پیش از آنکه برای فرزندتان کلاس تازه‌ای ثبت‌نام کنید، این گفت‌وگو را بخوانید اگر پدر یا مادر هستید و…

پیش از آنکه برای فرزندتان کلاس تازه‌ای ثبت‌نام کنید، این گفت‌وگو را بخوانید اگر پدر یا مادر هستید و به فکر ثبت‌نام فرزند خود در کلاس‌های آموزشی فوق‌برنامه در تابستان هستید، اندکی برای خواندن گفت‌وگوی محمدرضا سرکارآرانی با عبدالحسین وهاب‌زاده وقت بگذارید. ارزش این گفت‌وگو در نقد آموزش رسمی نیست، بلکه در عرضه‌ی راهکارهایی‌ست که به‌خلاف تصور، نه هزینه‌ای برای خانواده دارد و نه نیاز به امکانات ویژه. مهم‌ترین پیام وهاب‌زاده این است که «مدرسه طبیعت» پیش از آنکه یک مکان باشد، تغییری در نگاه ما به کودک است؛ نگاهی که برای همه‌ی کودکان، در همه‌ی شهرها و روستاهای ایران و در هر شرایط اقتصادی قابل اجراست. کافی است، به تعبیر سهراب سپهری، «چشم‌ها را بشوییم و جور دیگر ببینیم».ایده‌ی «مدرسه طبیعت» در اندیشه‌ی عبدالحسین وهاب‌زاده، بیش از آنکه طرحی برای آموزش محیط‌زیست باشد، نقدی بنیادین بر مدرسه‌ی رسمی و شیوه رایج تربیت کودک است. از منظر او، مسئله‌ی اصلی آموزش طبیعت نیست، بلکه بازگرداندن «کودکی» به کودکان است. از منظری تکاملی، کودک موجودی خودیادگیرنده است که انگیزه‌ی یادگیری را از درون خود می‌گیرد. آنچه آموزش رسمی و کلاس‌های پرهزینه انجام می‌دهند، اغلب جایگزین‌کردن انگیزه‌ی درونی با اجبار بیرونی است، در حالی که یادگیری واقعی از تجربه، بازی، مشاهده و تعامل با محیط شکل می‌گیرد.وهاب‌زاده میان «آموزش» و «یادگیری» تمایز روشنی قائل است. یادگیری فرایندی طبیعی‌ست که کودک از طریق بازی، تقلید، تجربه شخصی و تعامل با دیگران و محیط طی می‌کند؛ از همین رو، او کودک را نه «آموزش‌پذیر»، بلکه «یادگیرنده» می‌داند.در مرکز این اندیشه، مفهوم بازی آزاد قرار دارد. کودک با شاخه و تنه‌ی درخت، خاک، آب یا سنگ، جهانی از تجربه خلق می‌کند. این بازی‌ها صرفاً سرگرمی نیستند؛ بلکه شخصیت، عواطف و مسیرهای بعدی یادگیری را شکل می‌دهند. تجربه‌های عاطفی دوران کودکی بعدها جهت علایق و انتخاب‌های فرد را تعیین می‌کنند و کودکی که فرصت تجربه‌ی طبیعت را نداشته باشد، در بزرگسالی نیز رابطه‌ای عمیق با آن برقرار نخواهد کرد.از همین منظر، «مدرسه طبیعت» برای وهاب‌زاده ساختمان یا برنامه‌ی درسی نیست، بلکه محیطی است که کودک بتواند آزادانه بازی کند، تجربه بیندوزد، انتخاب کند و با طبیعت ارتباط برقرار سازد. نقش بزرگسال نیز آموزش دادن نیست، بلکه فراهم کردن محیطی امن و غنی برای تجربه است. انسان میلیون‌ها سال در چنین «مدرسه‌ای» رشد کرده و مدرسه‌ی رسمی نهادی بسیار جدید در تاریخ بشر است.با این حال، وهاب‌زاده به‌خلاف برداشت ساده‌انگارانه از روسو، انسان طبیعی را کاملاً نیک‌سرشت نمی‌داند. به باور او، بازی و طبیعت راهنمای طبیعی کودک‌اند، اما یادگیری قواعد زندگی جمعی، اخلاق و مسئولیت اجتماعی وظیفه‌ی جامعه است.بنابراین، مدرسه‌ی طبیعت نفی آموزش نیست؛ بلکه تأکید بر تقدم تجربه‌ی طبیعی در سال‌های نخست زندگی است.او می‌گوید دغدغه‌اش ابتدا حفاظت از محیط‌زیست بود، اما به این نتیجه رسید که مسئله عمیق‌تر از بحران طبیعت است؛ زیرا خودِ کودکی در معرض نابودی قرار گرفته است. کودک امروز بیشتر وقت خود را میان آپارتمان، سرویس، مدرسه و کلاس‌های متعدد می‌گذراند و فرصت تجربه‌ی آزاد محیط، محله و طبیعت را از دست داده است. از همین رو، دغدغه او از «طبیعت برای محیط‌زیست» به «طبیعت برای کودک» تغییر یافت.اگر با خواندن این مطالب هنوز تردید دارید که آیا چنین شیوه‌ای واقعاً کودک را برای آینده آماده می‌کند یا نه، تردیدتان کاملاً قابل درک است. حرکت در مسیری که با عرف رایج تفاوت دارد، شجاعت می‌خواهد و این نگرانی که «اگر اشتباه کنم، هزینه آن را فرزندم در آینده خواهد پرداخت» نگرانی نابجایی نیست.از سوی دیگر، در ذهن بسیاری از ما این پیش‌فرض وجود دارد که هرچه آموزش گران‌تر باشد، حتماً بهتر است. اما همان‌طور که درباره‌ی تغذیه می‌دانیم، این قاعده همیشه درست نیست؛ گاهی نان، پنیر و سبزی ساده، سالم‌تر از بسیاری از فست‌فودهای گران‌قیمت‌تر است. در تربیت نیز لزوماً آموزش‌های پرهزینه، از یادگیری حاصل از بازی‌های جمعی، تجربه و حضور در محیط‌های طبیعی مانند پارک‌ها ارزشمندتر نیستند.با این همه، اگر هنوز مردد هستید، ضرورتی ندارد آموزش‌های رسمی و متعارف را کنار بگذارید. گفت‌وگوی وهاب‌زاده را بخوانید و سپس خودتان در مورد راهکارهای مناسب برای فرزند خود تصمیم بگیرید. دست‌کم فرصت این نوع یادگیری را نیز در کنار آموزش مدرسه برای فرزندتان فراهم کنید. اهمیت این راهکار به‌ویژه برای کودکان زیر ۱۲ سال بیشتر است، هرچند همه کودکان از آن بهره‌مند می‌شوند.هادی صمدی@evophilosophy