آیا مغز خزندگان در لایههای درونی مغز ما جای دارد؟(مثالی بسیار جالب که نشان میدهد چرا نباید هر مطل…
انتشار: 2026/07/24 06:23 UTC
آیا مغز خزندگان در لایههای درونی مغز ما جای دارد؟(مثالی بسیار جالب که نشان میدهد چرا نباید هر مطلبی را که ظاهری علمی دارد، واقعا علمی دانست و چرا مبارزه با خرافات بسیار سخت است.)سالهاست که در کتابهای روانشناسی، کلاسهای آموزشی، سخنرانیهای انگیزشی، و حتی جلسات درمانی، از مفهومی به نام «مغز خزنده» سخن گفته میشود. تصویری ساده و جذاب که میگوید در اعماق مغز ما بخشی باستانی وجود دارد که مسئول غرایز، ترس، خشم و واکنشهای بقاست و لایههای جدیدتر مغز بر روی آن ساخته شدهاند تا منطق و تفکر را به زندگی انسان بیاورند. این روایت آنقدر فراگیر شده که بسیاری آن را حقیقتی بدیهی میپندارند. اما مقالهی در Psychology Today یادآوری میکند که این تصویر، سالهاست در علوم اعصاب اعتبار خود را از دست داده است. پژوهشهای جدید نشان دادهاند که مغز انسان از سه لایه مستقل و مجزا تشکیل نشده است. تکامل مغز، بهخلاف این استعارهی مشهور، به صورت افزودن طبقهای جدید بر ساختمانی قدیمی پیش نرفته، بلکه شبکهای پیچیده و درهمتنیده از ساختارها را پدید آورده است که در آن شناخت، هیجان، حافظه و تصمیمگیری دائماً با یکدیگر تعامل دارند.اما پرسش اصلی مقاله چیز دیگری است: اگر این مدل علمی کنار گذاشته شده، چرا هنوز همه جا از آن استفاده میشود؟پاسخ نویسنده این است که دانش علمی با سرعتی بسیار بیشتر از انتقال دانش حرکت میکند. یافتههای جدید ممکن است دههها طول بکشد تا وارد کتابهای درسی، دانشگاهها، دورههای آموزشی و فرهنگ عمومی شوند. در این فاصله، نظریههای ابطالشدهی قدیمی همچنان بازتولید میشوند، زیرا سادهتر، قابل آموزشتر و روایتپذیرترند. از این رو، گاهی آنچه در جامعه «علم» نامیده میشود، در واقع تصویری از علمِ بیست یا سی سال پیش است.تحلیلی از منظر معرفتشناسی تکاملیاما شاید بتوان از زاویهای دیگر نیز به این مقاله نگریست که آن را از گزارشی دربارهی علوم اعصاب به تأملی دربارهی تکامل علم تبدیل میکند.معرفتشناسی تکاملی کلاسیک، از پوپر تا کمپبل، رشد دانش را فرآیندی مشابه تکامل زیستی میدانست: فرضیهها پدید میآیند، در معرض نقد و آزمون قرار میگیرند، و آنهایی که بهتر با واقعیت سازگارند باقی میمانند. این چارچوب هنوز الهامبخش است، اما دیگر کافی نیست. معرفتشناسی تکاملی معاصر باید توضیح دهد که چرا برخی ایدههای نادرست، حتی پس از ابطال، همچنان به حیات خود ادامه میدهند.اینجاست که مفهوم وابستگی به مسیر در متون تکاملی اهمیت پیدا میکند. رشد دانش، بهخلاف تصور ساده، صرفاً تابع شواهد نیست؛ بلکه تابع مسیر تاریخی نیز هست. ایدههایی که زودتر وارد نظام آموزشی، زبان علمی، کتابهای درسی و ذهن متخصصان میشوند، مزیتی انباشتی پیدا میکنند. هرچه شبکهی استفاده از یک مفهوم گستردهتر شود، هزینهی جایگزینی آن نیز افزایش مییابد.از این منظر، «مغز خزنده» صرفاً یک نظریه نبوده، بلکه استعارهای موفق بوده است. موفقیت آن به دلیل ویژگیهای ارتباطی آن است. این استعاره به آسانی فهمیده میشود، به راحتی تدریس میشود، و داستان فیلسوفان باستان دربارهی کشمکش عقل و غریزه را علمی جلوه میدهد. به بیان دیگر، این ایده از نظر «شایستگی فرهنگی» موفق بوده، و نه الزاماً از نظر انطباق با واقعیت زیستی.در تکامل زیستی نیز همیشه بهترین موجودات باقی نمیمانند؛ بلکه آنهایی باقی میمانند که در شرایط موجود بهتر تکثیر میشوند. در قلمرو معرفت نیز گاه ایدههایی ماندگار میشوند که بهتر منتقل میشوند، نه لزوماً آنهایی که دقیقترند. بنابراین، انتخاب طبیعی ایدهها با انتخاب منطقی ایدهها یکسان نیست.این نگاه، پیامد مهمی برای فهم علم دارد. ما معمولاً علم را مجموعهای از گزارههای درست تصور میکنیم، در حالی که علم در عمل سامانهای تاریخی است. هر کشف جدید باید از میان شبکهای از مفاهیم، نهادها، کتابها، عادتهای آموزشی و زبان تخصصی عبور کند. این شبکه نوعی حافظه دارد و همین حافظه، هم نقطهی قوت علم است و هم منشأ اینرسی آن.حالا اگر با وجود تمامی ابزارهای اصلاحی در علم (آزمایش، بازتولید، و نقد همتایان)، گاهی دههها طول میکشد تا فرضیهای ابطالشده از ذهن عموم زدوده شود، جای تعجب نخواهد بود که باورهای سنتی به سختی بسیار بیشتری تغییر کنند. باورهای سنتی سازوکارهای اصلاحی علم را ندارند و وابستگی به مسیر در آنها نیرومندتر است، زیرا این باورها مجموعهای از گزارههای ساده نیستند و در زبان، آیینها، هویت جمعی، مناسک، روابط قدرت و حافظهی تاریخی ریشه دارند. کنار گذاشتن باورهای سنتی تغییر در بخشی از هویت فرد یا جامعه است. به همین دلیل، شواهد علمی به تنهایی برای تغییر چنین باورهایی کافی نیستند، هر چند برخی از آنها آشکارا از منظر ناظر خارج آن فرهنگ، یا از منظری علمی، کاملاً خرافه باشند.#هادی_صمدی
پستهای تلگرام — علی نیکجو «روانپزشک- رواندرمانگر تحلیلی»
آدمی باید بپذیرد که وجودش کاملا "تصادفی" است؛" باید بالاخره از خواب هزار ساله اش بیدار شود و تنهایی مطلقش را دریابد، انزوای بنیادینش را. باید درک کند که مثل یک کولی در مرز دنیایی بیگانه زندگی می کند، دنیایی که گوشش به موسیقی انسان کر است و برای امیدها و رنج ها و جنایت های بشریت پشیزی ارزش قائل نیست"#سگهای_پوشالی#جان_گری#پیمان_خاکسار#نشر_چشمه#تکهای_از_متن#علی_نیکجو#معرفی_کتاب @alipsychiatrist
🔺 چپ «مردم یار»، چپ «محور مقاومت» و معضل دوگانهاندیشی: مالجو در جستجوی چیست؟🖌 بهروز قمریچندی است که متفکران واندیشمندان متمایل به مارکسیست در ایران مبحثی را گشودهاند که «چپ» را به دو روند متمایز تقسیم میکند. اول روند چپ راستین یا به نقل از محقق محترم محمد مالجو و همفکرانشان، «چپ مردمیار» و دیگری چپ ضد امپریالیسم «محور مقاومت» یا چپ حکومتی. آن یک دغدغهی «پیوند با مردم برای رهاییشان» را دارد و این به «قدرت میچسبد تا بماند.» به عبارت دیگر، آنچنان که جناب مالجو نتیجهگیری میکنند: «چپ محور مقاومتی در هر دو موسم آتشبس و تهاجم خارجی در خدمت تداوم اقتدار داخلی است. اما چپ مردمیار در پی رهایی هموطن از دو سلطه است، سلطهی خارجی و سلطهی داخلی.» متنِ پیشِ رو، بر آن است تا با درگیر شدن با نوشتارهای محمد مالجو در این باره، به نقد این مبحث بپردازد. 📕لینک متن
🎧🫂چهها که بر سرِ ما رفت و کس نزد آهیبه مردمی که جهان سخت ناجوانمرد است...#هوشنگ_ابتهاج
آهنگ «Ay Yarom Biya» (آی یارم بیا) در اصل متعلق به مبارکشو میرزاشویف است؛ خوانندهای اهل تاجیکستان، بهویژه منطقه کوهستانی بدخشان. این اثر نخستین بار در سال ۱۹۸۸ به زبان تاجیکی منتشر شد و به یکی از مشهورترین ترانههای عروسی و مردمی آسیای مرکزی تبدیل شد. #موسیقی_ملل @mezzrab
📌 "آیا ما والدین یک فرد جامعهستیز هستیم؟"✍🏻 Annalisa Barbieriترجمه توسط کانال تلگرام علی نیکجو@alipsychiatrist◽ ما دو فرزند داریم که یکی از آنها پسری ۱۱ ساله است. او معمولا در درک سرنخهای اجتماعی کند است و مهارتهای اجتماعی کمتری نسبت به همسالان خود دارد. او به راحتی دروغ میگوید، غرق در دنیای خود، و شاید بتوان گفت خودشیفته است، رفتارهای تکانشی و نسنجیدهی زیادی دارد، با این حال بسیاری از اوقات در جلب توجه و تحسین همسالانش موفق است، اما فکر میکنم که عزتنفس پایینی دارد.زمانی که ۹ ساله بود یک بسته شکلات را از یک فروشگاه دزدید، و در سن ۱۰ سالگی شروع به دزدیدن پول از کیف من کرد. من و همسرم بارها در این مورد با او صحبت کردیم و به عنوان تنبیه او را از بعضی امتیازها محروم کردیم. اما بعد از آن هم متوجه دزدیده شدن پولهای بیشتری از کیفم میشدم و همینطور استفادهی او از یک کارت اعتباری برای خریدن بازی کامپیوتری، که البته ادعا میکرد که آن کارت اعتباری را پیدا کرده است.هفته گذشته مدیر مدرسه او با من تماس گرفت تا بگوید که پسرم نامهای برای یکی از دانشآموزان دختر نوشته است، که محتوای آن برایم بسیار تکاندهنده و ناخوشایند بود. بارها تلاش کردهایم که استفادهی او از اینترنت را زیر نظر بگیریم و هربار با محتواهای جنسی زیادی در صفحه های او روبهرو شدهایم. ما به پسرمان پول ماهیانه کافی میدهیم و بازیهای کامپیوتری جذابی برایش میخریم. همسرم فردی باملاحظه و متعهد به وظایف پدرانه است. هر دو ما با او بسیار مهربان هستیم، سعی میکنیم الگوهای خوبی برایش باشیم و همه تلاشمان را میکنیم تا در رفاه و آرامش باشد. اما به نظر میرسد که پسر من هیچ وجدانی ندارد، و احساس میکنم که درمانده، مضطرب و وحشتزده از این فکر هستم که ما والدین یک فرد جامعهستیز، پلید یا سایکوپت هستیم. چطور میتوانیم او را به فکر کردن دربارهی تاثیر رفتارهایش بر دیگران سوق دهیم؟ او سال آینده به کلاس دوم دبیرستان می رود و مطمئنا میزان نفوذ و کنترل ما بر او کمتر خواهد شد. خود من فردی نسبتا عجول و عصبی هستم. من باید به صورت تماموقت کار کنم و بنابراین امکان صرف وقت و فراهم کردن توجه کافی را برای فرزندانم ندارم."واضح است که فرزند شما نیاز به توجه دارد"؛ این یکی از اولین جملات آنا هورن روانپزشک کودک و نوجوانی بود که با او مشورت کردم. "مطمئنا او در مسیری قرار دارد که پیشروی در آن میتواند نگرانکننده باشد". یکی از اولین سوالات من از دکتر هورن این بود که چرا کودکان دزدی میکنند. "این کار میتواند راهی برای جستجوی چیزی باشد که کودک در آن دچار کمبود است. دزدی میتواند نشانهای از نیاز کودک به چیزی باشد که خود او دقیقا نمیداند چیست؛ پول میتواند جایگزینی برای محبت یا تکهای از وجود پدر و مادر باشد". این بخشی از پاسخ دکتر هورن به سوال من بود که اضافه کرد "گفتن این حرفها به این معنی نیست که خود را به خاطر ناکافی بودن محبتتان سرزنش کنید. بلکه ممکن است نیاز فرزندتان به توجه و محبت بیشتر، فقط قسمتی از یک پازل بزرگ باشد".📌 ادامه در INSTANT VIEW مشاهده فوری#روان_پزشکی #روان_درمانی #کودک #نوجوان#فرزند_پروری #سلوک #conduct #ODD@alipsychiatrist