⭕️ شبکههای آشوبچرا جهان واقعی پیشبینیناپذیر نیست؟ ✍🏻 ایما موسیزاده/ نویسنده نشریه🔹کتاب «درک آ…
انتشار: 2026/07/29 14:41 UTCدریافت: 2026/08/02 15:22 UTCآخرین مشاهده: 2026/08/02 15:22 UTC
⭕️ شبکههای آشوبچرا جهان واقعی پیشبینیناپذیر نیست؟ ✍🏻 ایما موسیزاده/ نویسنده نشریه🔹کتاب «درک آشوب» اثر جی. دوین فارمر را میتوان یکی از مهمترین تلاشهای معاصر برای توضیح علمی و فلسفی مفهوم آشوب، پیچیدگی و پیشبینیناپذیری در جهان مدرن دانست. این اثر که در امتداد سنت مطالعات میانرشتهای درباره نظریه آشوب، سیستمهای پیچیده و اقتصاد محاسباتی قرار میگیرد، نه صرفاً کتابی برای معرفی مفاهیم علمی، بلکه کوششی نظری برای بازاندیشی در شیوه فهم انسان از جهان اجتماعی، اقتصادی و طبیعی است. فارمر که از برجستهترین پژوهشگران حوزه سیستمهای پیچیده و از اعضای اولیه موسسه سانتافه بهشمار میرود، «درک آشوب» را در سال 2024 از طریق انتشارات دانشگاه ییل به بازار کتاب عرضه کرد.🔹در سطح نظری، یکی از مهمترین مدعاهای کتاب نقد نگاه کلاسیک به پیشبینی علمی است. علم مدرن از دوران نیوتن تا بخش عمدهای از قرن بیستم بر این فرض استوار بود که اگر اطلاعات کافی درباره وضعیت فعلی یک سیستم وجود داشته باشد، آینده آن پیشبینیپذیر خواهد بود. این نگرش که در فیزیک کلاسیک تجلی پیدا کرده بود، بهنوعی جبرگرایی علمی انجامید. فارمر نشان میدهد که نظریه آشوب این تصویر را به چالش کشیده است. در سیستمهای پیچیده، تغییرات کوچک میتوانند پیامدهایی عظیم بهدنبال داشته باشند و همین موضوع پیشبینی بلندمدت را دشوار یا حتی ناممکن میکند.🔹بخش مهمی از کتاب به کاربرد نظریه پیچیدگی در اقتصاد اختصاص دارد. این حوزه از تخصصهای اصلی فارمر است و همین کار موجب شده تحلیلهای او در این بخش عمق قابلتوجهی داشته باشد. او اقتصاد نئوکلاسیک را بهدلیل اتکای بیشازحد به فرض تعادل، عقلانیت کامل و بازارهای کارا به نقد میکشد. فارمر بر این باور است که اقتصاد واقعی بیشتر شبیه یک اکوسیستم پویاست تا ماشینی که قواعد لایتغیر مکانیکی آن را اداره میکند. بازیگران اقتصادی پیوسته در حال یادگیری، سازگاری و واکنش به یکدیگر هستند و همین تعاملات موجب شکلگیری الگوهای غیرقابل پیشبینی میشود.🔹در سطح معرفتشناختی، یکی از دستاوردهای مهم کتاب تاکید بر محدودیتهای دانش انسانی است. فارمر استدلال میکند که جهان بهدلیل پیچیدگی ذاتی خود هرگز بهطور کامل قابل پیشبینی نخواهد بود. این دیدگاه نوعی فروتنی علمی را ترویج میکند؛ فروتنی که در برابر ادعاهای قطعیتگرایانه علم مدرن قرار میگیرد. اما درعینحال، او بر این باور است که ناتوانی در پیشبینی کامل بهمعنای ناتوانی مطلق نیست. انسان میتواند با استفاده از ابزارهای نوین محاسباتی، تحلیل داده و مدلسازی پیچیدگی، به درک بهتری از جهان برسد و دامنه عدم قطعیت را کاهش دهد. این موضع میان جبرگرایی کلاسیک و نسبیگرایی کامل قرار میگیرد.#تجارت_فردا@tejaratefardaمتن کامل مقاله را در سایت تجارت فردا بخوانید.

