فضاسازی حسی - موسیقایی در شعر قدیم و جدید (۱)#دکترمحمدرضاروزبه شاعران برجسته میکوشند که از ظرفیته…
انتشار: 2026/07/26 18:18 UTC
فضاسازی حسی - موسیقایی در شعر قدیم و جدید (۱)#دکترمحمدرضاروزبه شاعران برجسته میکوشند که از ظرفیتهای آوایی - موسیقیایی کلمات به انحای گوناگون برای فضاآفرینی و تصویرسازی استفاده کنند از جمله ترفندهای شاعرانه در این زمینه میتوان اشاره کرد به: بهرهگیری از تکرار و طنین کلمات یا آواها، استفاده از جادوی مجاورت، استفاده از قابلیتهای پنهانِ آوایی- معنایی واژگان و ... گاه لازمهی این گونه تکنیکها و ترفندها، فرا رَوی از مرزهای بلاغت رسمی و نیز خروج از قلمروی نُرمهای زبانی و دستوری است. مثلاً در این ابیات از مولوی: ای مطرب خوش قاقا! تو قیقی و من قوقو تو دقدق و من حقحق، تو هیهی و من هو هو ای شاخ درخت گل، ای ناطق امر قل تو کبکصفت بوبو، من فاختهسان: کوکو این موسیقی است که معنی میآفریند و معنی مابعدی جایگزین معانی ماقبلی و متعارف میشود؛ یعنی مجموعه اصوات، آواها و نامآواها در هماهنگی فرمیک خاصی هم حالات سکرآمیز و شهودی شاعر را آینگی میکنند و هم معانی مابعدی و غیر کلاسیک را رقم میزنند. از این منظر در مییابیم که: "شعر، تجلی موسیقایی زبان است." (شفیعی کدکنی، موسیقی شعر، ۱۳۶۸: ۳۸۹) باز در این بیت مولانا: مرد سخن را چه خبر از خمُشی همچو شکر خشک چه داند چه بوَد تَرللا تَرللا گذشته از ایهام تضاد بین تر (در ترللا) و خشک، کلمهی ترلللا واجد معنایی دقیق و مضبوط نیست. (لغتنامه، فرهنگ سخن، و نیز "انسانم آرزوست"، برگزیده و شرح غزلیات مولانا، خرمشاهی، ۳۰) اما بنابر فحوای کلام یعنی " خشک و به معنی انسان بیذوق فاقد طراوت روحی" (در عشق زنده بودن؛ گزیده غزلیات شمس، شفیعی کدکنی: ۲۸۴) آری، مجموعهی حاصل از گرهخوردگی اصوات و کلمات با روح مسلط شعر، حامل این معناست که: اهل قال از حلاوت صمت و سکوتِ عارفانهی اهل حال بینصیبند، همانطور که افراد خشکمغز و بیذوق، درکی از موسیقی و سماع صوفیانه ندارند. در اینجا کلمه غریب و بیمعنی ترللا و تکرار آن بهترین نقش را در ایجاد هالهی حسی و معنایی بر عهده دارد، به نحویکه تصویری زنده و ملموس از حس و حال صوفیان شوریده و در حال رقص و سماع را فرا ذهن خواننده مینهد. بعید است که هیچ کلمهی دیگری تا این حد قدرت رسانگی این معنای دیداری - شنیداری را داشته باشد.🌸🌸C᭄𝄞 @GaleryeTasavireAdabi♡჻ᭂ࿐✰⊰━━━━─
