اسلام غیرسیاسی؛مغالطه روشنفکرانه یا دینزدایی آگاهانه؟✍️ احسان خرسندنژاد اخیراً شاهد بودهایم که ب…
انتشار: 2026/07/29 14:54 UTCدریافت: 2026/08/05 18:02 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/05 18:02 UTC
اسلام غیرسیاسی؛مغالطه روشنفکرانه یا دینزدایی آگاهانه؟✍️ احسان خرسندنژاد اخیراً شاهد بودهایم که برخی با ظاهر علمی و ادبیاتی پرطمطراق، مرزهای معارف دینی را نشانه گرفته و ادعا میکنند که افرادی مانند علی شریعتی نامسلمانانی هستند که درکی از اسلام نداشته و فراتر از آن اسلام اصولاً ربطی به سیاست ندارد و تبدیل کردن دین به امر سیاسی چیزی جز تحریفِ ذاتِ آن نیست. حتی تا آنجا پیش میروند که با برچسبزنیهای تند و عاری از اخلاق نقد، مفاهیمی را که برآمده از متن قرآن و سنت است، محصول شیادی یا چپزدگی میخوانند. اما آیا واقعاً اسلام با سیاست بیگانه است، یا این منتقدان هستند که نه سیاست را درست فهمیدهاند و نه اسلام را؟برای بطلان ادعای «اسلام غیرسیاسی»، نیازی به فلسفهبافیهای پیچیده نیست؛ کافی است نگاهی عاری از تعصب به متن قرآن و تاریخ اسلام بیندازیم. در منطق قرآنی، رسالت پیامبران از عرصه جامعه، کنش سیاسی و حکمرانی جدا نیست. بخش مهمی از روایات قرآن، تقابل «حق» و «نظام سلطه» است. پرتکرارترین داستان قرآن، یعنی داستان موسی (ع) و فرعون تنها دعوت صرف به توحید نیست؛ بلکه روایتی با جانمایهی قیام و ایستادگی در برابر یک حاکمیت مستبد، تمامیتخواه و طغیانگر است: «اذهبا إلى فرعون إنه طغى». قرآن تنها از اخلاق فردی موسی سخن نمیگوید؛ بلکه خطمشی سیاسی او در برابر ساختار قدرت فرعونی را به تصویر میکشد. الگویی که خامنهای شهید نیز از آن به عنوانی الگوی حکمرانی خود بهره برد. حاکمیت حضرت داوود و حضرت سلیمان و تشکیل حکومت بر پایه دعوت به خداپرستی و عدل نیز نمونههای دیگری از پیوند ناگسستنی دین و حکمرانی در قرآن است: «یا داوود إنا جعلناک خلیفةً فی الأرض فاحکم بین الناس بالحق».در تاریخ اسلام نیز، رسول گرامی اسلام (ص) از همان بدو ورود به مدینه دست به تشکیل «حکومت» زد، معاهده بست، جنگ و صلح را مدیریت کرد و سیستم اداری و قضایی بنا نهاد. پس از ایشان، حکومت پنجساله حضرت علی (ع) و خطبههای ناطق او در نهجالبلاغه، یک دایرةالمعارف کامل از فلسفه سیاست و حکمرانی اسلامی است. حتی سیره سایر امامان شیعه که در ظاهر دسترسی به قدرت نداشتند هم نشان دهنده مشی مبارزهطلبانه ایشان در برابر ظلم و خودکامگی حاکمان وقت است.اما چه میشود که فردی با ادعای دانش و تحلیل، به این نتیجه شگفتانگیز میرسد که «اسلام ربطی به سیاست ندارد»؟ ریشه این انحراف را باید در دو چیز جستوجو کرد:۱. درک سطحی از سیاست: فهم این افراد از سیاست چیزی جز ظاهر غربی آن که عبارت است از «دمودستگاههای پیچیده، ساختارهای بوروکراتیک و فنسالارانه مدرن» نیست. اشکال این دیدگاه آن است که سیاست را به سلطه و مدیریت فنی تقلیل میدهد و از ماهیت انسانی و رابطهای آن غافل میماند؛ حال آنکه سیاست، شیوهی حکمرانی، تنظیم مناسبات اجتماعی و نحوهی ارتباط با «دیگری» است (اعم از مردم و سایر حکومتها/جوامع). در واقع، این افراد به جای درک ذات سیاست، شکل ظاهری امروزی آن را درک کرده و با نگاهی سطحی و تقلیلگرایانه ظرافت و پیچیدگی روابط انسانی را نادیده گرفته و انسانها را صرفاً به موضوع مدیریت، کنترل و تأمین منافع قدرت تبدیل میکنند.۲. درک سطحی و تقلیلگرایانه از دین: درک سکولاریستی این جریان از دین از یک امر شخصی و مناسکی، یعنی «نماز و روزه در کنج خانه» فراتر نمیرود؛ به عبارتی همان اسلام آمریکایی حاکم بر اکثر کشورهای اسلامی که هدفی جز خنثیسازی و به بردگی کشیدن انسانها ندارد. حال آنکه در تفکر اصیل اسلامی، دین راهنمای تمامیت زیست انسان و برنامهای جامع برای زندگی سعادتمندانهی اوست. در دیدگاه دینی، طراحی کل زندگی چیزی نیست جز بستری برای شناخت خدا و تقرب به او. در عالم هستی نیز هیچ پدیدهای وجود ندارد که به شناخت الهی بیربط و دارای ذاتی مستقل از آن باشد. لذا سیاست نیز یکی از مهمترین بسترهای تحقق این غایت است.ادامه مطلب در پست بعدی:👇
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 4 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — بیژن عبدالکریمی
📚 نقد فرهنگی (از متن ادبی تا گفتمان) | نویسنده: سمیر الخلیل | مترجم: محمد فاطمیزاده | چاپ اول | نشر نقد فرهنگ | 1405 | ♦️خرید آنلاین از فروشگاه اینترنتی انتشارات نقد فرهنگ 🛵 ارسال از طریق پست ▪▪▪نقد فرهنگی یک روش نیست بلکه یک فعالیت شناختی است که به بررسی دستاوردهای مختلف فکری، معرفتی و گفتمانهایی میپردازد که حامل نظامهای تاریخی، تداولی یا اجتماعی هستند، حتی گفتمانهای نادیده مانند پیامکها و جوکها که از طریق زبان یا گفتمانهای بصری/ شنیداری (گفتمانهای تصویری) بیان میشوند. در اینجا هیچچیز حاشیهای نیست، آنچه مهم است بیان از طریق آنچه ذکر شد دربارۀ نظامهای فرهنگی با تلاشهای پنهانی است که به غیرظاهر اشاره دارد، با اینکه در حضور گفتمان کلیدهای مخفی وجود دارد که افقهای نظامی فراتر از آن را میگشاید. این گفتمان با یک کهکشان از دلالتهای متحرک در طول زمان سروکار دارد و دارای معانی دیگری است که هیچ ارتباطی با نشانههای تولیدشده توسط متون ادبی و تداعیهای معانی و زیباییشناسی زبان آنها ندارد.▪▪▪🛒برای خرید کتاب روی این لینک کلیک کنید🛒🟠به اینستاگرام نقد فرهنگ بپیوندید🟠@naqdefarhangpub.
منتشر شد: 📚 نقد فرهنگی (از متن ادبی تا گفتمان) | نویسنده: سمیر الخلیل | مترجم: محمد فاطمیزاده | چاپ اول | نشر نقد فرهنگ | 1405 | ♦️خرید آنلاین از فروشگاه اینترنتی انتشارات نقد فرهنگ 🛵 ارسال از طریق پست 🛒برای خرید کتاب روی این لینک کلیک کنید🛒🟠به اینستاگرام نقد فرهنگ بپیوندید🟠@naqdefarhangpub.
📚 رواقیان (راهنمای سرگشتگان) | نویسنده: اندرو هالوچاک | مترجم: سینا مشایخی | چاپ اول | نشر نقد فرهنگ | 1405 | ♦️خرید آنلاین از فروشگاه اینترنتی انتشارات نقد فرهنگ 🛵 ارسال از طریق پست▪️▪️▪️توضیح جذابیتِ اخلاق رواقی دشوار است. دیدگاههای اخلاقیِ ارسطو بهخاطرِ واقعگراییِ اخلاقیِ سرراست و مبتنی بر عقل سلیم بهسادگی افراد را جذب میکند. اخلاقِ او سختگیرانه اما مستدل است و در این استدلالپذیری، عقل سلیم همپیمانی ارزشمند مییابد. اما رواقیگری دقیقاً به این دلیل جذاب است که چندان مستدل به نظر نمیرسد. این مکتب، بسیار سختگیرانه است، و همین امر که اغلب بهعنوان نقص جدی در یک نظام اخلاقی تلقی میشود، باعث کنجکاوی بسیاری برای کشف آن شده است. رواقیگری در نگاه نخست از پارادوکسهای شگفتآور و غیرقابلپذیرشی رنج میبرد و این پاردوکسها بهنوبۀ خود مسائل و مشکلاتی را به همراه میآورند، اما آیا با وجود چنین مشکلاتی، شخص میتواند به رواقیگری متعارف که در دورهٔ باستانیِ آن وجود داشت، بهعنوان اخلاقی معقول برای امروز تمایل پیدا کند؟ او میتواند با رجوع به فیلسوفان مختلفِ رواقی در طولِ قرنها اخلاقی سازگار استخراج کند؟ نویسنده بر این باور است که چنین امکانی وجود دارد و در این کتاب نشان خواهد داد که آنچه در ابتدا غیرمعقول به نظر میرسد، در حقیقت کاملاً منطقی است.▪️▪️▪️🛒برای خرید کتاب روی این لینک کلیک کنید🛒🟠به اینستاگرام نقد فرهنگ بپیوندید🟠@naqdefarhangpub.
منتشر شد: 📚 رواقیان (راهنمای سرگشتگان) | نویسنده: اندرو هالوچاک | مترجم: سینا مشایخی | چاپ اول | نشر نقد فرهنگ | 1405 | ♦️خرید آنلاین از فروشگاه اینترنتی انتشارات نقد فرهنگ 🛵 ارسال از طریق پست 🛒برای خرید کتاب روی این لینک کلیک کنید🛒🟠به اینستاگرام نقد فرهنگ بپیوندید🟠@naqdefarhangpub.
📚 معماران طلایی، کیمیاگران، صلیبرزیها و نخستین بنّازادها | نویسنده: تبیاس کرتن | مترجم: آرش بختیار | چاپ اول | نشر نقد فرهنگ | 1405 |♦️خرید آنلاین از فروشگاه اینترنتی انتشارات نقد فرهنگ 🛵 ارسال از طریق پست ▪️▪️▪️در این اثر، خواننده به کشف معنای ژرفِ حکمت مغان و راز چیستیِ وجود انسانی دعوت میشود؛ معنایی که در اسناد تاریخی و در زندگی الهامبخشِ «معماران طلایی» تجلی یافته است.در گسترهای خیرهکننده از پژوهشهای دقیق، تُبیاس کرتِن بی آنکه به اسطورهپردازی یا شبهتاریخ متوسل شود، تازهترین یافتهها دربارهی شکلگیری کیمیاگری گنُسی، ریشههای واقعی بنّازادی (Freemasonry) مربوط به پیش از دوران مَهفِل اعظم (Grand Lodge) و نیز برادری رازآمیز صلیبِرُز (Rosicrucianism) را آشکار میکند. کتاب با دنبالکردن جریان معنوی و فلسفی هرمسی در طول ۱۶۰۰ سال تاریخ باطنی، خواننده را با مردان بزرگِ عرفان و حکمت آشنا میسازد؛ قهرمانان و استادانی معنوی چون هرمس، پاراسلسوس، کاسپار شُئِنکفلت، یُهان وَلنتین آندره و الیاس اَشمُل. برگردان و پردهبرداریهای شارح و مترجم اثر، آرش بختیار نیز مفاهیم ثقیل کتاب را از یک ترجمهی بیروح بیرون آورده و ضمن ایجاد ارتباطی اصیل با قلب حکمت پارسی، از طریق رگهای حکمت اشراق به آن جان تازهای بخشیده و رهیافت تازهای به یکی از معضلهای ایران معاصر، یعنی توطئهاندیشی فراهم آورده است.این کتاب بیشک انتخابی ضروری برای هر جویندهی حقیقت و معنویت و نیز پژوهندگانِ غرب است.▪️▪️▪️🛒برای خرید کتاب روی این لینک کلیک کنید🛒🟠به اینستاگرام نقد فرهنگ بپیوندید🟠@naqdefarhangpub.
منتشر شد: 📚 معماران طلایی، کیمیاگران، صلیبرزیها و نخستین بنّازادها | نویسنده: تبیاس کرتن | مترجم: آرش بختیار | چاپ اول | نشر نقد فرهنگ | 1405 | ♦️خرید آنلاین از فروشگاه اینترنتی انتشارات نقد فرهنگ 🛵 ارسال از طریق پست 🛒برای خرید کتاب روی این لینک کلیک کنید🛒🟠به اینستاگرام نقد فرهنگ بپیوندید🟠@naqdefarhangpub.
