دربارهٔ رمان «مَقتَل» اثر غلامحسین ساعدیغلامحسین ساعدی (با نام مستعار گوهر مراد)، داستاننویس، نمای…
انتشار: 2026/08/02 05:46 UTCدریافت: 2026/08/12 12:58 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/12 12:58 UTC
دربارهٔ رمان «مَقتَل» اثر غلامحسین ساعدیغلامحسین ساعدی (با نام مستعار گوهر مراد)، داستاننویس، نمایشنامهنویس و روانپزشک برجستهی ایرانی، کارنامهای پربار اما پرفرازونشیب دارد. در میان آثار متعدد او نظیر «عزاداران بیل»، «ترس و لرز» و نمایشنامه «گاو»، نام یک اثر همواره با هالهای از رازآلودگی و حسرت همراه است: رمان «مقتل». اثری که هرگز به طور کامل منتشر نشد و سرنوشت نسخه اصلی آن در هالهای از ابهام باقی ماند.داستان «مقتل» رویکردی بسیار متفاوت و عمیقاً روانشناختی به واقعه عاشورا دارد. ساعدی در این رمان به جای پرداختن مستقیم به قهرمانان این واقعه، دست روی نقطه تاریک و پنهان ماجرا میگذارد: تاریکی شب عاشورا و کسانی که صحنه را ترک کردند.بر اساس قطعات و توضیحات باقیمانده از طرح داستان، «مقتل» درباره همرزمان حسینبنعلی است که در شب عاشورا، تاریکی را نقاب چهرهی ترسوی خود کردند و با رها کردن او، به دنبال زندگی روزمره خود شتافتند. ساعدی در این قصه، خواننده را به دنبال این فراریان میفرستد و زندگی آنها را پس از این واقعه روایت میکند. خواننده میبیند که چگونه عدهای از این افراد، خفتِ «زندگیِ باریبههرجهت و خنثی» را تا لحظه مرگ تحمل میکنند؛ اما در مقابل، عدهای دیگر به موقعیت بشری و خطای خود پی میبرند، هوشیار میشوند و با صفبندیهای جدید، دوباره دو جناح را تشکیل میدهند و به این ترتیب، «عاشورای دومی» رقم میخورد.بر اساس اسناد و یادداشتهای باقیمانده (از جمله توضیحات اکبر ساعدی، برادر نویسنده)، روند نگارش و مفقود شدن این اثر به شرح زیر است: این اثر در اواخر دهه چهل خورشیدی (حوالی سالهای ۱۳۴۴ تا ۱۳۴۹) نوشته شد. ساعدی ابتدا قصد داشت آن را در قالب نمایشنامه خلق کند، اما از آنجا که امکانات اجرایی و صحنهای برای چنین روایت عظیمی محدود بود، منصرف شد و آن را به رمان تبدیل کرد. ظاهراً متن کامل این رمان پس از اتمام، به یک ناشر یا چاپخانه سپرده میشود، اما پس از آن به دلایل نامعلومی (شاید شرایط ملتهب سیاسی آن دوران و برخوردهای ساواک با ساعدی) مفقود میشود. اکبر ساعدی در این باره نوشته است: «به کی، کجا و حالا دست کیست نمیدانیم.» از این رمان تنها دستنویسهایی پراکنده در میان یادداشتهای نویسنده باقی ماند. دو فصل از آن در زمان حیات ساعدی و در سال ۱۳۴۹ در مجله «نگین» به چاپ رسید. سالها بعد در سال ۱۳۷۲ بخشهای دیگری از آن در شمارههای ۴ و ۵ ماهنامه «تکاپو» منتشر شد و در سالهای اخیر نیز نشریاتی چون «اقالیم» بخشهایی از آن را بازنشر کردهاند.هوشنگ گلشیری، نویسنده نامدار معاصر، در زمان حیات ساعدی با اشاره به جایگاه بلند او در ادبیات داستانی، ابراز امیدواری کرده بود که او این اثر را به سرانجام برساند: «ساعدی هنوز مینویسد... ذاتاً نویسنده است، حرفهای است و نه متفنن، قدش هم از همهی دیوارها بلندتر است... هنوز هم زنده است در عالم خلق و ابداع، دستش قوی باد و چشمش بینا تا "مقتل"اش را هم بنویسد و بسیاری دیگر.»«مقتل» نشاندهنده تبحر ساعدی در پیوند دادن بنمایههای تاریخی-مذهبی با تحلیلهای عمیق روانشناختی و جامعهشناختی است. انتخاب زاویه دیدِ «فراریان»، تمرکز بر عذاب وجدان و بررسی فروپاشی روانی انسانهایی که از مسئولیت تاریخی خود شانه خالی کردهاند، این رمان را (حتی در قالب همین قطعات پراکنده و ناتمام) به یکی از خاصترین و کنجکاوکنندهترین متون داستانی ایران تبدیل کرده است.@bashgahandishe
تاریخچه بازدید مشاهدهشده
حدود 2 بازدید تازه در ساعت در این نمونهپستهای تلگرام — باشگاه اندیشه
🔹بازسازی معرفت دینی و چالشهای جهان جدید🎙 با حضورِ دکتر سید جواد میری📅 چهارشنبه ۲۱ مرداد ۱۴۰۵ ساعت ۱۷بازسازی معرفت دینی و چالشهای جهان جدید چالشهای معرفتی در جهان معاصر و نسبت آن با دین و معرفت دینی یکی از بنیانهای چالشی در سپهر اندیشه اسلامی بوده و هست. این چالشها به ظهور مفاهیمی چون معرفت سکولار، معرفت عرفی و معرفت دینی منجر شده است و معماران این اندیشهها چنین میپندارند که یا باید پیرو این باشیم یا پیرو آن و هیچگونه پیوندی میان این پارادایمها قابل تصور نیست. در میانه چنین چالشهایی چه باید کرد و آینده چه امکانهایی پیش روی ما گشوده است؟به مناسبت رحلت پیامبر اکرم (ص) و شهادت امام رضا(ع)📍 خیابان انقلاب خیابان وصال شیرازی کوچه نایبی پلاک ۲۳ باشگاه اندیشه@bashgahandishe
دربارهٔ نشستِمحمدی دیگر؛درنگی در روایت سیدمرتضی جزایری از تاریخ صدر اسلامچرا حسین (علیهالسّلام) از مدینه و مکّه بیرون آمد؟ چرا او در عاشورای ۶۱ هجری قمری در کربلا کشته شد؟این پرسش به اندازهی پاسخی که میتوان به آن داد، بزرگ است. بزرگ است به اندازهی آن کسی که از مدینه و مکّه بیرون آمد، و در عاشورای ۶۱ هجری قمری در کربلا کشته شد.پس از شهادت محمّد (صلّیاللهعلیهوآله) همهی کسانی که به زبان، نه به قلب، به او ایمان آورده بودند، از طریقتی که او عرضه کرده بود، بازگشتند.این فاصله، با جلوگیری از ثبت و جمعآوریِ گفتههای وی؛ با آغاز غارات و فتوحات؛ با نهادینهشدن خشونت و آدمکشی و تبعید؛ با تصدّی مناصب از سوی کسانی که تا سالهای آخر حیات وی با او جنگیده بودند؛ با پروبالدادن به تازهمسلمانانی که راست و دروغ را به یکدیگر میآمیختند؛ با حلالکردن حرامهای او و حرامکردن حلالهای وی؛ با تغییر معنای خدا، آخرت، وحی، اسلام و ایمان؛ و در یک کلمه: با «قلب اسلام»؛ سال به سال بیشتر و بیشتر میشد.سال ۶۱ هجری قمری، هنگامهی فریاد و بیداری است. سال کشیدنِ رقم بطلان بر همهی تحریفها و انحرافها از سنّت محمّد (صلّیاللهعلیهوآله).«قلب اسلام» برخاست؛ وارث ابراهیم و موسی و عیسی؛ زادهی اصلاب شامخه و ارحام مطهّره. خیزشی برای رهاییبخشیدن بندگان خدا از جهالت و حیرت ضلالت.جهل به چه؟رهایی از چه؟چه از میان رفته بود؟حسین (علیهالسّلام) عصارهی چه بود؟سیّدمرتضی جزایری با ما سخن خواهد گفت...🗓 دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵🕓 ساعت ۱۶@bashgahandishe
.گفتوگوی سوگوارانسال هجدهم | نشست هفتممحمدی دیگردرنگی در روایت سیدمرتضی جزایری از تاریخ صدر اسلامبا حضورِآرشام زادهعبداللهیچکیده نشست را اینجا بخوانید.🗓 دوشنبه ۱۹ مرداد ۱۴۰۵🕓 ساعت ۱۶خیابان انقلاب، خیابان وصال شیرازی، کوچه نایبی، پلاک ۲۳@bashgahandishe
پوشه شنیداری نشستی دربارهٔ کتاب«از رنجی که نیست؛ عدمیانگاریِ شر از فیثاغورس تا فخر رازی» با حضورِ علی نیکزاد (مولف)، ایرج آذرافزا، سینا سالاری، محمدرضا معینی (دبیر مدرسهٔ مطالعات دین باشگاه اندیشه)همکاریِ مدرسهٔ مطالعات دین باشگاه اندیشه با نشر طهشنبه، ۳ مرداد ۱۴۰۵00:25 محمدرضا معینی02:25 علی نیکزاد16:30 ایرج آذرفزا46:45 سینا سالاری01:09:50 پرسش و پاسخ@diinschool@tahabooks@bashgahandishe
مدرسه مطالعات مدرنیته و نقد متافیزیک باشگاه اندیشه برگزار میکند: 📚 فلسفهٔ تحلیلی؛ از ریشهها تا پیامدها فصل اول: سرآغاز فلسفهٔ تحلیلی با تدریس دکتر ایمان همتی 🔹 ۵ جلسه 🔹 چهارشنبهها، ساعت ۲۰ 🔹 بهصورت برخط (آنلاین) 🔹 شروع دوره: هفته دوم تیر۱۴۰۵ 🔹 شهریه:…مدرسه مطالعات مدرنیته و نقد متافیزیک باشگاه اندیشه برگزار میکند:📚 فلسفهٔ تحلیلی؛ از ریشهها تا پیامدهافصل دوم: فلسفهٔ فرگهبا تدریس دکتر ایمان همتی🔹 ۵ جلسه🔹 چهارشنبهها، ساعت ۲۰🔹 بهصورت برخط (آنلاین)🔹 طول دوره: مرداد و شهریور ۱۴۰۵🔹 شهریه: یک میلیون و پانصد هزار تومان اطلاعات تکمیلی درباره دوره را اینجا بخوانید.📞 جهت ثبتنام و دریافت اطلاعات بیشتر، با این اکانت در ارتباط باشید:@bashgahandisheschools#فلسفه_تحلیلی #باشگاه_اندیشه #مدرسه_مطالعات_مدرنیته #دکتر_ایمان_همتی #فلسفه #دوره_آموزشی #آنلاین #اندیشه_معاصر@bashgahandishe
.گفتوگوی سوگوارانسال هجدهم | نشست ششمغلامحسین ساعدی و "رمان مقتل"با حضورِ سیدجواد میری🗓 دوشنبه ۱۲ مرداد ۱۴۰۵🕓 ساعت ۱۷:۳۰یکی از پرسشهایی که همواره مطرح میشود این است که چرا "چپها" در ایران مفاهیم دینی و علیالخصوص شیعی را مورد بازخوانی و تفسیر قرار دادهاند حال آنکه خود هیچ باوری به دین و مذهب نداشتند؟ این پرسش مهمی است که نیاز به تامل درباره آن داریم. زیرا اگر در بستر عالمیت جدید از بازخوانی مفاهیم دینی در مدل چپ جهانی عدول کنیم بیش از دو آلترناتیو نخواهیم داشت یا گرفتار تفاسیر "راست افراطی" خواهیم شد و یا دچار خوانشهای "عرفانی" میشویم. در این نشست من رمان مقتل غلامحسین ساعدی را به عنوان یک مدل مورد بازخوانی قرار خواهم داد.@bashgahandishe
