مرگ دموکراسی به روایت عجماوغلو، راه نجات چیست؟ علی افشاری ✍️ پروفسور دارون عجماوغلو، برندهٔ نوبل…
انتشار: 2026/08/15 12:55 UTCدریافت: 2026/08/17 21:56 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/17 21:56 UTC
مرگ دموکراسی به روایت عجماوغلو، راه نجات چیست؟ علی افشاری ✍️ پروفسور دارون عجماوغلو، برندهٔ نوبل اقتصاد ۲۰۲۴ و استاد دانشگاه امآیتی هشدار میدهد که ترامپ خطرات جدی ایجاد کرده است– از جمله پایان دموکراسی آمریکا، فروپاشی نظم جهانی، جنگها و گسترش بیضابطه هوش مصنوعی. به نگره او نظم لیبرال در حال میدان دادن به واقعیتی دوقطبی است که چین قدرتمندتر و آمریکا ضعیفتر میشود. همچنین هشدار میدهد که مدل رشد مبتنی بر هوش مصنوعی نابرابری را عمیقتر، همبستگی اجتماعی را آسیبپذیر و دموکراسی را تضعیف میکند. راهحل او نه استبداد ترامپ یا هژمونیطلبی نتانیاهو، بلکه بازآفرینی لیبرالیسم با تمرکز بر طبقهٔ کارگر و بنیانهای اجتماعی دموکراسی است.✍️ اما این سخنان صرفاً یک هشدار اقتصادی نیست؛ بلکه نقشهای از بحرانی است که در آن سیاست، فناوری و معیشت مردم در هم تنیده شدهاند. اگر هشدار عجماوغلو را به اجزای کوچکتر بشکنیم، به سه بحران موازی میرسیم: بحران ژئوپلیتیک (افول آمریکا در برابر چین)، بحران فناوری (هوش مصنوعی بدون نظارت)، و بحران مشروعیت (گسست بین نخبگان و طبقه کارگر). نکتهٔ مهم این است که این سه بحران همدیگر را تغذیه میکنند؛ چرا که نابرابری اقتصادی ناشی از انقلاب دیجیتال، زمینه را برای ظهور سیاستمداران پوپولیست و جنگافروز فراهم کرده و در همان حال، با درگیر شدن کشورها به منازعات نظامی، نظارت مؤثر بر هوش مصنوعی را به حاشیه رانده شده است. گسترش هوش مصنوعی در چارچوب پارادایم فراانسات ذینفعان نوظهور و قوی دارد. ✍️ بخش کلیدی تحلیل عجماوغلو رد «میانبرِ اقتدارگرایانه» است. در وضعیت فعلی، بسیاری از رهبران سیاسی وسوسه میشوند که برای مقابله با چالش چین یا مهار تورم و انرژی، اهرمهای دموکراتیک را کنار بگذارند و تصمیمات را به نهادهای غیرانتخابی یا قوهٔ مجریهٔ خودکامه بسپارند. اما بهگمان او، این دقیقاً همان دام بزرگی است که لیبرالیسم را به پایان میرساند؛ زیرا بدون مشارکت طبقه کارگر و مزدبگیر و تقویت طبقه متوسط و بدون تضمین رفاه حداقلی، دموکراسی به یک پوستهٔ خالی تبدیل میشود که فقط در زمان انتخابات رنگوبویی از مشروعیت دارد. از این منظر، نتانیاهو و ترامپ نه دو راهیِ «شر کمتر»، بلکه دو روی یک سکهاند؛ هر دو بازنمایندهٔ نوعی ناسیونالیسم انحصارگرا هستند که پایگاه اجتماعی خود را بر ناامیدی اقتصادی و ترس از آینده استوار کردهاند.✍️ از سوی دیگر، تأکید عجماوغلو بر هوش مصنوعی فراتر از مباحث معمول «از دست رفتن شغلها»ست. او هشدار میدهد که اگر این فناوری بهصورت انحصاری در اختیار غولهای فناوری و نظامیان باقی بماند، نه تنها شکاف درآمدی را عمیقتر میکند، بلکه «همبستگی اجتماعی» را که سرمایهٔ اصلی هر جامعۀ دموکراتیک است، نابود میسازد. وقتی الگوریتمها تصمیم بگیرند چه کسی وام بگیرد، چه کسی شغل پیدا کند و چه کسی زیر نظارت باشد، دیگر شهروندان با یکدیگر احساس برابری نخواهند کرد و اعتماد اجتماعی جای خود را به پارانویای جمعی میدهد.✍️ پس راهحل «بازآفرینی لیبرالیسم» دقیقاً یعنی چه؟ یعنی گذار از لیبرالیسمِ بازارمحورِ دهههای اخیر به لیبرالیسمِ شهروندمحور؛ سیاستی که در آن مالیات بر ثروتهای دیجیتال، سرمایهگذاری کلان در مهارتآموزیِ نیروی کار (نه صرفاً تحصیلات آکادمیک)، و بازتعریف «آزادی» به مثابه «توانایی مقاومت در برابر شوکهای فناورانه و ژئوپلیتیکی» در اولویت قرار میگیرد. به بیان سادهتر، آزادی امروز یعنی این که یک کارگر معمولی بتواند در برابر موج اتوماسیون دوام بیاورد، مهندسهاو جراحها به سادگی با رباتها جایگزین نشود، جهان عاری از ارزشهای انسانی نشود و یک کشور متوسط بتواند در مناقشهٔ ابرقدرتها بیطرفی هوشمندانه داشته باشد.✍️ در نهایت، پیام عجماغلو برای ما ایرانیان و منطقهٔ خاورمیانه نیز عبرتآموز است؛ در جهانی که نظم کهن آن در حال فروپاشی است، تکیه بر استبدادِ ملی یا وابستگی محض به یکی از قطبها، نه راهی به امنیت دارد و نه به توسعه. آنچه او توصیه میکند، «مدیریت هوشمندانهٔ آشفتگی و بینظمی» از طریق نهادهای فراگیر و پاسخگوست؛ نهادهایی که بتوانند همزمان جلوی زیادهخواهی الگوریتمها، زیادهخواهی دولتهای زورگو، و زیادهخواهی سرمایههای فراملی را بگیرند. شاید امروز این حرفها رویایی به نظر برسد، اما به قول خود عجماغلو، اگر به فکر بازآفرینی نباشیم، باید منتظر «مرگ تدریجی» همهچیز باشیم؛ مرگی که نه با یک انفجار، بلکه با خاموشکردن آرامِ امیدِ طبقهٔ کارگر و اقشار مزدبگیر آغاز میشود.@Aliafshari52
پستهای تلگرام — روزنوشتهای على افشارى
طرح «مقابله با نفوذ بیگانگان» چه پیامی دارد؟ youtube.com/shorts/F96Fl00T-8I?is=dzJuXIR…
آیا سرمایهداری مترقی علاج مشکلات اقتصادی ایران است؟علی افشاری ✍️ سرمایهداری مترقی (Progressive Capitalism) چارچوبی اقتصادی است که بازارهای رقابتی را با مداخله دولت ترکیب میکند تا هم رشد اقتصادی را پیش ببرد و هم نابرابری را کاهش دهد. این رویکرد با سرمایهگذاری عمومی در آموزش، زیرساخت و بهداشت و نیز ارائه گزینههای عمومی برای خدمات اساسی، نوآوری بازار را در خدمت عدالت اجتماعی تقویت میکند. سرمایهداری مترقی از سوسیالیسم به این دلیل جدا میشود که بخش خصوصی را حفظ میکند، و از نئولیبرالیسم به این دلیل که برای اصلاح شکستهای بازار از مقررات دولتی استفاده مینماید. طرفداران معتقدند که نظارت دولتی و سرمایهگذاری عمومی، نتایج عادلانهتری نسبت به بازارهای کاملاً آزاد یا کنترل کامل دولت به همراه دارد.✍️ ریشههای نظری سرمایهداری مترقی به ایدههای جان مینارد کینز (اقتصاددان بریتانیایی) و فرانکلین روزولت (رئیسجمهور پیشین آمریکا) بازمیگردد که برای حل بحران بزرگ ایده New deal را اجرا کرد. آنها بر نوعی سرمایهداری معتدل تأکید داشتند که دولت نقشی اساسی اما محدود در تأمین ثبات، کارایی و عدالت ایفا کند.✍️ نخستین بار اصطلاح «سرمایهداری مترقی» در سال ۱۹۴۶ توسط هنری والاس، معاون پیشین رئیسجمهور آمریکا و نامزد حزب ترقیخواه، مطرح شد. والاس آن را «سازش میان دموکراسی بنیادین آمریکا و فناوری مدرن» توصیف کرد که اشتغال کامل و تولید رو به رشد را بدون مالکیت دولتی بر همهٔ ابزار تولید ممکن میسازد.✍️ دورهٔ طلایی این رویکرد، «سی سال شکوهمند» (۱۹۴۵ تا ۱۹۷۳) بود؛ زمانی که نابرابری کاهش یافت، رفاه گسترش پیدا کرد و طبقات متوسط میانی شکل گرفتند. در مقابل، از دههٔ ۱۹۸۰ با ظهور نئولیبرالیسم (بهویژه در دوران مارگارت تاچر و رونالد ریگان)، رویکرد بازار آزادِ بیقیدوشرط مسلط شد.✍️ امروزه سرمایهداری مترقی را اقتصاددانانی مانند جوزف استیگلیتز (برندهٔ جایزهٔ نوبل اقتصاد)، دیوید سینزبوری و نمایندهٔ کنگرهٔ آمریکا از ایالت کالیفرنیا، رو خانا ترویج میکنند. استیگلیتز آن را «بازتعریف پیمان اجتماعی برای توازن بهتر میان دولت، بازار و جامعهٔ مدنی» مینامد.✍️ هرچند عنوان «سرمایهداری مترقی» در ادبیات اقتصادی ایران رایج نبوده، اما میتوان ردپای رویکردهایی مشابه را در برخی دورهها دید:• دورهٔ محمدرضا پهلوی – بهویژه در دههٔ ۱۳۴۰ و ۱۳۵۰ – دولت با سرمایهگذاری سنگین در زیرساخت، صنعت و نفت، و همزمان حفظ بخش خصوصی، تلاش کرد نوعی «سرمایهداری دولتی-راهبردی» پیاده کند که در برخی جنبهها به مداخلهگری دولت در کنار بازار شباهت داشت. هرچند این تجربه با فساد، وابستگی به نفت و سرکوب سیاسی همراه بود و نتوانست عدالت اجتماعی پایدار ایجاد کند.• پس از انقلاب اسلامی، اقتصاد ایران عمدتاً میان دولتگرایی، یارانههای گسترده و در مواردی خصوصیسازی کنترلشده (مانند برنامههای توسعه) در نوسان بوده؛ اما هرگز الگویی با نظارت هوشمندانه بر بازار و سرمایهگذاری هدفمند در رفاه همگانی بهشکل پایدار شکل نگرفته است. در دوران دولت اصلاحات با ریاست جمهوری محمد خاتمی تقریبا رویکردی شبیه سرمایهداری مترقی با تلفیق دیدگاه راست و چپ میانه اجرا شد که تا حدی موفقیتآمیز بود.• در فضای کنونی ایران، با وجود تحریمها، تورم مزمن و نابرابری عمیق، برخی اقتصاددانان اصلاحطلب بر ضرورت «نظارت بر بازار»، «سرمایهگذاری در آموزش و سلامت» و «حمایت از تولید داخلی با رعایت عدالت» تأکید دارند که در ابعادی با روح سرمایهداری مترقی همخوانی دارد؛ هرچند اجرای آن در شرایط انحصارهای دولتی و نیمهدولتی و اقتصاد رانتی بسیار دشوار است.✍️ سرمایهداری مترقی پاسخی است به شکست سیاستهای موسوم به "نئولیبرالیسم" در دهههای اخیر – همان رویکردی که در جهان به افزایش بیسابقهٔ نابرابری انجامید. برای ایرانِ امروز که با معضلاتی چون تورم، اشتغالناقص، خروج سرمایه و نابرابری فزاینده دستوپنجه نرم میکند، این پرسش مطرح است: آیا ترکیبی از بازار رقابتی با نظارت دولتیِ کارآمد و سرمایهگذاری در رفاه عمومی، میتواند راهگشا باشد؟ منتقدان اما میگویند اصلاحات تدریجی از عمق مشکلات ساختاری – مانند وابستگی به نفت، نبود شفافیت و فساد سیستماتیک – غافل میماند و بدون تحول بنیادین در نهادهای سیاسی، هرگونه «سرمایهداری مترقی» در ایران به سرنوشت تلاشهای پیشین دچار خواهد شد.@Aliafshari52
بدخیمتر شدن غده سرطانی جمهوری اسلامی بعد از جنگ علی افشاری 🟢 از سینما تا تئاتر، از موسیقی تا کتاب؛ هر آنچه جرأت بازنمایی حقیقت یا ترسیم تصویری ناخوشایند از وضعیت موجود را داشته باشد، ذیل اتهام «ترویج فرهنگ ضداسلامی» و «نمایش چهرهای وارونه از ایران» مصادره و ممنوع اعلام میشود.🟢 این، حاصل کار مجلس دوازدهم در سایهسار رهبری مجتبی خامنهای است؛ در روزگاری که نفسهای آتشبسِ جنگِ تمامعیار، فضا را اندکی گشوده، اما این مصوباتِ شرمآور، آخرین خطِّ خوشبینانهترین تحلیلها را برای هرگونه تغییرِ درونساختاری یکسره محو کرد. این تنها اقتدارگراییِ افسارگسیخته نیست؛ این سرکوبی احمقانه و تحقیرآمیز است که پیامد ناخواسته آن کیفرِ سیسال حبس برای رأیدهندگان به این قانون ظالمانه و خردستیزانه است. بنیادگرایانِ اسلامی و بهاصطلاح «ولایتمداران»، هیچ طیفِ پراکندهای نیستند؛ آنان جریانی منسجم و یکدستند که با این مصوبه، ماهیتِ تمامیتخواهِ خود را بر سرِ مردم کوبیدهاند.🟢 حقیقت اما شفاف است: جمهوری اسلامی اصلاحپذیر نیست، بلکه همچون توموری سرطانی، پس از گذر از هر بحرانِ موجودیتی، بدخیمتر، مهلکتر و شرورتر از پیش سر برمیآورد. تکلیف امروز ما، روشنتر از هر زمانِ دیگری است: به محض آنکه غبارِ شومِ جنگ کنار رفت و سیاست از تعلیقِ اجباری خارج شد، باید با عزمی راسختر و جدیتی مضاعف، پرچمِ مبارزه برای گذارِ خشونتپرهیز به جمهوریِ سکولارِ دموکراتیک را برافراشت؛ سمتگیری علیه تهدید موجودیت سرزمینی و تمدنی ایران از خارج امری موقتی است، دوباره عرصه سیاسی به شرایط قبل از جنگ برمیگردد. 🟢 اما هرگز فراموش نکنیم که این مسیر، به صفی متمایز و هوشیار نیاز دارد؛ صفی که نه اسیرِ مداخلهگرانِ خارجی است و نه زندانیِ نگاهِ شرقی یا غربی به ایران. زمانِ تردید گذشته؛ زمانِ اقدامِ آگاهانه، مدبرانه و توام با شکیبایی راهبردی فرا رسیده است.@Aliafshari52
زمان بازسازی انسان ایرانی علی افشاری ⚫️ جیمز مدیسون، چهارمین رئیسجمهور آمریکا، با قاطعیت میگوید:«کسی که گمان کند هرگونه نظام سیاسی—بدون آنکه ذرهای فضیلت در میان مردم ریشه دوانده باشد—میتواند آزادی و سعادت به ارمغان آورد، در خیالی محض سیر میکند.» ⚫️ مدیسون در دفاع از جمهوری دمکراتیک، نه بر اساس سادهانگاری، بلکه بر هوشمندی شهروندان تکیه دارد. او تأکید میکند: *«اگر خِرَد و راستی در جامعه نفس بکشد، در گزینش کارگزاران خود را نشان خواهد داد. ما نه به فضیلت فرمانروایان، که به فضیلت انتخابکنندگان آنان ایمان داریم.» ⚫️ این سخن برای ایران امروز، هشداری است به موقع:راه برونرفت از بنبست کنونی، نه در تغییر صرفِ ساختارها، که در احیای فضائل مدنی نهفته است که وجه مشترک همه دیدگاهها پیرامون نظام «جمهوری» از زمان باستان تا دوران مدرن است:راستی، خردمندی، ادب، همیاری، مدارا، شفافیت و شجاعت. ⚫️ بدون این سرمایههای فرسودهشده در تحولات دهه اخیر در نتیجه اثرگذاری منفی حکومت و دولتهای خارجی، نه تقاضایی اثرگذار برای گذار به دمکراسی شکل خواهد گرفت، نه از چرخهی بازتولید مناسبات تیرهی کنونی گریزی خواهیم داشت. ⚫️ زمان، دیگر برای حرفهای آرمانشهرگونه نیست؛ زمان، زمانِ بازسازی «انسانِ ایرانی» بهمثابهی رکنِ اصلیِ تغییر مثبت است.@Aliafshari52
اوجگیری نگرانی امنیتی در دنیا و تافته جدابافته آمریکا علی افشاری 🔴 مؤسسهی معتبر «استاتیستا» در یک پیمایش عمومی، نگاه شهروندان چند کشور منتخب را به اهمیت «دفاع ملی» و «سیاست خارجی» واکاوی کرده است. نکتهی جذاب ماجرا در مقایسهی این دادهها با نظرسنجی مشابه در سال ۲۰۱۹ نهفته است.🔴 نتایج نشان میدهد که مسائل داخلی همچنان در صدر اولویتهای مردم قرار دارد. با این حال، در اکثر کشورها -بهویژه آنهایی که در خطمقدم تهدیدات خارجی هستند- وزن نگرانیهای امنیتی به طرز چشمگیری افزایش یافته است.🔴 اما در این میان، آمار آمریکا خلاف جهتِ جریان است که با وجود جهش بیسابقهی بودجهی نظامی، افکار عمومی این کشور نهتنها همپای این هزینهها تحول پیدا نکرده، بلکه برخلاف روند جهانی، اهمیت کمتری نسبت به گذشته برای این حوزه قائل شدهاند.@Aliafshari52
