و خودحکمرانی، رشد اقتصادی، و نوعی جامعهگرایی نرم که میان حقوق فردی و تعلق فرد به اجتماعات خود تعادل برقرار میکند.ایده اصلی عجماوغلو بر این پایهها، چیزی است که آن را لیبرالیسم طبقه کارگر مینامد. این الگو باید هم از آزادی بیان و تشکل و تجربه حمایت کند، هم نسبت به تمرکز بیش از حد قدرت حساس باشد؛ از بازتوزیع برای کاهش محرومیت استفاده کند؛ امکان مشارکت سیاسی و اقتصادی گروههای ضعیفتر را افزایش دهد؛ رشد اقتصادی را ارزشمند بداند؛ برای افراد با مهارتهای مختلف شغلهای خوب فراهم کند؛ و در کنار آزادی فردی، بر جامعه، اعتماد و اشتراک دانش نیز تأکید داشته باشد.از نظر عجماوغلو، لیبرالیسم در بخش بزرگی از قرن بیستم موفقیت تاریخی بزرگی بود. گسترش علم و دانش، دموکراسی، خدمات عمومی، رهایی اجتماعی و سیاسی و افزایش بیسابقه رفاه تا حد زیادی محصول همین نظم بود. اما این نظم به تدریج فرسوده شد. یکی از مشکلات درونی آن چیزی است که او «سه I» مینامد: شمول، نادانی و عدم تساهل. جوامع لیبرال باید گروههای سابقاً محروم، فقرا، زنان، اقلیتها و مهاجران، را وارد نظم سیاسی کنند، با باورهای نادرست و مخرب مقابله کنند و در عین حال مشخص کنند که یک جامعه لیبرال تا چه حد باید در برابر جریانهای غیرلیبرال و تحملناپذیر تساهل نشان دهد.اما از نظر عجماوغلو، بحران اصلی امروز بیشتر ریشه در تحولات اقتصادی و اجتماعی چند دهه اخیر دارد. نظم سیاسی پس از جنگ جهانی دوم بر چیزی استوار بود که او پیمان صنعتی مینامد: صنعتیشدن گسترده، رشد اقتصادی، اتحادیههای کارگری و افزایش دستمزدها. این نظم باعث شد طبقه کارگر احساس کند سهمی واقعی در رشد اقتصادی و نظم سیاسی دارد. اما با صنعتزدایی، تضعیف اتحادیهها و کاهش دستمزد نسبی کارگران کمتحصیل، این پیمان از بین رفت. همزمان دانشگاهها بهشدت گسترش یافتند و طبقه بزرگی از فارغالتحصیلان شکل گرفت که ارزشهای فرهنگی متفاوتی با طبقه کارگر سنتی داشتند و در بسیاری موارد نیز با اقتصادی مواجه بودند که نمیتوانست انتظارات آنان را برآورده کند.این تغییرات اقتصادی با تحول در سیاست فرهنگی و هویتی همراه شد. چپ سیاسی بیش از پیش بر مسائل فرهنگی و هویتی تمرکز کرد و در مقابل، راست نیز سیاست هویتی و فرهنگی خود را تقویت کرد. نتیجه، فروپاشی ائتلاف قدیمی میان فارغالتحصیلان لیبرال و طبقه کارگر محافظهکارتر از نظر اجتماعی بود؛ ائتلافی که بخش مهمی از سیاست لیبرال پس از جنگ را تشکیل میداد. همین شکاف اقتصادی، فرهنگی و هویتی به رشد پوپولیسم در هر دو سوی چپ و راست کمک کرد.عامل مهم دیگر، ظهور بخش فناوری است؛ بهویژه در آمریکا. عجماوغلو معتقد است فرهنگ نخبگانی و گاه ضددموکراتیک شرکتهای فناوری مشکلساز است، اما اثر واقعیتر فناوری از طریق الگوریتمهایی است که نحوه انتشار اطلاعات و شکلگیری افکار عمومی در شبکههای اجتماعی را تغییر دادهاند. اکنون هوش مصنوعی نیز این تحول را بسیار گستردهتر کرده و احتمالاً میتواند رابطه میان فناوری، بازار کار، قدرت و سیاست را بیش از پیش دگرگون کند.🆔 @mohammadreza_dadgostar
#پیشنهاد_کتابانتشار ترجمهٔ فارسی این کتاب به ویژه از این جهت ارزشمند است که متاسفانه عمدهٔ مبلغان لیبرالیسم در فضای عمومی ایران به سنت سوم لیبرالیسم (سوسیالدموکراسی یا لیبرالیسم طبقه کارگر که به لیرالیسم برابریخواه رالزی هم بسیار نزدیک است) توجه کافی ندارند و لیبرالیسم را به هایکگرایی و حتی لیبرتارینیسم تقلیلی پرآسیب دادهاند.👇🏼
اینگفتگو با نویسندگانکتاب Israel's Lobby: America in the Grip of a Foreign Power متعلق به ۵ ماه پیش است ولی قابل توجه و در مورد کتاب و موضوع ان اطلاع دهنده است.youtu.be/8DgO0dqRNN8?si=pEad89zAPga3xsMv@…
📖What Happened to Liberal Democracy? Remaking a Politics of Shared Prosperity🖌Daron Acemoglu©Dutton🗓2026انتشار برای اولین بار: متن کامل کتاب "چه بر سر لیبرال دموکراسی آمد" جدیدترین اثر دارون عجماوغلو، برنده نوبل اقتصاد سال ۲۰۲۴ و نویسنده کتابهای "چرا ملتها شکست میخورند"، "دالان باریک آزادی" و "قدرت و پیشرفت"🆔 @mohammadreza_dadgostar
شبکه ایکس
مهره ما برای تهرانکارزار رسانهای آمریکا و اسرائیل برای چهرهسازی رضا پهلویآلکس شمس (نویسنده و مردم شناس و دارای مدرک دکترا از دانشگاه شیکاگو)مترجم: ح همنبع: بوستون ریویو (Boston Review)در این متن، رضا پهلوی بهعنوان چهرهای معرفی میشود که نه بر پایه پایگاه واقعی مردمی، بلکه با اتکا به نام خانوادگی، سرمایه رسانهای و حمایت خارجی برجسته شده است. نویسنده معتقد است که در جریان حملات اسرائیل و آمریکا به ایران، پهلوی و بخشی از حامیانش عملاً از تشدید حملات استقبال کردند و او خود را آماده بازگشت به قدرت پس از سقوط قریبالوقوع جمهوری اسلامی نشان داد؛ تصویری که متن آن را با توهم احمد چلبی در عراق مقایسه میکند.محور اصلی متن این است که «پروژه پهلوی» بیشتر یک برساخته رسانهای و دیجیتال است تا یک جنبش مردمی. به ادعای نویسنده، دولتهای آمریکا، اسرائیل و عربستان، همراه با رسانههای سلطنتطلب، اندیشکدهها و شبکهای از حسابهای مجازی و رباتی، تلاش کردهاند از رضا پهلوی چهرهای قابلقبول برای تغییر رژیم بسازند و همزمان مخالفان جنگ، تحریم و مداخله خارجی را تخریب کنند.در متن تأکید میشود که دموکراسیخواهان واقعی ایرانی، پهلوی را نماینده خود نمیدانند، بلکه او را یادآور استبداد سلطنتی میبینند. نویسنده میگوید نقش پهلوی این است که به قدرتهای خارجی یک «چهره ایرانی» بدهد تا حمله، فشار و تغییر رژیم را مشروع جلوه دهند؛ چهرهای که زیر عنوان دموکراسی سکولار، عملاً با بمباران و مداخله خارجی همراه شده است.بخش مهم دیگر متن به جنگ روانی در شبکههای اجتماعی میپردازد: ارتشهای رباتی با نمادهای تاج، شیر و خورشید، پرچم اسرائیل و ستایش از پهلوی، فضای فارسیزبان را اشباع کردهاند، صداهای مخالف جنگ را هدف گرفتهاند و حتی نهادهایی مثل NIAC را با اتهامزنی و حملات هماهنگ تحت فشار گذاشتهاند. نتیجهگیری متن این است که برجستهشدن رضا پهلوی نه نشانه محبوبیت مردمی، بلکه بخشی از پروژهای تبلیغاتی برای تحمیل یک آلترناتیو مطلوب قدرتهای خارجی بر ایران است.