📍 کودتا در ۴ پرده؛ از ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تا دی ۱۴۰۴؛ بررسی شباهتها و تفاوتهای ۲ مقطع مهم تاریخ معاصر ا…
انتشار: 2026/08/17 09:34 UTCدریافت: 2026/08/17 13:15 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/17 13:15 UTC
📍 کودتا در ۴ پرده؛ از ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ تا دی ۱۴۰۴؛ بررسی شباهتها و تفاوتهای ۲ مقطع مهم تاریخ معاصر ایران📝 چکیدهمحسن ردادی: فرارسیدن هفتاد و سومین سالگرد فاجعه ۲۸ مرداد ۳۲ بهانهای است برای بازخوانی پیوند خاندان پهلوی با مفهوم «کودتا». بررسی تاریخ سیاسی ایران نشان میدهد این خاندان نهتنها با کودتا متولد شد و با کودتا به حیات خود ادامه داد، بلکه بدعت «کودتای مدرن» را وارد فرهنگ و ادبیات سیاسی ایران کرد.مرور ۴ کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹، ۲۸ مرداد ۱۳۳۲، نوژه در تیر ۱۳۵۹ و کودتای ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ نشان میدهد توسل به زور و توطئه برای غصب قدرت، راهبرد اصلی جریان پهلویخواه است. کودتاهای پهلوی همواره از ۳ رکن ثابت برخوردار بودهاند: کارفرمای خارجی و مدیریت سفارتخانهها، محاصره اقتصادی و گروگانگیری معیشت و پیادهنظام خیابانی و اوباشگری.ماجرا از کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ آغاز شد؛ جایی که ژنرال آیرونساید انگلیسی و سفارت بریتانیا در تهران، رضاخان میرپنج را از قزوین به تهران کشاندند تا با بهرهگیری از ضعف شدید اقتصادی کشور، پایههای یک دیکتاتوری وابسته را بنا کنند. در کودتای ۲۸ مرداد ۳۲ نیز تحریم خرید نفت، دلارهای سازمان سیا و اوباش بدنام راه را برای غصب دوباره قدرت باز کردند.تیرماه ۵۹، کودتای «نوژه» با حمایت مالی و اطلاعاتی شاپور بختیار، سازمان سیا و استخبارات رژیم بعث صدام طراحی شد تا با بمباران جماران و مراکز حیاتی کشور، دیکتاتوری مدفونشده را احیا کنند. حوادث ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ نیز با حضور کارفرمای خارجی و رسانههای وابسته، محاصره اقتصادی و نسخه مدرن «شعبان بیمخها» در خیابان، همان الگو را تکرار کرد.مرور این ۴ پرده تاریخی نشان میدهد خاندان پهلوی و سمپاتهای سیاسی آن، درک اصیلی از اراده ملی، دموکراسی، صندوق رأی و کنشگری مسالمتآمیز سیاسی ندارند. با این حال، کودتای دی یک تفاوت بنیادین با ۲۸ مرداد داشت: «شکست قطعی و تاریخی» این فرمول تکراری. کودتای نافرجام دیماه، آخرین میخ بر تابوت جریانی بود که جز با کودتای خونین و تکیه بر سفارتخانههای خارجی، راهی به عرصه سیاست نمیشناسد.متن کامل را در سایت وطن امروز بخوانید:🔗 vatanemrooz.ir/fa/news/420208✉️ @vatanemrooz




