سرقت ادبی؛ پدیدهای به قدمت ادبیات#دکترایرجرضایی وقتی از «سرقت ادبی» یا «سرقت علمی» سخن میگوییم،…
انتشار: 2026/08/27 07:39 UTCدریافت: 2026/08/27 13:40 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/27 13:40 UTC
سرقت ادبی؛ پدیدهای به قدمت ادبیات#دکترایرجرضایی وقتی از «سرقت ادبی» یا «سرقت علمی» سخن میگوییم، معمولاً ذهن ما به جهان جدید، دانشگاه، مقاله، کتاب و قواعد حقوقی و اخلاقیِ امروز میرود؛ گویی این پدیده محصول عصر جدید و پیامد گسترش صنعت چاپ و ارتباطات است. نگاهی به تاریخ ادبیات اما نشان میدهد که جعل، انتحال، الحاق و انتساب ناروا، قدمتی بسیار بیشتر از جهان مدرن دارد.عبدالحسین زرینکوب در کتاب نقد ادبی، در بحثی درباره «سرقات ادبی»، از نکتهای بنیادی پرده برمیدارد: پیش از آنکه منتقد به تفسیر و ارزیابی یک اثر بپردازد، باید از صحت انتساب آن اطمینان حاصل کند. زیرا اگر شعری را که از شاعری نیست به او نسبت دهیم، همه داوریهای بعدی ما درباره آن شعر، بر مقدمهای نادرست استوار خواهد شد. (نقد ادبی، زرینکوب، انتشارات امیرکبیر، ص ۸۹)از نظر زرینکوب، انتساب نادرست آثار به دلایل گوناگونی رخ داده است: گاه از سر تعصب سیاسی و حزبی، گاه تحت تأثیر باورهای دینی، گاه بر اثر شباهت مضمونی و سبکی، و گاه نیز آگاهانه؛ یعنی کسانی با تقلید از سبک شاعری بزرگ، اثری پدید آورده و آن را به نام او عرضه کردهاند. افزون بر این، در طول زمان، کاتبان و نسّاخ نیز گاه ابیاتی را به دیوان شاعران افزودهاند و بدینسان متن اصلی با افزودههای بعدی درآمیخته است. (همان)نمونههای آن در ادبیات فارسی کم نیست: آثاری به فردوسی و عطار و دیگر مشاهیر ادب فارسی منسوب شده که انتسابشان محل تردید یا مردود است؛ رباعیاتی بر دیوان خیام افزوده شده و ابیاتی نیز در گذر زمان به حافظ نسبت یافتهاند، صرفاً به این دلیل که مضمون یا لحن آنها با آنچه از این شاعران در ذهن و حافظه عمومی شکل گرفته، سازگار مینموده است.اینجاست که اهمیت کار بزرگانی چون علامه قزوینی، ایرج افشار، خالقیمطلق و شفیعی کدکنی آشکارتر میشود. تصحیح علمی متون، کاری صرفاً فنی و نسخهشناختی نیست؛ بخشی از بنیان نقد ادبی و تاریخ ادبیات است. مصحح میکوشد از میان نسخهها، روایتها، الحاقات، تصحیفها و انتسابهای متأخر، تا حد امکان به متنی نزدیک شود که بتوان آن را با اطمینان بیشتری به مؤلف نسبت داد.از این منظر، سخن زرینکوب نکتهای مهمتر نیز در خود دارد: سرقت و جعل ادبی پدیدهای مختص دنیای مدرن نیست. آنچه در روزگار ما تازه است، صورتهای جدید سرقت علمی و ادبی و نیز نظام حقوقی و دانشگاهیِ مبارزه با آن است؛ اما اصلِ جعل، انتحال و انتساب ناروا، قرنها پیش از پیدایش دانشگاه مدرن و قانون کپیرایت نیز وجود داشته است.حتی انگیزههای این جعلها نیز همیشه اقتصادی یا شخصی نبودهاند. گاهی شاعر یا کاتب میخواسته است عقیدهای دینی را تأیید کند؛ گاهی تعصب قومی و سیاسی در میان بوده و گاهی اعتبار یک شاعر بزرگ چنان بوده که اثر مجهولی به آسانی زیر سایه نام او قرار میگرفته است.از همین رو، تاریخ ادبیات را نباید فقط تاریخ آثاری دانست که از گذشته به ما رسیدهاند؛ بلکه باید تاریخ سرگذشت متنها نیز دانست: اینکه چه کسی آنها را سروده، چه کسی نقل کرده، چه کسی تغییرشان داده، چه کسی چیزی بر آنها افزوده، چه زمانی و چرا به شاعری خاص منسوب شدهاند و سرانجام، چگونه از میان روایتهای گوناگون به صورت کنونی درآمدهاند.بدینقرار، معنای سخن زرینکوب درباره «اولین قدم در انتقاد» روشن میشود. منتقد پیش از آنکه بپرسد: «این شعر چه میگوید؟» باید بپرسد: «این شعر از آنِ کیست؟» و حتی پیش از آن: «آیا اساساً دلیلی کافی داریم که آن را از آنِ او بدانیم؟»پاسخ به این پرسش، گاه حاصل سالها جستوجو در نسخههای خطی، مقابله متون، بررسی زبان و سبک، مطالعه تاریخ ادبیات و شناخت سنتهای نسخهپردازی است. از این رو، تصحیح متون کهن، برخلاف تصور نخستین، حاشیهای بر نقد ادبی نیست؛ یکی از مقدمات بنیادی آن است.در روزگاری که با یک کلیک میتوان متنی را به نام هر کسی منتشر کرد، یادآوری این حقیقت تاریخی خالی از فایده نیست: مسئله اصالت متن و انتساب اثر، مسئلهای تازه نیست؛ بشر قرنهاست با وسوسه نسبت دادن سخن دیگران به نامهای بزرگ دستبهگریبان است. آنچه تغییر کرده، ابزارهاست؛ نه اصل مسئله. و شاید به همین دلیل است که کار مصححان بزرگ متون، بیش از آنکه صرفاً «تصحیح یک کتاب» باشد، نوعی بازگرداندن حافظه ادبی به اصالت خویش است.چهارم شهریور ۱۴۰۵🌸🌸Ｃ᭄𝄞 @GaleryeTasavireAdabi♡჻ᭂ࿐✰⊰━━━━─
نخستین مشاهده و پستهای مشابه
این برچسبها فقط زمان نخستین مشاهده متن عمومیِ همسان در این فهرست را نشان میدهند و اثباتکننده نویسنده اصلی نیستند.
- از زبانِ ذَرّه / ایرج رضایی · تطابق نزدیکِ متصل به نمونه مبنا — ۴ شهریور ۱۴۰۵، ۱۰:۱۰
- گالری تصاویر ادبی · تطابق دقیق — ۵ شهریور ۱۴۰۵، ۱۳:۴۰
اثر انگشت فشرده دقیق و تطابق نزدیکِ متصل به یک نمونه مبنا · زمان ناشناخته، ناموجود باقی میماند
پستهای تلگرام — گالری تصاویر ادبی
یادت جهان را پر غم می کنددر غم گداختم ای بزرگ ای تابان!#سهرابسپهرییاد عزیزان رفته بهخیر🖤🌸🌸Ｃ᭄𝄞 @GaleryeTasavireAdabi♡჻ᭂ࿐✰⊰━━━━─
جهان روشن به ماه و آفتاب استجهانِ ما به دیدار تو روشن ...#سعدیصبحتان پر از دیدارهای روشن#موسیقی #بیکلام خاص نگارش و نوشتن🌸🌸Ｃ᭄𝄞 @negareshe10─━━━━⊱🖋⊰━━━━─
"اشارتی به ارزش والای شعر اخوان در حوزهی موسیقی"من بر این باورم که شعر موسیقی کلمات و الفاظ است، اگر کلام زناکیس موسیقیدان و معمار را که میگوید: «موسیقی همآهنگکنندهی گیتی است، اما در عرضهی اندیشهی متعارف و معمولی، چهرهی انسانی به خود گرفته است» از یک سو و گفتهی پل دوکا موسیقیدان را که: «یک هنر بیش نیست آن هم شاعری است» از دیگرسو در کنار هم قرار دهیم، به راحتی میتوان گفت که شاعری که با موسیقی و آهنگ کلام آشناست، به همان اندازه موفقتر است که آهنگسازی با شعر. و به گمان من یکی از عواملی که اخوان را بر بلندای شعر معاصر و تارک ادبیات منظوم نسل حاضر جای میدهد، احاطه ی او بود بر ظرافتهای موسیقی کلام. همیشه به یادش داریم.پرویز مشکاتیانبرگرفته از کتاب باغ بیبرگییادنامهی مهدی اخوان ثالثبه کوشش مرتضی کاخی #تصویراز راست: مرتضی کاخی، پرویز مشکاتیان، مهدی اخوان ثالث، محمدرضا شجریان🌸🌸Ｃ᭄𝄞 @GaleryeTasavireAdabi♡჻ᭂ࿐✰⊰━━━━─
#خاطرهنگاری یادمان مهدی اخوان ثالث اسطورهای از دیار خراسانشاعر پرآوازه وموسیقی پژوه ایرانینام وتخلص وی در اشعارش( م.امید)بود.پیامبر باعبا اما بیمذهب!«مهدی اخوان ثالث در زندان قصر بود و ما هر هفته به دیدنش میرفتیم. بار اول که رفتم گفتم: چه چیزی میخواهی برایت بیاورم؟ گفت یک عبایی تو داشتی، همان را بیاور چون اینجا هوا سرد است. عبا را بردم و اخوان هم در داخل زندان در ساعات گردش و هواخوری آن عبا را به دوش خود میانداخت. احتمالا ریش را هم نمیتراشید. مردی "زاهد و عابد و مسلمانا" مینمود. یکی از آقایان علمای عصر هم که در آن زندان گرفتار بود – به جرم شرکت در قتل منصور، تصور میکنم – هر وقت اخوان را میدید میگفت: بهبه! شما که دیگر خیلی مرد مومن مقدسی هستید. و اخوان هر بار به نوعی از پذیرفتن چنین عنوانی برای خود طفره میرفت. بالاخره آن مرد روحانی یک روز پرسیده بود مگر شما چه مذهبی دارید؟ آیا لامذهب هستید؟ اخوان گفته بود نه والله. – آیا مسیحی هستید؟ - نه. – آیا یهودی؟ - نه. تا جایی که در کتب ملل و نحل نامی از مذاهب دیده بود، همه را گفته بود و اخوان هم از تمام آن مذاهب تبری جسته بود. مرد روحانی خسته و عاجز شده بود که پس چه مذهبی دارید؟ اخوان گفت: مزدشتی. پرسید زردشتی؟ اخوان گفت نه مزدشتی. - این دیگر چه مذهبی است؟ اخوان گفت: این مذهبی است که هم پیامبرش خودم هستم هم امتش.»حالات و مقامات م.امید - استاد دکترمحمدرضا شفیعی کدکنی🌸🌸Ｃ᭄𝄞 @negareshe10─━━━━⊱🖋⊰━━━━─
خنده یِ خورشید را هر صبح دانی چیست رمز؟گوید از عمرت گذشت ای بیخبر شامی دگر#مهدیاخوانثالث صبحتان پُر خیر و برکت باد#موسیقی #بیکلام خاص نگارش و نوشتن🌸🌸Ｃ᭄𝄞 @negareshe10─━━━━⊱🖋⊰━━━━─
#وزن_و_قافیه_شعر_فارسی#از_تقی_وحیدیانکامیارＣ᭄𝄞 @GaleryeTasavireAdabi♡჻ᭂ࿐✰⊰━━━━─