📜 از میراث مکتوب تا پژوهش دیجیتال؛ تجارب نوآورانه کتابخانه واتیکان کتابخانه واتیکان نمونهای برجست…
انتشار: 2026/08/16 08:47 UTCدریافت: 2026/08/16 09:39 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/16 09:39 UTC
📜 از میراث مکتوب تا پژوهش دیجیتال؛ تجارب نوآورانه کتابخانه واتیکان کتابخانه واتیکان نمونهای برجسته از پیوند میراث فرهنگی، فناوری دیجیتال و پژوهش علمی است. مهمترین خدمات و نوآوریهای دیجیتال این کتابخانه عبارتند از:🔹 ۱. دیجیتالسازی گسترده نسخههای خطیکی از مهمترین برنامههای کتابخانه، دیجیتالسازی مجموعه عظیم نسخههای خطی آن است. کتابخانه اعلام کرده است که مجموعه نسخههای خطی آن حدود ۸۰ هزار نسخه خطی را شامل میشود و پروژه دیجیتالسازی با هدف پوشش این مجموعه طراحی شده است. 🔹 ۲. حفاظت دیجیتال در کنار دسترسی پژوهشیرویکرد واتیکان صرفاً «اسکن کتاب» نیست؛ بلکه دیجیتالسازی بهعنوان ابزاری برای حفاظت بلندمدت و کاهش نیاز به استفاده فیزیکی از نسخههای ارزشمند دنبال میشود. تصاویر با وضوح بالا امکان مطالعه جزئیات نسخهها را بدون جابهجایی مکرر منابع اصلی فراهم میکنند. 🔹 ۳. استفاده از استاندارد IIIF برای پژوهش دیجیتالیکی از نقاط قوت پروژه، استفاده از چارچوب بینالمللی تعاملپذیری تصویر (IIIF) است. این فناوری امکان مشاهده، مقایسه و استفاده مجدد از تصاویر دیجیتال را در محیطهای پژوهشی فراهم میکند. کتابخانه واتیکان در همکاری با کتابخانه دانشگاه استنفورد، پروژهای را برای ایجاد مسیرهای موضوعی نسخههای خطی بر مبنای IIIF اجرا کرده است. 🔹 ۴. نسخههای خطی همراه با حاشیهنویسی علمیدر پروژه Thematic Pathways، نسخه دیجیتال فقط به نمایش تصویر صفحات محدود نمیشود؛ بلکه فراداده، توضیحات علمی، رونویسی، حاشیهنویسی و تحلیل بخشهای مختلف نسخه نیز در کنار تصویر ارائه میشود. این ویژگی، منابع دیجیتال را به محیطی واقعی برای پژوهش تبدیل میکند. 🔹 ۵. ایجاد مسیرهای موضوعی برای پژوهشگرانکتابخانه برای برخی مجموعههای مهم، مسیرهای موضوعی دیجیتال ایجاد کرده است؛ از جمله دیرینهنگاری لاتین و یونانی، متون کلاسیک لاتین، پالیمپسستهای واتیکان و کتابخانه فدریکو دا مونتهفلترو. این مسیرها مانند نمایشگاههای دیجیتال پژوهشمحور عمل میکنند و منابع مرتبط را در یک محیط موضوعی گرد هم میآورند. 🔹 ۶. دسترسی پیشرفته و جستوجوی تخصصیوبسایت DigiVatLib تنها یک مخزن تصویر نیست؛ کاربران میتوانند در نسخههای دیجیتال جستوجوی پیشرفته انجام دهند و بر اساس اطلاعات عمومی، توصیف داخلی، ارجاعات کتابشناختی و شماره بازیابی، منابع مورد نظر خود را پیدا کنند.🔹 ۷. توسعه مجموعههای دیجیتال فراتر از نسخههای خطیفعالیت دیجیتال کتابخانه تنها به نسخههای خطی محدود نیست. سامانه دیجیتال واتیکان مجموعههایی از مواد چاپی، اینکانوبولا، مواد دیداری، سکهها و مدالها، آرشیوها و مجموعههای متفرقه را نیز دربرمیگیرد. 🔹 ۸. انتشار منظم گزارش پیشرفت دیجیتالسازیکتابخانه روند دیجیتالسازی خود را نیز گزارش میکند. برای نمونه، در یک گزارش دورهای، برای فاصله اول مه تا ۳۱ اوت ۲۰۲۴، ۷۰۷ نسخه خطی جدید و ۲۴۳٬۸۲۳ تصویر به مجموعه دیجیتال افزوده شده بود. 🔹 ۹. پیوند فناوری با علوم انسانی دیجیتالتجربه واتیکان نشان میدهد که دیجیتالسازی زمانی ارزش پژوهشی بیشتری پیدا میکند که با فراداده، حاشیهنویسی، رونویسی، مقایسه تصاویر و ابزارهای تحلیل دیجیتال همراه شود. به همین دلیل، این پروژه را میتوان نمونهای مهم از حرکت کتابخانههای میراثی به سمت علوم انسانی دیجیتال دانست. 🔹 ۱۰. الگویی برای کتابخانههای دانشگاهیتجربه کتابخانه واتیکان یک پیام مهم برای کتابخانههای دانشگاهی دارد: دیجیتالسازی نباید صرفاً به تبدیل منابع چاپی به فایل PDF محدود شود. ایجاد مخازن استاندارد، استفاده از IIIF، تولید فراداده غنی، ایجاد نمایشگاههای دیجیتال و فراهم کردن ابزارهای پژوهشی میتواند منابع دیجیتال را از «نسخه الکترونیکی کتاب» به زیرساخت پژوهش دیجیتال تبدیل کند. https://t.me/UT_Central_Library


